મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 10

બહુભિર્ ધારિણી ભુક્તા ભૂપાલૈઃ શ્રૂયતે પુરા
પાર્થિવાઃ પૃથિવીયોગાત્ પૃથિવી કસ્ય યોગતઃ ॥

કિમ્ અર્થં ચ કૃતા સંજ્ઞા ભૂમેઃ કિં પારિભાષિકી
ગૌર્ ઇતીયં ચ વિખ્યાતા સૂત કસ્માદ્બ્રવીહિ નઃ ॥

વંશે સ્વાયમ્ભુવસ્યાસીદ્ અઙ્ગો નામ પ્રજાપતિઃ
મૃત્યોસ્તુ દુહિતા તેન પરિણીતા સુદુર્મુખા ॥

સુનીથા નામ તસ્યાસ્તુ વેનો નામ સુતઃ પુરા
અધર્મનિરતશ્ચાસીદ્ બલવાન્ વસુધાધિપઃ ॥

લોકે ઽપ્યધર્મકૃજ્જાતઃ પરભાર્યાપહારકઃ
ધર્માચારસ્ય સિદ્ધ્યર્થં જગતો ઽથ મહર્ષિભિઃ ॥

અનુનીતો ઽપિ ન દદાવ્ અનુજ્ઞાં સ યદા તતઃ
શાપેન મારયિત્વૈનમ્ અરાજકમયાર્દિતાઃ ॥

મમન્થુર્ બ્રાહ્મણાસ્તસ્ય બલાદ્દેહમકલ્મષાઃ
તત્કાયાન્મથ્યમાનાત્તુ નિપેતુર્મ્લેચ્છજાતયઃ ॥

શરીરે માતુરંશેન કૃષ્ણાઞ્જનસમપ્રભાઃ
પિતુરંશસ્ય ચાંશેન ધાર્મિકો ધર્મચારિણઃ ॥

ઉત્પન્નો દક્ષિણાદ્ધસ્તાત્ સધનુઃ સશરો ગદી
દિવ્યતેજોમયવપુઃ સરત્નકવચાઙ્ગદઃ ॥

પૃથોરેવાભવદ્યત્નાત્ તતઃ પૃથુરજાયત
સ વિપ્રૈરભિષિક્તો ઽપિ તપઃ કૃત્વા સુદારુણમ્ ॥

વિષ્ણોર્વરેણ સર્વસ્ય પ્રભુત્વમ્ અગમત્ પુનઃ
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં નિર્ધર્મં વીક્ષ્ય ભૂતલમ્ ॥

દગ્ધુમેવોદ્યતઃ કોપાચ્ છરેણામિતવિક્રમઃ
તતો ગોરૂપમાસ્થાય ભૂઃ પલાયિતુમ્ ઉદ્યતા ॥

પૃષ્ઠતો ઽનુગતસ્તસ્યાઃ પૃથુર્દીપ્તશરાસનઃ
તતઃ સ્થિત્વૈકદેશે તુ કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્ ॥

પૃથુર્ અપ્યવદદ્ વાક્યમ્ ઈપ્સિતં દેહિ સુવ્રતે
સર્વસ્ય જગતઃ શીઘ્રં સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ॥

તથૈવ સાબ્રવીદ્ ભૂમિર્ દુદોહ સ નરાધિપઃ
સ્વકે પાણૌ પૃથુર્વત્સં કૃત્વા સ્વાયમ્ભુવં મનુમ્ ॥

તદન્નમભવચ્છુદ્ધં પ્રજા જીવન્તિ યેન વૈ
તતસ્તુ ઋષિભિર્દુગ્ધા વત્સઃ સોમસ્તદાભવત્ ॥

દોગ્ધા બૃહસ્પતિરભૂત્ પાત્રં વેદસ્તપો રસઃ
દેવૈશ્ચ વસુધા દુગ્ધા દોગ્ધા મિત્રસ્તદાભવત્ ॥

ઇન્દ્રો વત્સઃ સમભવત્ ક્ષીરમૂર્જસ્કરં બલમ્
દેવાનાં કાઞ્ચનં પાત્રં પિતૄણાં રાજતં તથા ॥

