મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 9

એવં શ્રુત્વા મનુઃ પ્રાહ પુનરેવ જનાર્દનમ્
પૂર્વેષાં ચરિતં બ્રૂહિ મનૂનાં મધુસૂદન ॥

મન્વન્તરાણિ રાજેન્દ્ર મનૂનાં ચરિતં ચ યત્
પ્રમાણં ચૈવ કાલસ્ય તાં સૃષ્ટિં ચ સમાસતઃ ॥

એકચિત્તઃ પ્રશાન્તાત્મા શૃણુ માર્તણ્ડનન્દન
યામા નામ પુરા દેવા આસન્ સ્વાયમ્ભુવાન્તરે ॥

સપ્તૈવ ઋષયઃ પૂર્વે યે મરીચ્યાદયઃ સ્મૃતાઃ
આગ્નીધ્રશ્ચાગ્નિબાહુશ્ચ સહઃ સવન એવ ચ ॥

જ્યોતિષ્માન્ દ્યુતિમાન્ હવ્યો મેધા મેધાતિથિર્ વસુઃ
સ્વાયમ્ભુવસ્યાસ્ય મનોર્ દશૈતે વંશવર્ધનાઃ ॥

પ્રતિસર્ગમિમે કૃત્વા જગ્મુર્યત્પરમંપદમ્
એતત્ સ્વાયમ્ભુવં પ્રોક્તં સ્વારોચિષમતઃ પરમ્ ॥

સ્વારોચિષસ્ય તનયાશ્ ચત્વારો દેવવર્ચસઃ
નભોનભસ્યપ્રસૃતિ ભાનવઃ કીર્તિવર્ધનાઃ ॥

દત્તો નિશ્ચ્યવનસ્તમ્બઃ પ્રાણઃ કશ્યપ એવ ચ
ઔર્વો બૃહસ્પતિશ્ચૈવ સપ્તૈતે ઋષયઃ સ્મૃતાઃ ॥

દેવાશ્ચ તુષિતા નામ સ્મૃતાઃ સ્વારોચિષે ઽન્તરે
હસ્તીન્દ્રઃ સુકૃતો મૂર્તિર્ આપો જ્યોતિરયઃ સ્મયઃ ॥

વસિષ્ઠસ્ય સુતાઃ સપ્ત યે પ્રજાપતયઃ સ્મૃતાઃ
દ્વિતીયમેતત્કથિતં મન્વન્તરમતઃ પરમ્ ॥

ઔત્તમીયં પ્રવક્ષ્યામિ તથા મન્વન્તરં શુભમ્
મનુર્નામૌત્તમિર્યત્ર દશ પુત્રાનજીજનત્ ॥

ઈષ ઊર્જશ્ચ તર્જશ્ ચ શુચિઃ શુક્રસ્તથૈવ ચ
મધુશ્ ચ માધવશ્ચૈવ નભસ્યો ઽથ નભાસ્તથા ॥

સહઃ કનીયાનેતેષામ્ ઉદારઃ કીર્તિવર્ધનઃ
ભાવનાસ્ તત્ર દેવાઃ સ્યુર્ ઊર્જાઃ સપ્તર્ષયઃ સ્મૃતાઃ ॥

કૌકુરુણ્ડિશ્ચ દાલ્ભ્યશ્ચ શઙ્ગઃ પ્રવહણઃ શિવઃ
સિતશ્ચ સસ્મિતશ્ચૈવ સપ્તૈતે યોગવર્ધનાઃ ॥

મન્વન્તરં ચતુર્થં તુ તામસં નામ વિશ્રુતમ્
કવિઃ પૃથુસ્ તથૈવાગ્નિર્ અકપિઃ કપિરેવ ચ ॥

તથૈવ જલ્પધીમાનૌ મુનયઃ સપ્ત તામસે
સાધ્યા દેવગણા યત્ર કથિતાસ્તામસે ઽન્તરે ॥

અકલ્મષસ્ તથા ધન્વી તપોમૂલસ્તપોધનઃ
તપોરતિસ્તપસ્યશ્ચ તપોદ્યુતિપરંતપૌ ॥

તપોભાગી તપોયોગી ધર્માચારરતાઃ સદા
તામસસ્ય સુતાઃ સર્વે દશ વંશવિવર્ધનાઃ ॥

પઞ્ચમસ્ય મનોસ્ તદ્વદ્ રૈવતસ્યાન્તરં શૃણુ
દેવબાહુઃ સુબાહુશ્ચ પર્જન્યઃ સોમપો મુનિઃ ॥

