માલિનીવિજયોત્તરતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 6

અથાસ્ય વસ્તુજાતસ્ય યથા દેહે વ્યવસ્થિતિઃ
ક્રિયતે જ્ઞાનદીક્ષાસુ તથેદાનીં નિગદ્યતે

પાદાધઃ પઞ્ચભૂતાનિ વ્યાપ્ત્યા દ્વ્યઙ્ગુલયા ન્યસેત્
ધરાતત્ત્વં ચ ગુલ્ફાન્તમબાદીનિ તતઃ ક્રમાત્

તદ્વત્તુન્દોપરિષ્ટાત્તુ પર્વષટ્કાવસાનકમ્
પુંસ્તત્ત્વાત્કલાતત્ત્વાન્તં તત્ત્વષટ્કં વિચિન્તયેત્

તતો માયાદિતત્ત્વાનિ ચત્વારિ સુસમાહિતઃ
ચતુરઙ્ગુલયા વ્યાપ્ત્યા સકલાન્તાનિ ભાવયેત્

શિવતત્ત્વં તતઃ પશ્ચાત્તેજોરૂપમનાકુલમ્
સર્વેષાં વ્યાપકત્વેન સબાહ્યાભ્યન્તરં સ્મરેત્

ષટ્ત્રિંશત્તત્ત્વભેદેન ન્યાસોઽયં સમુદાહૃતઃ
અધુના પઞ્ચ તત્ત્વાનિ યથા દેહે તથોચ્યતે

નાભેરૂર્ધ્વં તુ યાવત્સ્યાત્પર્વષટ્કમનુક્રમાત્
ધરાતત્ત્વેન ગુલ્ફાન્તં વ્યાપ્તં શેષમિહામ્બુના

દ્વાવિંશતિશ્ચ પર્વાણિ તદૂર્ધ્વં તેજસાવૃતમ્
તસ્માદ્દ્વાદશ પર્વાણિ વાયુવ્યાપ્તિરુદાહૃતા

આકાશાન્તં પરં શાન્તં સર્વેષાં વ્યાપકં સ્મરેત્
શક્ત્યાદિપઞ્ચખણ્ડાધ્વવિધિષ્વપ્યેવમિષ્યતે

ત્રિખણ્ડે કણ્ઠપર્યન્તમાત્મતત્ત્વમુદાહૃતમ્
વિદ્યાતત્ત્વમતોર્ધ્વં ચ શિવતત્ત્વં તુ પૂર્વવત્

એવં તત્ત્વવિધિઃ પ્રોક્તો ભુવનાધ્વા તથોચ્યતે
કાલાગ્નેર્વીરભદ્રાન્તં પુરષોડશકં તતઃ

ગુલ્ફાન્તં વિન્યસેદ્ધ્યાત્વા યથાવદનુપૂર્વશઃ
તસ્માદેકાઙ્ગુલવ્યાપ્ત્યા લકુલીશાદિતઃ ક્રમાત્

વિન્યસેત્તુ દ્વિરણ્ડાન્તં ત્ર્યઙ્ગુલં છગલાણ્ડકમ્
તતઃ પાદાઙ્ગુલવ્યાપ્ત્યા દેવયોગાષ્ટકં પૃથક્

તતોઽપ્યર્ધાઙ્ગુલવ્યાપ્ત્યા પુરષટ્કમનુક્રમાત્
ચતુષ્કં તુ દ્વયેઽન્યસ્મિન્નેકમેકત્ર ચિન્તયેત્

ઉત્તરાદિક્રમાદ્દ્વ્યેકભેદો વિદ્યાદિકે ત્રયે
કાલે પ્રત્યેકમુદ્દિષ્ટમેકૈકં તુ યથાક્રમં

મણ્ડલાધિપતીનાં તુ વ્યાપ્તિરર્ધાઙ્ગુલા મતા
ત્રિભાગન્યૂનપર્વાખ્યા ત્રિતયસ્ય તથોપરિ

દ્વિતયસ્ય ચ સંપૂર્ણા પઞ્ચકં સમુદાહૃતમ્
અષ્ટકં પઞ્ચકં ચાન્યદેવમેવ વિલક્ષયેત્

ભુવનાધ્વવિધાવત્ર પૂર્વવચ્ચિન્તયેચ્છિવમ્
પદાનિ દ્વિવિધાન્યત્ર વર્ગવિદ્યાવિભેદતઃ

તેષાં તન્મન્ત્રવદ્વ્યાપ્તિર્યથેદાનીં તથા શૃણુ
ચતુરઙ્ગુલમાદ્યં તુ દ્વે ચાન્યેઽષ્ટાઙ્ગુલે પૃથક્

દશાઙ્ગુલાનિ ત્રીણ્યસ્માદેકં પઞ્ચદશાઙ્ગુલમ્
ચતુર્ભિરધિકૈશ્ચાન્યદ્વ્યાપકં નવમં મહત્

ઊનવિંશતિકે ભેદે પદાનાં વ્યાપ્તિરુચ્યતે
એકૈકં દ્વ્યઙ્ગુલં જ્ઞેયં તત્ર પૂર્વં પદત્રયમ્

અષ્ટાઙ્ગુલાનિ ચત્વારિ દશાઙ્ગુલમતઃ પરમ્
દ્વ્યઙ્ગુલે દ્વે પદે ચાન્યે ષડઙ્ગુલમતઃ પરમ્

દ્વાદશાઙ્ગુલમન્યચ્ચ દ્વેઽન્યે પઞ્ચાઙ્ગુલે પૃથક્
પદદ્વયં ચતુષ્પર્વ તથાન્યે દ્વે દ્વિપર્વણી

વ્યાપકં પદમન્યચ્ચ પૂર્વવત્પરિકીર્તિતં
અપરોઽયં વિધિઃ પ્રોક્તઃ પરાપરમતઃ શૃણુ

પૂર્વવત્પૃથિવીતત્ત્વં વિજ્ઞેયં ચતુરઙ્ગુલમ્
સાર્ધદ્વ્યઙ્ગુલમાનાનિ ધિષણાન્તાનિ લક્ષયેત્

પ્રધાનં ત્ર્યઙ્ગુલં જ્ઞેયં શેષં પૂર્વવદાદિશેત્
પરેઽપિ પૂર્વવત્પૃથ્વી ત્ર્યઙ્ગુલાન્યપરાણિ ચ

ચતુષ્પર્વ પ્રધાનં ચ શેષં પૂર્વવદાશ્રયેત્
દ્વિવિધોઽપિ હિ વર્ણાનાં ષડ્વિધો ભેદ ઉચ્યતે

તત્ત્વમાર્ગવિધાનેન જ્ઞાતવ્યઃ પરમાર્થતઃ
પદમન્ત્રકલાદીનાં પૂર્વસૂત્રાનુસારતઃ

ત્રિતયત્વં પ્રકુર્વીત તત્ત્વવર્ણોક્તવર્ત્મના
ઇત્થં ભૂતશરીરસ્ય ગુરુણા શિવમૂર્તિના

પ્રકર્તવ્યા વિધાનેન દીક્ષા સર્વફલપ્રદા