અન્તકશ્ચાભવદ્દોગ્ધા યમો વત્સઃ સ્વધા રસઃ
અલાબુપાત્રં નાગાનાં તક્ષકો વત્સકો ઽભવત્ ॥

વિષં ક્ષીરં તતો દોગ્ધા ધૃતરાષ્ટ્રો ઽભવત્પુનઃ
અસુરૈરપિ દુગ્ધેયમ્ આયસે શક્રપીડિનીમ્ ॥

પાત્રે માયામ્ અભૂદ્ વત્સઃ પ્રાહ્લાદિસ્ તુ વિરોચનઃ
દોગ્ધા દ્વિમૂર્ધા તત્રાસીન્ માયા યેન પ્રવર્તિતા ॥

યક્ષૈશ્ચ વસુધા દુગ્ધા પુરાન્તર્ધાનમ્ ઈપ્સુભિઃ
કૃત્વા વૈશ્રવણં વત્સમ્ આમપાત્રે મહીપતે ॥

પ્રેતરક્ષોગણૈર્દુગ્ધા ધરા રુધિરમુલ્બણમ્
રૌપ્યનાભો ઽભવદ્દોગ્ધા સુમાલી વત્સ એવ તુ ॥

ગન્ધર્વૈશ્ચ પુરા દુગ્ધા વસુધા સાપ્સરોગણૈઃ
વત્સં ચૈત્રરથં કૃત્વા ગન્ધાન્પદ્મદલે તથા ॥

દોગ્ધા વરરુચિર્નામ નાટ્યવેદસ્ય પારગઃ
ગિરિભિર્વસુધા દુગ્ધા રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ॥

ઔષધાનિ ચ દિવ્યાનિ દોગ્ધા મેરુર્મહાચલઃ
વત્સો ઽભૂદ્ધિમવાંસ્ તત્ર પાત્રં શૈલમયં પુનઃ ॥

વૃક્ષૈશ્ચ વસુધા દુગ્ધા ક્ષીરં છિન્નપ્રરોહણમ્
પાલાશપાત્રે દોગ્ધા તુ શાલઃ પુષ્પલતાકુલઃ ॥

પ્લક્ષો ઽભવત્તતો વત્સઃ સર્વવૃક્ષો ધનાધિપઃ
એવમન્યૈશ્ચ વસુધા તદા દુગ્ધા યથેપ્સિતમ્ ॥

આયુર્ ધનાનિ સૌખ્યં ચ પૃથૌ રાજ્યં પ્રશાસતિ
ન દરિદ્રસ્તદા કશ્ચિન્ ન રોગી ન ચ પાપકૃત્ ॥

નોપસર્ગભયં કિંચિત્ પૃથૌ રાજનિ શાસતિ
નિત્યં પ્રમુદિતા લોકા દુઃખશોકવિવર્જિતાઃ ॥

ધનુષ્કોટ્યા ચ શૈલેન્દ્રાન્ ઉત્સાર્ય સ મહાબલઃ
ભુવસ્તલં સમં ચક્રે લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥

ન પુરગ્રામદુર્ગાણિ ન ચાયુધધરા નરાઃ
ક્ષયાતિશયદુઃખં ચ નાર્થશાસ્ત્રસ્ય ચાદરઃ ॥

ધર્મૈકવાસના લોકાઃ પૃથૌ રાજ્યં પ્રશાસતિ
કથિતાનિ ચ પાત્રાણિ યત્ક્ષીરં ચ મયા તવ ॥

યેષાં યત્ર રુચિસ્તત્તદ્ દેયં તેભ્યો વિજાનતા
યજ્ઞશ્રાદ્ધેષુ સર્વેષુ મયા તુભ્યં નિવેદિતમ્ ॥

દુહિતૃત્વં ગતા યસ્માત્ પૃથોર્ધર્મવતો મહી
તદાનુરાગયોગાચ્ચ પૃથિવી વિશ્રુતા બુધૈઃ ॥