માલિનીવિજયોત્તરતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 4

અથૈતદુપસંશ્રુત્ય મુનયો મુદિતેક્ષણાઃ
પ્રણમ્ય ક્રૌઞ્ચહન્તારં પુનરૂચુરિદં વચઃ

યોગમાર્ગવિધિં દેવ્યા પૃષ્ટેન પરમેષ્ઠિના
તત્પ્રતિજ્ઞાવતાપ્યુક્તં કિમર્થં મન્ત્રલક્ષણમ્

એવમુક્તઃ સ તૈઃ સમ્યક્કાર્તિકેયો મહામતિઃ
ઇદમાહ વચસ્તેષાં સંદેહવિનિવૃત્તયે

યોગમેકત્વમિચ્છન્તિ વસ્તુનોઽન્યેન વસ્તુના
યદ્વસ્તુ જ્ઞેયમિત્યુક્તં હેયત્વાદિપ્રસિદ્ધયે

દ્વિરૂપમપિ તજ્જ્ઞાનં વિના જ્ઞાતું ન શક્યતે
તત્પ્રસિદ્ધ્યૈ શિવેનોક્તં જ્ઞાનં યદુપવર્ણિતમ્

સબીજયોગસંસિદ્ધ્યૈ મન્ત્રલક્ષણમપ્યલમ્
ન ચાધિકારિતા દીક્ષાં વિના યોગેઽસ્તિ શાઙ્કરે

ક્રિયાજ્ઞાનવિભેદેન સા ચ દ્વેધા નિગદ્યતે
દ્વિવિધા સા પ્રકર્તવ્યા તેન ચૈતદુદાહૃતમ્

ન ચ યોગાધિકારિત્વમેકમેવાનયા ભવેત્
અપિ મન્ત્રાધિકારિત્વં મુક્તિશ્ચ શિવદીક્ષયા

શ્રુત્વા ચૈતત્પતેર્વાક્યં રોમાઞ્ચિતશરીરિણી
ઇદમાહ પુનર્વાક્યમમ્બા મુનિવરોત્તમાઃ

અભિન્નમાલિનીકાયે તત્ત્વાનિ ભુવનાનિ ચ
કલાઃ પદાનિ મન્ત્રાશ્ચ યથાવદવધારિતાઃ

ભિન્નયોનિસ્તુ યા દેવ ત્વયોક્તા માલિની મમ
તસ્યા અઙ્ગે યથૈતાનિ સંસ્થિતાનિ તથા વદ

એવમુક્તો મહાદેવ્યા ભૈરવો ભૂરિભોગદઃ
સ્ફુરદ્ધિમાંશુસંતાનપ્રકાશિતદિગન્તરઃ

સુરાસુરશિરોમૌલિમાલાલાલિતશાસનઃ
ઉવાચ મધુરાં વાચમિમામક્લેશિતાશયામ્

યા મયા કથિતા દેવિ ભિન્નયોનિસ્તુ માલિની
તદઙ્ગે સંપ્રવક્ષ્યામિ સર્વમેતદ્યથા સ્થિતમ્

ફે ધરાતત્ત્વમુદ્દિષ્ટં દાદિઝાન્તેઽનુપૂર્વશઃ
ત્રયોવિંશત્યબાદીનિ પ્રધાનાન્તાનિ લક્ષયેત્

ઠાદૌ ચ સપ્તકે સપ્ત પુરુષાદીનિ પૂર્વવત્
ઇઙઘેષુ ત્રયં વિદ્યાદ્વિદ્યાતઃ સકલાવધિ

શિવતત્ત્વે ગકારાદિનાન્તાન્ ષોડશ લક્ષયેત્
કલાઃ પદાનિ મન્ત્રાશ્ચ ભુવનાનિ ચ સુન્દરિ

પૂર્વવદ્વેદિતવ્યાનિ તત્સઙ્ખ્યાર્ણવિભેદતઃ
વિદ્યાત્રયવિભાગેન યથેદાનીં તથા શૃણુ

નિષ્કલે પદમેકાર્ણં ત્ર્યર્ણૈકાર્ણમથ દ્વયમ્
સકલે તુ પરિજ્ઞેયં પઞ્ચૈકાર્ણદ્વયં દ્વયે

ચતુરેકાક્ષરે દ્વે ચ માયાદિત્રિતયે મતે
ચતુરક્ષરમેકં ચ કાલાદિદ્વિતયે મતમ્

રઞ્જકે દ્વ્યર્ણમુદ્દિષ્ટં પ્રધાને ત્ર્યર્ણમિષ્યતે
બુદ્ધૌ દેવાષ્ટકવ્યાપ્ત્યા પદં દ્વ્યક્ષરમિષ્યતે

