માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 70

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે ઔત્તમમન્વન્તરે એકોનસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ
સપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ- 70
માર્કણ્ડેય ઉવાચ
અથારુરોહ સ્વરથં પ્રણિપત્ય મહામુનિમ્ ।
તેનાખ્યાતં વનન્તચ્ચ પ્રયયાવુત્પલાવતમ્

યથાખ્યાતસ્વરૂપાઞ્ચ ભાર્યાં ભર્ત્રા દ્વિજસ્ય તામ્ ।
ભક્ષયન્તીં દદાર્શાથ શ્રીફલાનિ નરેશ્વરઃ

પપ્રચ્છ ચ કથં ભદ્રે ! ત્વમેતદ્વનમાગતા ।
સ્ફુટં બ્રવીહિ વૈશાલેરપિ ભાર્યા સુશર્મણઃ

બ્રાહ્મણ્યુવાચ
સુતાહમતિરાત્રસ્ય દ્વિજસ્ય વનવાસિનઃ ।
પત્ની વિશાલપુત્રસ્ય યસ્ય નામ ત્વયોદિતમ્

સાહં હૃતા બલાકેન રાક્ષસેન દુરાત્મના ।
પ્રસુપ્તા ભવનસ્યાન્તે ભ્રાતૃમાતૃવિયોજિતા

ભસ્મીભવતુ તદ્રક્ષો યેનાસ્મ્યેવં વિયોજિતા ।
માત્રા ભ્રાતૃભિરન્યૈશ્ચ તિષ્ટામ્યત્ર સુદુઃ ખિતા

અસ્મિન્ વને ઽતિગહને તેનાનીયાહમુજ્ઝિતા ।
ન વેદ્મિ કારણં કિ તન્નોપભુઙ્ક્તે ન ખાદતિ

રાજોવાચ
અપિ તજ્જ્ઞાયતે રક્ષસ્ત્વામુત્સૃજ્ય ક્વ વૈ ગતમ્ ।
અહં ભર્ત્રા તવૈવાત્ર પ્રેષિતો દ્વિજનન્દિનિ

બ્રાહ્મણ્યુવાચ
અસ્યૈવ કાનનસ્યાન્તે સ તિષ્ઠતિ નિશાચરઃ ।
પ્રવિશ્ય પશ્યતુ ભવાન્ ન બિભેતિ તતો યદિ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
પ્રવિવેશ તતઃ સો ઽથ તયા વર્ત્મનિ દર્શિતે ।
દદૃશે પરિવારેણ સમવેતઞ્ચ રાક્ષસમ્

દૃષ્ટમાત્રે તતસ્તસ્મિન્ ત્વરમાણઃ સ રાક્ષસઃ ।
દૂરાદેવ મહીં મૂર્ધ્ના સ્પૃશન્ પાદાન્તિકં યયૌ

રાક્ષસ ઉવાચ
મમાત્રાગચ્છતા ગેહં પ્રસાદસ્તે મહાન્ કૃતઃ ।
પ્રશાધિ કિં કરોમ્યેષ વસામિ વિષયે તવ

અર્ઘઞ્ચેમં પ્રતીચ્છ ત્વં સ્થીયતાઞ્ચેદમાસનમ્ ।
વયં ભૃત્યા ભવાન્ સ્વામી દૃઢમાજ્ઞાપયસ્વ મામ્

રાજોવાચ
કૃતમેવ ત્વયા સર્વં સર્વામેવાતિથિક્રિયામ્ ।
કિમર્થં બ્રાહ્મણવધૂસ્ત્વયાનીતા નિશાચર

નેયં સુરૂપા સન્ત્યન્યા ભાર્યાર્થઞ્ચેદ્ હૃતા ત્વયા ।
ભક્ષ્યાર્થં ચેત્કથં નાત્તા ત્વયૈતત્કથ્યતાં મમ

રાક્ષસ ઉવાચ
ન વયં માનુષાહારા અન્યે તે નૃપ ! રાક્ષસાઃ ।
સુકૃતસ્ય ફલં યત્તુ તદશ્નીમો વયં નૃપ

સ્વભાવઞ્ચ મનુષ્યાણાં યોષિતાઞ્ચ વિમાનિતાઃ ।
માનિતાશ્ચ સમશ્નીમો ન વયં જન્તુખાદકાઃ

યદસ્માભિર્નૃણાં ક્ષાન્તિર્ભુક્તા ક્રુધ્યન્તિ તે તદા ।
ભુક્તે દુષ્ટે સ્વભાવે ચ ગુણવન્તો ભવન્તિ ચ

સન્તિ નઃ પ્રમદા ભૂપ ! રૂપેણાપ્સરસાં સમાઃ ।
રાક્ષસ્યસ્તાસુ તિષ્ઠત્સુ માનુષીષુ રતિઃ કથમ્

