માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 59

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે કૂર્મનિવેશો નામાષ્ટપઞ્ચાશો ઽધ્યાયઃ
ઊનષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ- 59
માર્કણ્ડેય ઉવાચ
એવન્તુ ભારતં વર્ષં યથાવત્ કથિતં મુને ।
કૃતં ત્રેતા દ્વાપરઞ્ચ તથાથિષ્યં ચતુષ્ટયમ્

અત્રૈવૈતદ્યુગાનાન્તુ ચાતુર્વર્ણ્યો ઽત્ર વૈ દ્વિજ ।
ચત્વારિ ત્રીણિ દ્વે ચૈવ તથૈકઞ્ચ શરચ્છતમ્

જીવન્ત્યત્ર નરા બ્રહ્મન્ ! કૃતત્રેતાદિકે ક્રમાત્ ।
દેવકૂટસ્ય પૂર્વસ્ય શૈલેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ

પૂર્વેણ યત્ સ્થિતં વર્ષં ભદ્રાશ્વં તન્નિબોધ મે ।
શ્વેતપર્ણશ્ચ નીલશ્ચ શૈવાલશ્ચાચલોત્તમઃ

કૌરઞ્જઃ પર્ણશાલાગ્રઃ પઞ્ચૈતે તુ કુલાચલાઃ ।
તેષાં પ્રસૂતિરન્યે યે બહવઃ ક્ષુદ્રપર્વતાઃ

તૈર્વિશિષ્ટા જનપદા નાનારૂપાઃ સહસ્રશઃ ।
તતઃ કુમુદસંકાશાઃ શુદ્ધસાનુસુમઙ્ગલાઃ

ઇત્યેવમાદયો ઽન્યે ઽપિ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
સીતા શઙ્ખાવતી ભદ્રા ચક્રાવર્તાદિકાસ્તથા

નદ્યો ઽથ બહ્વ્યો વિસ્તીર્ણાઃ શીતતોયૌઘવાહિકાઃ ।
અત્ર વર્ષે નરાઃ શઙ્ખશુદ્ધહેમસમપ્રભાઃ

દિવ્યસઙ્ગમિનઃ પુણ્યા દશવર્ષશતાયુષઃ ।
મન્દોત્તમૌ ન તેષુ સ્તઃ સર્વે તે સમદર્શનાઃ

તિતિક્ષાદિભિરષ્ટાભૈઃ પ્રકૃત્યા તે ગુણૈર્યુતાઃ ।
તત્રાપ્યશ્વશિરા દેવશ્ચતુર્બાહુર્જનાર્દનઃ

શિરોહૃદયોમેઢ્રાઙ્ઘ્રિહસ્તૈશ્ચાક્ષિત્રયાન્વિતઃ ।
તસ્યાપ્યથૈવં વિષયા વિજ્ઞેયા જગતઃ પ્રભોઃ

કેતુમાલમતો વર્ષં નિબોધ મમ પશ્ચિમમ્ ।
વિશાલઃ કમ્બલઃ કૃષ્ણો જયન્તો હરિપર્વતઃ

વિશોકો વર્ધમાનશ્ચ સપ્તૈતે કુલપર્વતાઃ ।
અન્યે સહસ્રશઃ શૈલા યેષુ લોકગણઃ સ્થિતઃ

મૌલયસ્તે મહાકાયાઃ શાકપોતકમ્ભકાઃ ।
અઙ્ગુલપ્રમુખાશ્ચાપિ વસન્તિ શતશો જનાઃ

યે પિબન્તિ મહાનદ્યો વઙ્ક્ષું શ્યામાં સકમ્બલામ્ ।
અમોઘાં કામિનીં શ્યામાં તથૈવાન્યાઃ સહસ્રશઃ

અત્રાપ્યાયુઃ સમં પૂર્વૈરત્રાપિ ભગવાન્ હરિઃ ।
વરાહરૂપી પાદાસ્યહૃત્પૃષ્ઠપાર્શ્વતસ્તથા

ત્રિનક્ષત્રયુતે દેશે નક્ષત્રાણિ શુભાનિ ચ ।
ઇત્યેતત્ કેતુમાલન્તે કથિતં મુનિસત્તમ

અતઃ પરં કુરૂન્ વક્ષ્યે નિબોધેહ મમોત્તરાન્ ।
તત્ર વૃક્ષા મધુફલા નિત્યપુષ્પફલોપગાઃ

વસ્ત્રાણિ ચ પ્રસૂયન્તે ફલેષ્વાભરણાનિ ચ ।
સર્વકામપ્રદાસ્તે હિ સર્વકામફલપ્રદાઃ

ભૂમિર્મણિમયી વાયુઃ સુગન્ધઃ સર્વદા સુખઃ ।
જાયન્તે માનવાસ્તત્ર દેવલોકપરિચ્યુતાઃ

મિથુનાનિ પ્રસૂયન્તે સમકાલસ્થિતાનિ વૈ ।
અન્યોન્યમનુરક્તાનિ ચક્રવાકોપમાનિ ચ

ચતુર્દશસહસ્રાણિ તેષાં સાર્ધાનિ વૈ સ્થિતિઃ ।
ચન્દ્રકાન્તશ્ચ શૈલેન્દ્રઃ સૂર્યકાન્તસ્તથાપરઃ

તસ્મિન્ કુલાચલૌ વર્ષે તન્મધ્યે ચ મહાનદી ।
ભદ્રસોમા પ્રયાત્યુર્વ્યાં પુણ્યામલજલૌઘિની

સહસ્રશસ્તથૈવાન્યા નદ્યો વર્ષે ઽપિ ચોત્તરે ।
તથાન્યાઃ ક્ષીરવાહિન્યો ઘૃતવાહિન્ય એવ ચ

દધ્નો હ્રદાસ્તથા તત્ર તથાન્યે ચાનુપર્વતાઃ ।
અમૃતાસ્વાદકલ્પાનિ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ

વનેષુ તેષુ વર્ષેષુ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
તત્રાપિ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ પ્રાક્શિરા મત્સ્યરૂપવાન્

વિભક્તો નવધા વિપ્ર ! નક્ષત્રાણાં ત્રયં ત્રયમ્ ।
દિશસ્તથાપિ નવધા વિભક્તા મુનિસત્તમ

ચન્દ્રદ્વીપઃ સમુદ્રે ચ ભદ્રદ્વીપસ્તથાપરઃ ।
તત્રાપિ પુણ્યો વિખ્યાતઃ સમુદ્રાન્તર્મહામુને

ઇત્યેતત્ કથિતં બ્રહ્મન્ ! કુરુવર્ષં મયોત્તરમ્ ।
શૃણુ કિંપુરુષાદીનિ વર્ષાણિ ગદતો મમ