માલિનીવિજયોત્તરતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 9

અથૈષાં સમયસ્થાનાં કુર્યાદ્દીક્ષાં યદ ગુરુઃ
તદાધિવાસનં કૃત્વા [લચુન]

સ ચ પૂર્વં દિશં સમ્યક્સૂત્રમાસ્ફાલયેત્તતઃ
તન્મધ્યાત્પૂર્વવારુણ્યા વઙ્કયેત સમાન્તરમ્

પૂર્વાપરસમાસેન સૂત્રેણોત્તરદક્ષિણમ્
અઙ્કયેદપરાદઙ્કાદ્પૂર્વાદપિ તથૈવ તે

મત્સ્યમધ્યે ક્ષિપેત્સૂત્રમાયતં દક્ષિણોત્તરે
મતક્ષેત્રાર્ધમાનેન મધ્યાદ્દિક્ષ્વઙ્કયેત્સમમ્

તદ્વદ્દિક્સ્થાચ્ચ કોણેષુ અનુલોમવિલોમતઃ
પાતયેત્તેષુ સૂત્રાણિ ચતુરશ્રપ્રસિદ્ધયે

વેદાશ્રિતે હિ હસ્તે પ્રાક્પૂર્વમર્ધં વિભાજયેત્
હસ્તાર્ધં સર્વતસ્ત્યક્ત્વા પૂર્વોદગ્યામદિગ્ગતમ્

ગુણાઙ્ગુલસમૈર્ભાગૈઃ શેષમસ્ય વિભાજયેત્
ત્ર્યઙ્ગુલૈઃ કોષ્ટકૈરૂર્ધ્વૈસ્તિર્યક્ચાષ્ટદ્વિધાત્મકૈઃ

દ્વૌ દ્વૌ ભાગૌ પરિત્યજ્ય પુનર્દક્ષિણસૌમ્યગૌ
બ્રહ્મણઃ પાર્શ્વયોર્જીવાચ્ચતુર્થાત્પૂર્વતસ્તથા

ભાગાર્ધભાગમાનં તુ ખણ્ડચન્દ્રદ્વયં દ્વયમ્
તયોરન્તસ્તૃતીયે તુ દક્ષિણોત્તરપાર્શ્વયોઃ

જીવે ખણ્ડેન્દુયુગલં કુર્યાદન્તર્ભ્રમાદ્બુધઃ
તયોરપરમર્મસ્થં ખણ્ડેન્દુદ્વયકોટિગમ્

બહિર્મુખભ્રમં કુર્યાત્ખણ્ડચન્દ્રદ્વયં દ્વયમ્
તદ્વદ્બ્રહ્મણિ કુર્વીત ભાગભાગાર્ધસંમિતમ્

તતો દ્વિતીયભાગાન્તે બ્રહ્મણઃ પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ
દ્વે રેખે પૂર્વગે નેયે ભાગત્ર્યંશશમે બુધૈઃ

એકાર્ધેન્દૂર્ધ્વકોટિસ્થં બ્રહ્મસૂત્રાગ્રસંગતં
સૂત્રદ્વયં પ્રકુર્વીત મધ્યશૃઙ્ગપ્રસિદ્ધયે

તદગ્રપાર્શ્વયોર્જીવાત્સૂત્રમેકાન્તરે શ્રિતમ્
આદિદ્વિતીયખણ્ડેન્દુ કોણાત્કોણાન્તમાશ્રયેત્

તયોરેવાપરાજ્જીવાત્પ્રથમાર્ધેન્દુકોણતઃ
તદ્વદેવ નયેત્સૂત્રં શૃઙ્ગદ્વિતયસિદ્ધયે

ક્ષેત્રાર્ધે ચાપરે દણ્ડો દ્વિકરચ્છન્નપઞ્ચકઃ
દ્વિકરં પઞ્ચ તદ્ભાગાઃ પઞ્ચપીઠતિરોહિતાઃ

શેષમન્યદ્ભવેદ્દૃશ્યં પૃથુત્વાદ્ભાગસંમિતમ્
ષડ્વિસ્તૃતં ચતુર્દીર્ઘં તદધોઽમલસારકમ્

વેદાઙ્ગુલં ચ તદધો મૂલં તીક્ષ્ણાગ્રમિષ્યતે
આદિક્ષેત્રસ્ય કુર્વીત દિક્ષુ દ્વારચતુષ્ટયમ્

હસ્તાયામં તદર્ધં તુ વિસ્તરાદપિ અતસમમ્
દ્વિગુણં બાહ્યતઃ કુર્યાત્તતઃ પદ્મં યથા શૃણુ