રાજોવાચ
યદ્યેષા નોપભોગાય નાહારાય નિશાચર ।
ગૃહં પ્રવિશ્ય વિપ્રસ્ય તત્કિમેષા હૃતા ત્વયા

રાક્ષસ ઉવાચ
મન્ત્રવિત્ સ દ્વિજશ્રેષ્ઠો યજ્ઞે યજ્ઞે ગતસ્ય મે ।
રક્ષોઘ્નમન્ત્રપઠનાત્ કરોત્યુચ્ચાટનં નૃપ

વયં બુભુક્ષિતાસ્તસ્ય મન્ત્રોચ્ચાટનકર્મણા ।
ક્વ યામઃ સર્વયજ્ઞેષુ સ ઋત્વિગ્ ભવતિ દ્વિજઃ

તતો ઽસ્માભિરિદન્તસ્ય વૈકલ્યમુપપાદિતમ્ ।
પત્ન્યા વિના પુમાનિજ્યાકર્મયોગ્યો ન જાયતે

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
વૈકલ્યોચ્ચારણાત્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય મહામતેઃ ।
તતઃ સ રાજાતિભૃશં વિષણ્ણઃ સમજાયત

વૈકલ્યમેવં વિપ્રસ્ય વદન્મામેવ નિન્દતિ ।
અનર્હમર્ઘસ્ય ચ માં સો ઽપ્યાહ મુનિસત્તમઃ

વૈકલ્યં તસ્ય વિપ્રસ્ય રાક્ષસો ઽપ્યાહ મે યથા ।
અપત્નીકતયા સો ઽહં સઙ્કટં મહદાસ્થિતઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય પુનરપ્યાહ રાક્ષસઃ ।
પ્રણામનમ્રો રાજાનં બદ્ધાઞ્જલિપુટો મુને

નરેન્દ્રાજ્ઞાપ્રદાનેન પ્રસાદઃ ક્રિયતાં મમ ।
ભૃત્યસ્ય પ્રણતસ્ય ત્વં યુષ્મદ્વિષયવાસિનઃ

રાજોવાચ
સ્વભાવં વયમશ્નીમસ્ત્વયોક્તં યન્નિશાચર ।
તદર્થિનો વયં યેન કાર્યેણ શૃણુ તન્મમ

અસ્યાસ્ત્વયાદ્ય બ્રાહ્મણ્યા દૌઃ શીલ્યમુપભુજ્યતામ્ ।
યેન ત્વયાત્તદૌઃ શીલ્યા તદ્વિનીતા ભવેદિયમ્

નીયતાં યસ્ય ભાર્યેયં તસ્ય વેશ્મ નિશાચર ।
અસ્મિન્ કૃતે કૃતં સર્વં ગૃહમભ્યાગતસ્ય મે

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
તતઃ સ રાક્ષસસ્તસ્યાઃ પ્રવિશ્યાન્તઃ સ્વમાયયા ।
ભક્ષયામાસ દૌઃ શીલ્યં નિજશક્ત્યા નૃપાજ્ઞયા

દૌઃ શીલ્યેનાતિરૌદ્રેણ પત્ની તસ્ય દ્વિજન્મનઃ ।
તેન સા સંપરિત્યક્તા તમાહ જગતીપતિમ્

સ્વકર્મફલપાકેન ભર્તુસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
વિયોજિતાહં તદ્ધેતુરયમાસીન્નિશાચરઃ

નાસ્ય દોષો ન વા તસ્ય મમ ભર્તુર્મહાત્મનઃ ।
મમૈવ દોષો નાન્યસ્ય સુકૃતં હ્યુપભુજ્યતે

અન્યજન્મનિ કસ્યાપિ વિપ્રયોગઃ કૃતો મયા ।
સો ઽયં મમાપ્યુપગતઃ કો દોષો ઽસ્ય મહાત્મનઃ

રાક્ષસ ઉવાચ
પ્રાપયામિ તવાદેશાદિમાં ભર્તૃગૃહં પ્રભો ।
યદન્યત્કરણીયન્તે તદાજ્ઞાપય પાર્થિવ

રાજોવાચ
અસ્મિન્ કૃતે કૃતં સર્વં ત્વયા મે રજનીચર ।
આગન્તવ્યઞ્ચ તે વીર ! કાર્યકાલે સ્મૃતેન મે

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
નથેત્યુક્ત્વા તુ તદ્રક્ષસ્તામાદાય દ્વિજાઙ્ગનામ્ ।
નિન્યે ભર્તૃગૃહં શુદ્ધાં દૌઃ શોલ્યાપગમાત્તદા