હિરણ્યરોમા સપ્તાશ્વઃ સપ્તૈતે ઋષયઃ સ્મૃતાઃ
દેવાશ્ચાભૂતરજસસ્ તથા પ્રકૃતયઃ શુભાઃ ॥

અરુણસ્ તત્ત્વદર્શી ચ વિત્તવાન્હવ્યપઃ કપિઃ
યુક્તો નિરુત્સુકઃ સત્ત્વો નિર્મોહો ઽથ પ્રકાશકઃ ॥

ધર્મવીર્યબલોપેતા દશૈતે રૈવતાત્મજાઃ
ભૃગુઃ સુધામા વિરજાઃ સહિષ્ણુર્નાદ એવ ચ ॥

વિવસ્વાનતિનામા ચ ષષ્ઠે સપ્તર્ષયો ઽપરે
ચાક્ષુષસ્યાન્તરે દેવા લેખા નામ પરિશ્રુતાઃ ॥

ઋભવો ઽથ ઋભાદ્યાશ્ ચ વારિમૂલા દિવૌકસઃ
ચાક્ષુષસ્યાન્તરે પ્રોક્તા દેવાનાં પઞ્ચ યોનયઃ ॥

રુરુપ્રભૃતયસ્તદ્વચ્ ચાક્ષુષસ્ય સુતા દશ
પ્રોક્તાઃ સ્વાયમ્ભુવે વંશે યે મયા પૂર્વમેવ તુ ॥

અન્તરં ચાક્ષુષં ચૈતન્ મયા તે પરિકીર્તિતમ્
સપ્તમં તત્પ્રવક્ષ્યામિ યદ્વૈવસ્વતમુચ્યતે ॥

અત્રિશ્ ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ કશ્યપો ગૌતમસ્તથા
ભરદ્વાજસ્તથા યોગી વિશ્વામિત્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥

જમદગ્નિશ્ચ સપ્તૈતે સામ્પ્રતં યે મહર્ષયઃ
કૃત્વા ધર્મવ્યવસ્થાનં પ્રયાન્તિ પરમં પદમ્ ॥

સાધ્યા વિશ્વે ચ રુદ્રાશ્ચ મરુતો વસવો ઽશ્વિનૌ
આદિત્યાશ્ચ સુરાસ્તદ્વત્ સપ્ત દેવગણાઃ સ્મૃતાઃ ॥

ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખાશ્ચાસ્ય દશ પુત્રાઃ સ્મૃતા ભુવિ
મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ સપ્ત સપ્ત મહર્ષયઃ ॥

કૃત્વા ધર્મવ્યવસ્થાનં પ્રયાન્તિ પરમં પદમ્
સાવર્ણ્યસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ મનોર્ભાવિ તથાન્તરમ્ ॥

અશ્વત્થામા શરદ્વાંશ્ચ કૌશિકો ગાલવસ્તથા
શતાનન્દઃ કાશ્યપશ્ચ રામશ્ચ ઋષયઃ સ્મૃતાઃ ॥

ધૃતિર્ વરીયાન્ યવસઃ સુવર્ણો વષ્ટિરેવ ચ
ચરિષ્ણુર્ ઈડ્યઃ સુમતિર્ વસુઃ શુક્રશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

ભવિષ્યા દશ સાવર્ણેર્ મનોઃ પુત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
રૌચ્યાદયસ્તથાન્યે ઽપિ મનવઃ સંપ્રકીર્તિતાઃ ॥

રુચેઃ પ્રજાપતેઃ પુત્રો રૌચ્યો નામ ભવિષ્યતિ
મનુર્ ભૂતિસુતસ્ તદ્વદ્ ભૌત્યો નામ ભવિષ્યતિ ॥

તતસ્તુ મેરુસાવર્ણિર્ બ્રહ્મસૂનુર્ મનુઃ સ્મૃતઃ
ઋતશ્ચ ઋતધામા ચ વિષ્વક્સેનો મનુસ્ તથા ॥

અતીતાનાગતાશ્ચૈતે મનવઃ પરિકીર્તિતાઃ
ષડૂનં યુગસાહસ્રમ્ એભિર્ વ્યાપ્તં નરાધિપ ॥

સ્વે સ્વે ઽન્તરે સર્વમિદમ્ ઉત્પાદ્ય સચરાચરમ્
કલ્પક્ષયે વિનિર્વૃત્તે મુચ્યન્તે બ્રહ્મણા સહા ॥

એતે યુગસહસ્રાન્તે વિનશ્યન્તિ પુનઃ પુનઃ
બ્રહ્માદ્યા વિષ્ણુસાયુજ્યં યાતા યાસ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ ॥