માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 17

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે પિતાપુત્રસંવાદે અનસૂયાવરપ્રાપ્તિર્નામ ષોડશો ઽધ્યાયઃ
સપ્તદશો ઽધ્યાયઃ
પુત્ર ઉવાચ
તતઃ કાલે બહુતિથે દ્વિતીયો બ્રહ્મણઃ સુતઃ ।
સ્વભાર્યાં ભગવાનત્રિરનસૂયામપશ્યત

ઋતુસ્નાતાં સુચાર્વઙ્ગીં લોભનીયોત્તમાકૃતિમ્ ।
સકામો મનસા ભેજે સ મુનિસ્તામનિન્દિતામ્

તસ્યાભિધ્યાયતસ્તાન્તુ વિકારો યો ઽન્વજાયત ।
તમેવોવાહ પવનસ્તિરશ્ચોર્ધ્વઞ્ચ વેગવાન્

બ્રહ્મરૂપઞ્ચ શુક્લાભં પતમાનં સમન્તતઃ ।
સોમરૂપં રજોપેતં દિશસ્તં જગૃહુર્દશ

સ સોમો માનસો જજ્ઞે તસ્યામત્રેઃ પ્રજાપતેઃ ।
પુત્રઃ સમસ્તસત્ત્વાનામાયુરાધાર એવ ચ

તુષ્ટેન વિષ્ણુના જજ્ઞે દત્તાત્રેયો મહાત્મના ।
સ્વશરીરાત્ સમુત્પાદ્ય સત્ત્વોદ્રિક્તો દ્વિજાત્તમઃ

દત્તાત્રેય ઇતિ ખ્યાતઃ સો ઽનસૂયાસ્તનં પપૌ ।
વિષ્ણુરેવાવતીર્ણો ઽસૌ દ્વિતીયો ઽત્રેઃ સુતો ઽભવત્

સપ્તાહાત્ પ્રચ્યુતો માતુરુદરાત્ કુપિતો યતઃ ।
હૈહયેન્દ્રમુપાવૃત્તમપરાધ્યન્તમુદ્ધતમ્

દૃષ્ટ્વાત્રૌ કુપિતઃ સદ્યો દગ્ધુકામઃ સ હૈહયમ્ ।
ગર્ભવાસમહાયાસ-દુઃ ખામર્ષસમન્વિતઃ

દુર્વાસાસ્તમસોદ્રિક્તો રુદ્રાંશઃ સમજાયત ।
ઇતિ પુત્રત્રયં તસ્યા જજ્ઞે બ્રહ્મેશવૈષ્ણવમ્

સોમો બ્રહ્મભવદ્વિષ્ણુર્દત્તાત્રેયો વ્યજાયત ।
દુર્વાસાઃ શઙ્કરો જજ્ઞે વરદાનાદ્દિવૌકસામ્

સોમઃ સ્વરશ્મિભૈઃ શીતૈર્વોરુધૌષધિમાનવાન્ ।
આપ્યાયયન્ સદા સ્વર્ગે વર્તતે સ પ્રજાપતિઃ

દત્તાત્રેયઃ પ્રજાં પાતિ દુષ્ટદૈત્યનિબર્હણાત્ ।
શિષ્ટાનુગ્રહકૃચ્ચેતિ જ્ઞેયશ્ચાંશઃ સ વૈષ્ણવઃ

નિર્દહત્યવમન્તારં દુર્વાસા ભગવાનજઃ ।
રૌદ્રં સમાશ્રિત્ય વપુર્દૃઙ્મનોવાગ્ભિરુદ્ધતઃ

સોમત્વં ભગવાનત્રૈઃ પુનશ્ચક્રે પ્રજાપતિઃ ।
દત્તાત્રેયો ઽપિ વિષયાન્ યોગાસ્થો બુભુજે હરિઃ

દુર્વાસાઃ પિતરં હિત્વા માતરઞ્ચોત્તમ વ્રતમ્ ।
ઉન્મત્તાખ્યં સમાશ્રિત્ય પરિબભ્રામ મેદિનીમ્

મુનિપુત્રવૃતો યોગી દત્તાત્રેયો ઽપ્યસઙ્ગિતામ્ ।
અભીપ્સ્યમાનઃ સરસિ નિમમજ્જ ચિરં પ્રભુઃ

તથાપિ તં મહાત્માનમતીવ પ્રિયદર્શનમ્ ।
તત્યજુર્ન કુમારાસ્તે સરસસ્તીરમાશ્રિતાઃ

દિવ્યે વર્ષશતે પૂર્ણે યદા તે ન ત્યજન્તિ તમ્ ।
તત્પ્રીત્યા સરસસ્તીરં સર્વે મુનિકુમારકાઃ

તતો દિવ્યામ્બરધરાં ચારુપીનનિતમ્બિનીમ્ ।
નારીમાદાય કલ્યાણીમુત્તિતાર જલાન્મુનિઃ

સ્ત્રીસન્નિકર્ષાદ્યદ્યેતે પરિત્યક્ષ્યન્તિ મામિતિ ।
મુનિપુત્રાસ્તતો ઽસઙ્ગી સ્થાસ્યામીતિ વિચિન્તયન્

તથાપિ તં મુનિસુતા ન ત્યજન્તિ યદા મુનિમ્ ।
તતઃ સહ તયા નાર્યા મદ્યપાનમથાપિબત્

સુરાપાનરતં તે ન સભાર્યં તત્યજુસ્તતઃ ।
ગીતવાદ્યાદિવનિતા-ભોગસંસર્ગદૂષિતમ્

મન્યમાના મહાત્માનં પીતાસવ-સવિક્રિયમ્ ।
નાવાપ દોષં યોગીશો વારુણીં સ પિબન્નપિ

અન્તાવસાયિવેશ્માન્તર્માતરિશ્વા વસન્નિવ ।
સુરાં પિબન્ સપત્નીકસ્તપસ્તેપે સ યોગવિત્ ।
યોગીશ્વારશ્ચિન્ત્યમાનો યોગિભિર્મુક્તિકાઙ્ક્ષિભિઃ