એકૈકભાગમાનાનિ કુર્યાદ્વૃત્તાનિ વેદવત્
દિક્ષ્વષ્ટૌ પુનરપ્યષ્ટૌ જીવસૂત્રાણિ ષોડશ

દ્વયોર્દ્વયોઃ પુનર્મધ્યે તત્સંખ્યાતાનિ પાતયેત્
એષાં તૃતીયવૃત્તસ્થં પાર્શ્વજીવસમં ભ્રમમ્

એતદન્તં પ્રકુર્વીત તતો જીવાગ્રમાનયેત્
યત્રૈવ કુત્ર ચિત્સઙ્ગસ્તત્સંબન્ધે સ્થિરીકૃતે

તત્ર કૃત્વા નયેન્મન્ત્રી પત્રાગ્રાણાં પ્રસિદ્ધયે
એકૈકસ્મિન્ દલે કુર્યાત્કેસરાણાં ત્રયં ત્રયમ્

દ્વિગુણાષ્ટાઙ્ગુલં કાર્યં તદ્વચ્છૃઙ્ગકજત્રયમ્
તતઃ પ્રપૂજયેન્મન્ત્રી રજોભિઃ સિતપૂરકૈઃ

રક્તૈઃ કૃષ્ણૈસ્તથાપીતૈર્હરિતૈશ્ચ વિશેષતઃ
કર્ણિકાળ્પીતવર્ણેન મૂલમધ્યાગ્રદેશતઃ

સિતં રક્તં તથા પીતં કાર્યં કેસરજાલકમ્
દલાનિ શુક્લવર્ણાનિ પ્રતિવારણયા સહ

પીતં તદ્વચ્ચતુષ્કોણં કર્ણિકાર્ધસમં બહિઃ
સિતરક્તપીતકૃષ્ણૈસ્તત્પાદાન્ વહ્નિતઃ ક્રમાત્

ચતુર્ભિરપિ શૃઙ્ગાણિ ત્રિભિર્મણ્ડલમિષ્યતે
દણ્ડઃ સ્યાન્નીલરક્તેન પીતમામલસારકમ્

રક્તં શૂલં પ્રકુર્વીત યત્તત્પૂર્વં પ્રકલ્પિતમ્
પશ્ચાદ્દ્વારસ્ય પૂર્વેણ ત્યક્ત્વાઙ્ગુલચતુષ્ટયમ્

દ્વારં વેદાશ્રિ વૃત્તં વા સંકીર્ણં વા વિચિત્રિતમ્
એકદ્વિત્રિપુરં તુલ્યં સામુદ્ગમથ વોભયમ્

કપાલકણ્ઠશોભોપ શોભાદિબહુચિત્રિતમ્
વિચિત્રાકારસંસ્થાનં વલ્લીસૂક્ષ્મગૃહાન્વિતમ્

એવમત્ર સુનિષ્પન્ને ગન્ધવસ્ત્રેણ માર્જનમ્
કૃત્વા સ્નાનં પ્રકુર્વીત પૂર્વોક્તેનૈવ કર્મણા

પ્રવિશ્ય પૂર્વવન્મન્ત્રી ઉપવિશ્ય યથા પુરા
ન્યસ્ય પૂર્વોદિતં સર્વં પઞ્ચધા ભૈરવાત્મકમ્

ઉત્તરે વિન્યસેચ્છૃઙ્ગે દેવદેવં નવાત્મકમ્
મધ્યે ભૈરવસદ્ભાવં દક્ષિણે રતિશેખરમ્

રક્તત્વઙ્માંસસૂત્રૈસ્તુ વામકર્ણવિભૂષિતમ્
બિન્દુયુક્તં પ્રમેયોતં રતિશેખરમાદિશેત્

શાક્તં ચ પૂર્વવત્કૃત્વા તર્પયેત્પૂર્વવદ્બુધઃ
પુનરભ્યર્ચ્ય દેવેશં ભક્ત્યા વિજ્ઞાપયેદિદમ્

ગુરુત્વેન ત્વયૈવાહમાજ્ઞાતઃ પરમેશ્વર
અનુગ્રાહ્યાસ્ત્વયા શિષ્યાઃ શિવશક્તિપ્રચોદિતાઃ

તદેતે તદ્વિધાઃ પ્રાપ્તાસ્ત્વમેષાં કુર્વનુગ્રહમ્
મદીયાં તનુમાવિશ્ય યેનાહં ત્વત્સમો ભવન્

કરોમ્યેવમિતિ પ્રોક્તો હર્ષાદુત્ફુલ્લલોચનઃ
તતઃ ષડ્વિધમધ્વાનમનેનાધિષ્ઠિતં સ્મરેત્

સૃષ્ટ્યાદિપઞ્ચકર્માણિ નિષ્પાદ્યાન્યસ્ય ચિન્તયેત્
શક્તિભિર્જીવમૂર્તિઃ સ્યાદ્દ્વિધૈવાસ્ય પરાપરા

