માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 5

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે ચતુર્વ્યૂહાવતારો નામ દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ
પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ
પક્ષિણ ઊચુઃ
ત્વષ્ટૃપુત્રે હતે પૂર્વં બ્રહ્મન્નિન્દ્રસ્ય તેજસઃ ।
બ્રહ્મહત્યાભિભૂતસ્ય પરા હાનિરજાયત

તદ્ધમં પ્રવિવેશાથ શાક્રતેજો ઽપચારતઃ ।
નિસ્તેજાશ્ચાભવચ્છક્રો ધર્મે તેજસિ નિર્ગતે

તતઃ પુત્રં હતં શ્રુત્વા ત્વષ્ટા ક્રુદ્ધઃ પ્રજાપતિઃ ।
અવલુઞ્ચ્ય જટામેકામિદં વચનમબ્રવીત્

અદ્ય પશ્યન્તુ મે વીર્યં ત્રયો લોકાઃ સદેવતાઃ ।
સ ચ પશ્યતુ દુર્બુદ્ધિર્બ્રહ્મહા પાકશાસનઃ

સ્વકર્માભિરતો યેન મત્સુતો વિનપાતિતઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા કોપરક્તાક્ષો જટામગ્નૌ જુહાવ તામ્

તતો વૃત્રઃ સમુત્તસ્થૌ જ્વાલામાલી મહાસુરઃ ।
મહાકાયો મહાદંષ્ટ્રો ભિન્નાઞ્જનચયપ્રભઃ

ઇન્દ્રશત્રુરમેયાત્મા ત્વષ્ટૃતેજોપબૃંહિતઃ ।
અહન્યહનિ સો ઽવર્ધદિષુપાતં મહાબલઃ

વધાય ચાત્મનો દૃષ્ટ્વા વૃત્રં શક્રો મહાસુરમ્ ।
પ્રેષયામાસ સપ્તર્ષોન્ સન્ધિમિચ્છન્ ભયાતુરઃ

સખ્યઞ્ચક્રુસ્તતસ્તસ્ય વૃત્રેણ સમયાંસ્તથા ।
ઋષયઃ પ્રીતમનસઃ સર્વભૂતહિતે રતાઃ

સમયસ્થિતિમુલ્લઙ્ઘ્ય યદા શક્રેણ ઘાતિતઃ ।
વૃત્રો હત્યાભિભૂતસ્ય તદા બલમશીર્યત

તચ્છક્રદેહવિભ્રષ્ટં બલં મારુતમાવિશત્ ।
સર્વવ્યાપિનમવ્યક્તં બલસ્યૈવાધિદૈવતમ્

અહલ્યાઞ્ચ યદા શક્રો ગૌતમં રૂપમાસ્થિતઃ ।
ધર્ષયામાસ દેવેન્દ્રસ્તદા રૂપમહીયત

અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગલાવણ્યં યદતીવ મનોરમ્ ।
વિહાય દુષ્ટં દેવેન્દ્રં નાસત્યાવગમત્ તતઃ

ધર્મેણ તેજસા ત્યક્તં બલહીનમરૂપિણમ્ ।
જ્ઞાત્વા સુરેશં દૈતેયાસ્તજ્જયે ચક્રુરુદ્યમમ્

રાજ્ઞામુદ્રિક્તવીર્યાણાં દેવેન્દ્રં વિજિગીષવઃ ।
કુલેષ્વતિબલા દૈત્યા અજાયન્ત મહામુને

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય ધરણી ભારપીડિતા ।
જગામ મેરુશિખરં સદો યત્ર દિવૌકસામ્

તેષાં સા કથયામાસ ભૂરિભારાવપીડિતા ।
દનુજાત્મજદૈત્યોત્થં ખેદકારણમાત્મનઃ

એતે ભવદ્ભિરસુરા નિહતાઃ પૃથુલૌજસઃ ।
તે સર્વે માનુષે લોકે જાતા ગેહેષુ ભૂભૃતામ્

અક્ષૌહિણ્યો હિ બહુલાસ્તદ્ભારાર્તા વ્રજામ્યધઃ ।
તથા કુરુધ્વં ત્રિદશા યથા શાન્તિર્ભવેન્મમ

પક્ષિણ ઊચુઃ
તેજોભાગૈસ્તતો દેવા અવતેરુર્દિવો મહીમ્ ।
પ્રજાનામુપકારાર્થં ભૂભારહરણાય ચ

યદિન્દ્રદેહજં તેજસ્તન્મુમોચ સ્વયં વૃષઃ ।
કુન્ત્યા જાતો મહાતેજાસ્તતો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ

બલં મુમોચ પવનસ્તતો ભીમો વ્યજાયત ।
શક્રવીર્યાર્ધતશ્ચૈવ જજ્ઞે પાર્થો ધનઞ્જયઃ

ઉત્પન્નૌ યમજૌ માદ્રયાં શક્રરૂપૌ મહાદ્યુતી ।
પઞ્ચધા ભગવાનિત્થમવતીર્ણઃ શતક્રતુઃ

તસ્યોત્પન્ના મહાભાગા પત્ની કૃષ્ણા હુતાશનાત્

શક્રસ્યૈકસ્ય સા પત્ની કૃષ્ણા નાન્યસ્ય કસ્યચિત્ ।
યોગીશ્વરાઃ શરીરાણિ કુર્વન્તિ બહુલાન્યપિ

પઞ્ચાનામેકપત્નીત્વમિત્યેતત્ કથિતં તવ ।
શ્રૂયતાં બલદેવો ઽપિ યથા યાતઃ સરસ્વતીમ્