તતઃ પઞ્ચાષ્ટકવ્યાપ્ત્યા દ્વ્યેકદ્વિદ્વ્યક્ષરાણિ તુ
વિદ્યાપદાનિ ચત્વારિ સાર્ધવર્ણં તુ પઞ્ચમમ્

એકૈકસાર્ધવર્ણાનિ ત્રીણિ તત્ત્વે તુ પાર્થિવે
પરાઙ્ગે સર્વમન્યચ્ચ વર્ણમન્ત્રકલાદિકમ્

સાર્ધેનાણ્ડદ્વયં વ્યાપ્તમેકૈકેન પૃથગ્દ્વયમ્
અપરાયાઃ સમાખ્યાતા વ્યાપ્તિરેષા વિલોમતઃ

સાર્ણેનાણ્ડત્રયં વ્યાપ્તં ત્રિશૂલેન ચતુર્થકમ્
સર્વાતીતં વિસર્ગેણ પરાવ્યાપ્તિરુદાહૃતા

એતત્સર્વં પરિજ્ઞેયં યોગિના હિતમિચ્છતા
આત્મનો વા પરેષાં વા નાન્યથા તદવાપ્યતે

દ્વાવેવ મોક્ષદૌ જ્ઞેયૌ જ્ઞાની યોગી ચ શાઙ્કરિ
પૃથક્ત્વાત્તત્ર બોદ્ધવ્યં ફલકાઙ્ક્ષિભિઃ

જ્ઞાનં ચ ત્રિવિધં પ્રોક્તં તત્રાદ્યં શ્રુતમિષ્યતે
ચિન્તામયમથાન્યચ્ચ ભાવનામયમેવ ચ

શાસ્ત્રાર્થસ્ય પરિજ્ઞાનં વિક્ષિપ્તસ્ય શ્રુતં મતમ્
ઇદમત્રેદમત્રેતિ ઇદમત્રોપયુજ્યતે

સર્વમાલોચ્ય શાસ્ત્રાર્થમાનુપૂર્વ્યા વ્યવસ્થિતમ્
તદ્વચ્ચિન્તામયં જ્ઞાનં દ્વિરૂપમુપદિશ્યતે

મન્દસ્વભ્યસ્તભેદેન તત્ર સ્વભ્યસ્તમુચ્યતે
સુનિષ્પન્ને તતસ્તસ્મિઞ્જાયતે ભાવનામયમ્

યતો યોગં સમાસાદ્ય યોગી યોગફલં લભેત્
એવં વિજ્ઞાનભેદેન જ્ઞાની પ્રોક્તશ્ચતુર્વિધઃ

સંપ્રાપ્તો ઘટમાનશ્ચ સિદ્ધઃ સિદ્ધતમોઽન્યથા
યોગી ચતુર્વિધો દેવિ યથાવત્પ્રતિપદ્યતે

સમાવેશોક્તિવદ્યોગસ્ત્રિવિધઃ સમુદાહૃતઃ
તત્ર પ્રાપ્તોપદેશસ્તુ પારમ્પર્યક્રમેણ યઃ

પ્રાપ્તયોગઃ સ વિજ્ઞેયસ્ત્રિવિધોઽપિ મનીષિભિઃ
ચેતસો ઘટનં તત્ત્વાચ્ચલિતસ્ય પુનઃ પુનઃ

યઃ કરોતિ તમિચ્છન્તિ ઘટમાનં મનીષિણઃ
તદેવ ચેતસા નાન્યદ્દ્વિતીયમવલમ્બતે

સિદ્ધયોગસ્તદા જ્ઞેયો યોગી યોગફલાર્થિભિઃ
યઃ પુનર્યત્ર તત્રૈવ સંસ્થિતોઽપિ યથા તથા

ભુઞ્જાનસ્તત્ફલં તેન હીયતે ન કથઞ્ચન
સુસિદ્ધઃ સ તુ બોદ્ધવ્યઃ સદાશિવસમઃ પ્રિયે

ઉત્તરોત્તરવૈશિષ્ટ્યમેતેષાં સમુદાહૃતમ્
જ્ઞાનિનાં યોગિનાં ચૈવ દ્વયોર્યોગવિદુત્તમઃ

યતોઽસ્ય જ્ઞાનમપ્યસ્તિ પૂર્વો યોગફલોજ્ઝિતઃ
યતશ્ચ મોક્ષદઃ પ્રોક્તઃ સ્વભ્યસ્તજ્ઞાનવાન્ બુધૈઃ

ઇત્યેતત્કથિતં સર્વં વિજ્ઞેયં યોગિપૂજિતે
તન્ત્રાર્થમુપસંહૃત્ય સમાસાદ્યોગિનાં હિતમ્