મૂર્તામૂર્તત્વભેદેન મામપ્યેષાનુતિષ્ઠતિ
કરણત્વં પ્રયાન્ત્યસ્ય મન્ત્રા યે હૃદયાદયઃ

એવંભૂતં શિવં ધ્યાત્વા તદ્ગતેનાન્તરાત્મના
ભાવ્યં તન્મયમાત્માનં દશધાવર્તયેચ્છિવમ્

ત્રિઃકૃત્વા સર્વમન્ત્રાંશ્ચ ગર્ભાવરણસંસ્થિતાન્
સિતોષ્ણીષં તતો બુદ્ધ્વા સપ્તજપ્તં નવાત્મના

શિવહસ્તં તતઃ કુર્યાત્પાશવિશ્લેષકારકમ્
પ્રક્ષાલ્ય ગન્ધતોયેન હસ્તં હસ્તેન કેન ચિત્

ગન્ધદિગ્ધો યજેદ્દેવં સાઙ્ગમાસનવર્જિતમ્
આત્મન્યાલભનં કુર્યાદ્ગ્રહણં યોજનં તથા

વિયોગં ચ તથોદ્ધારં પાશચ્છેદાદિકં ચ યત્
એવં પતિત્વમાસાદ્ય પ્રપઞ્ચવ્યાપ્તિતઃ શિવમ્

ભાવયેત્પૃથગાત્માનં તત્સમાનગુણં તતઃ
મણ્ડલસ્થોઽહમેવાયં સાક્ષીવાખિલકર્મસુ

હોમાધિકરણત્વેન વહ્નાવહમવસ્થિતઃ
આ યાગાન્તમહં કુમ્ભે સંસ્થિતો વિઘ્નશાન્તયે

શિષ્યદેહે ચ તત્પાશ વિશ્લેષત્વપ્રસિદ્ધયે
સાક્ષાત્સ્વદેહસંસ્થોઽહં કર્તાનુગ્રહકર્મણઃ

ઇત્યેતત્સર્વમાલોચ્ય શોધ્યાધ્વાનં વિચિન્તયેત્
દીક્ષાં યેનાધ્વના મન્ત્રી શિષ્યાણાં કર્તુમિચ્છતિ

તત્રૈવાલોચયેત્સર્વં યાયાત્પદમનામયમ્
તત્ર તેનાપૃથગ્ભૂત્વા પુનઃ સંચિન્તયેદિદમ્

અહમેવ પરં તત્ત્વં મયિ સર્વમિદં જગત્
અધિષ્ઠાતા ચ કર્તા ચ સર્વસ્યાહમવસ્થિતઃ

તત્સમત્વં ગતો જન્તુર્મુક્ત ઇત્યભિધીયતે
એવં સંચિન્ત્ય ભૂયોઽપિ શોધ્યમાદ્યં સમાશ્રયેત્

શિષ્યમણ્ડલવહ્નીનાં તત્રૈકં ભાવયેત્સ્થિતમ્
શોધ્યાધ્વાનં તુ શિષ્યાણાં ન્યસ્ય દેહે પુરોક્તવત્

સ્વેન સ્વેનૈવ મન્ત્રેણ સ્વવ્યાપ્તિધ્યાનમાશ્રયેત્
આગન્તુ સહજં શાક્તં બુદ્ધ્વાદૌ પાશપઞ્જરં

બાહુકણ્ઠશિખાગ્રેષુ ત્રિષુ (વૃત્) ત્રિગુણતન્તુના
સ્વમન્ત્રેણ તતસ્તત્ત્વમાવાહ્યેષ્ટ્વા પ્રતર્પ્ય ચ

તતસ્તચ્છોધ્યયોનીનાં વ્યાપિનીં યોનિમાનયેત્
માયાન્તેઽધ્વનિ તામેવ શુદ્ધે વિદ્યાં વિચક્ષણઃ

તસ્યાં સંતર્પણં કૃત્વા શિષ્યમસ્ત્રેણ તાડયેત્
આલભ્ય હૃદયે વિદ્વાઞ્છિવહસ્તેન તં પુનઃ

ગ્રહણં તસ્ય કૂર્વીત રશ્મિમાત્રાવિયોગતઃ
નાડીમાર્ગેણ ગત્વા તુ હંહૃન્મન્ત્રપુટીકૃતમ્

કૃત્વાત્મસ્થં તતો યોનૌ ગર્ભાધાનં વિચિન્તયેત્
ત્ર્યર્ણાર્ધાક્ષરયા મન્ત્રી સર્વગર્ભક્રિયાન્વિતમ્

ભોગ્યભોક્તૃત્વસામર્થ્ય નિષ્પત્ત્યા જનનં બુધઃ
દક્ષશૃઙ્ગસ્થયા મન્ત્રી પ્રકુર્વીત સુલોચને

