માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 55

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે ભુવનકોશઠજમ્બૂદ્વીપવર્ણનંઽ નામ ચતુઃ પઞ્ચાશો ઽધ્યાય
પઞ્ચપઞ્ચાશો ઽધ્યાયઃ- 55
માર્કણ્ડેય ઉવાચ
શૈલેષુ મન્દારાદ્યેષુ ચતુર્ષ્વપિ દ્વિજોત્તમ ।
વાનનિ યાનિ ચત્વારિ સરાંસિ ચ નિબોધ મે

પૂર્વં ચૈત્રરથં નામ દક્ષિણે નન્દનં વનમ્ ।
વૈભ્રાજં પશ્ચિમે શૈલે સાવિત્રં ચોત્તરાચલે

અરુણોદં સરઃ પૂર્વં માનસં દક્ષિણે તથા ।
શીતોદં પશ્ચિમે મેરોર્મહાભદ્રં તથોત્તરે

શીતાર્તશ્ચક્રમુઞ્જશ્ચ કુલીરો ઽથ સુકઙ્કવાન્ ।
મણિશૈલો ઽથ વૃષવાન્ મહાનીલો ભવાચલઃ

સૂબિન્દુર્મન્દરો વેણુસ્તામસો નિષધસ્તથા ।
દેવશૈલશ્ચ પૂર્વેણ મન્દરસ્ય મહાચલઃ

ત્રિકટશિખરાદ્રિશ્ચ કલિઙ્ગો ઽથ પતઙ્ગકઃ ।
રુચકઃ સાનુમાંશ્ચાદ્રિસ્તામ્રકો ઽથ વિશાખવાન્

શ્વેતોદરઃ સમૂલશ્ચ વસુધારશ્ચ રત્નવાન્ ।
એકશૃઙ્ગો મહાશૈલો રાજશાલઃ પિપાઠકઃ

પઞ્ચશૈલો ઽથ કૈલાસો હિમવાંશ્ચાચલોત્તમઃ ।
ઇત્યેતે દક્ષિણે પાર્શ્વે મેરોઃ પ્રોક્તા મહાચલાઃ

સુરક્ષઃ શિશિરાક્ષશ્ચ વૈદુર્યઃ કપિલસ્તથા ।
પિઞ્જરો ઽથ મહાભદ્રઃ સુરસઃ પિઙ્ગલો મધુઃ

અઞ્જનઃ કુક્કુટઃ કૃષ્ણઃ પાણ્ડરશ્ચાલોત્તમઃ ।
સહસ્રશિખરશ્ચાદ્રિઃ પારિયાત્રઃ સશૃઙ્ગવાન્

પશ્ચિમેન તથા મેરોર્વિસ્કમ્ભાત્ પશ્ચિમાદ્વહિઃ ।
એતે ઽચલાઃ સમાખ્યાતાઃ શૃણુષ્વન્યાંસ્તથોત્તરાન્

શઙ્ખકૂટો ઽથ વૃષભો હંસનાભસ્તથાચલઃ ।
કપિલેન્દ્રસ્તથા શૈલઃ સાનુમાન્ નીલ એવ ચ

સ્વર્ણશૃઙ્ગી શાતશૃઙ્ગી પુષ્પકો મેઘપર્વતઃ ।
વિરજાક્ષો વરાહાદ્રિર્મયૂરો જારુધિસ્તથા

ઇત્યેતે કથિતા બ્રહ્મન્ ! મેરોરુત્તરતો નગાઃ ।
એતેષાં પર્વતાનાન્તુ દ્રૌણ્યો ઽતીવ મનોહરાઃ

વનૈરમલપાનીયૈઃ સરોભિરુપશોભિતાઃ ।
તાસુ પુણ્યકૃતાં જન્મ મનુષ્યાણાં દ્વિજોત્તમ

એતે ભૌમા દ્વિજશ્રેષ્ઠ ! સ્વર્ગાઃ સ્વર્ગગુણાધિકાઃ ।
ન તાસુ પુણ્યપાપાનામપૂર્વાણામુપાર્જનમ્

પુણ્યોપભોગા એવોક્તા દેવાનામપિ તાસ્વપિ ।
શીતાન્તાદ્યેષુ ચૈતષુ શૈલેષુ દ્વિજસત્તમ

વિદ્યાધરાણાં યક્ષાણાં કિન્નરોરગરક્ષસામ્ ।
દેવાનાઞ્ચ મહાવાસા ગન્ધર્વાણાં ચ શોભનાઃ

મહાપુણ્યા મનોજ્ઞૈશ્ચ સદૈવોપવનૈર્યુતાઃ ।
સરાંસિ ચ મનોજ્ઞાનિ સર્વર્તુસુખદો ઽનિલઃ

ન ચૈતેષુ મનુષ્યાણાં વૈમનસ્યાનિ કુત્રચિત્ ।
તદેવં પાર્થિવં પદ્મં ચતુષ્પત્રં મયોદિતમ્

ભદ્રાશ્ચભારતાદ્યાનિ પત્રાણ્યસ્ય ચતુર્દિશમ્ ।
ભારતં નામ યદ્વર્ષં દક્ષિણેન મયોદિતમ્

તત્ કર્મભૂમિર્નાન્યત્ર સંપ્રાપ્તિઃ પુણ્યપાપયોઃ ।
એતત્ પ્રધાનં વિજ્ઞેયં યત્ર સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્

તસ્માત્ સ્વર્ગાપવર્ગૌ ચ માનુષ્યનારકાવપિ ।
તિર્યક્ત્વમથવાપ્યન્યત્ નરઃ પ્રાપ્નોતિ વૈ દ્વિજ