પિબતીપૂર્વિકાભિશ્ચ અસ્ત્રાદ્યૈઃ પરયાપિ ચ
સમ્યગાહુતયો દદ્યાદ્દશ પઞ્ચ વિચક્ષણઃ

તતોઽસ્યાપરયા કાર્યં પાશવિચ્છેદનં બુધૈઃ
ભુવનેશમથામન્ત્ર્ય તત્ત્વેશ્વરમથાપિ વા

ભોગભાગા[લચુન] પશ્ચાત્તમિદમાદિશેત્
ભુવનેશ ત્વયા નાસ્ય સાધકસ્ય શિવાજ્ઞયા

પ્રતિબન્ધઃ પ્રકર્તવ્યો યાતુઃ પદમનામયમ્
ઉત્ક્ષેપણં તતઃ કુર્યાત્તયૈવાધ્યુષ્ટવર્ણયા

અવ્યાપ્તિમન્ત્રસંયોગત્પૃથઙ્માર્ગવિશુદ્ધયે
દદ્યાદેકૈકશો ધ્યાત્વા આહુતીનાં ત્રયં ત્રયમ્

તતઃ પૂર્ણાહુતિં દદ્યાત્પરયા વૌષડન્તયા
શિશુમુત્ક્ષિપ્ય ચાત્મસ્થં તદ્દેહસ્થં ચ કારયેત્

આહુતીનાં ત્રયં દદ્યાદ્દત્ત્વા પૂર્ણાહુતિં બુધઃ
મહાપાશુપતાસ્ત્રેણ વિલોમાદિવિશુદ્ધયે

વિસર્જયિત્વા વાગીશીં તત્ત્વં તુ તદન્તરં
વિલીનં ભાવયેચ્છુદ્ધમશુદ્ધે પરમેશ્વરિ

કાલાન્તવ્યાપ્તિસંશુદ્ધૌ કૃતાયામેવમાદરાત્
બાહુપાશં તુ તં છિત્ત્વા હોમયેદાજ્યસંયુતમ્

માયાતત્ત્વે વિશુધે તુ કણ્ઠપાશે તથા બુધઃ
માયાન્તમાર્ગસંશુદ્ધૌ દીક્ષાકર્મણિ સર્વતઃ

ક્રિયાસ્વનુક્તમન્ત્રાસુ યોજયેદપરાં બુધઃ
વિદ્યાદિસકલાન્તે ચ તદ્વદેવ પરાપરામ્

યોયયેન્નૈશ્વરાદૂર્ધ્વં પિબન્ત્યાદિકમષ્ટકમ્
ન ચાપિ સકલાદૂર્ધ્વમઙ્ગષટ્કં વિચક્ષણઃ

નિષ્કલે પરયા કાર્યં યત્કિં ચિદ્વિધિચોદિતમ્
વિશુદ્ધે સકલાન્તે તુ શિખાં છિત્ત્વા વિચક્ષણઃ

હુત્વા ચાજ્યં તતઃ શિષ્યં સ્નાપયેદનુપૂર્વતઃ
આચમ્યાભ્યર્ચ્ય દેવેશં સ્રુવમાપૂર્ય સર્પિષા

કૃત્વા શિષ્યં તથાત્મસ્થં મૂલમન્ત્રમનુસ્મરેત્
શિવશક્તિં તથાત્માનં શિષ્યં સર્પિસ્તથાનલમ્

એકીકુર્વઞ્છનૈર્ગચ્છેદ્દ્વાદશાન્તમનન્યધીઃ
તત્ર કુમ્ભકમાસ્થાય ધ્યાયન્ સકલનિષ્કલમ્

તિષ્ઠેત્તાવદનુદ્વિગ્નો યાવદાજ્યક્ષયો ભવેત્
એવં યુક્તે પરે તત્ત્વે ગુરુણ શિવમૂર્તિના

ન ભૂયઃ પશુતામેતિ દગ્ધમાયાનિબન્ધનઃ
વિધિરેષ સમાખ્યાતો દીક્ષાકર્મણિ ભૌવને

ઇતરાધ્વવિધિં મુક્ત્વા શિવયોગવિધિં તથા
વિલોમકર્મ સંત્યજ્ય દ્વિગુણસ્તત્ત્વવર્ત્મનિ

તદ્વચ્ચ વર્ણમાર્ગેઽપિ ચતુર્ધા પદવર્ત્મનિ
અષ્ટધા મન્ત્રમાર્ગેઽપિ કલાખ્યેઽપિ ચ તદ્દ્વિધા

ત્રિખણ્ડે વિંશતિગુણઃ સ એવ પરિકીર્તિતઃ
ઇતિ સર્વાધ્વસંશુદ્ધિઃ સમાસાત્પરિકીર્તિતા

સાધકાચાર્યયોઃ કર્મ કથ્યમાનમતઃ શૃણુ