મહાયાનસૂત્રાલંકાર · અધ્યાય 14

ઇતિ નિર્વિકલ્પેન ધર્મ નૈરાત્મ્યજ્ઞાનેન પ્રતિપત્તુઃ પ્રતિપત્તવ્યસ્ય પ્રતિપત્તેશ્ચાવિકલ્પના ત્રિમણ્ડલપરિશુદ્ધિર્વેદિતવ્યા । દ્વયપરિપાચનશોધનેષુ [સુ]યુક્ત ઇતિ સત્ત્વાનામાત્મનશ્ચ ।
॥ મહાયાનસૂત્રાલંકારે પ્રતિપત્ત્યધિકારસ્ત્રયોદશઃ ॥
ચતુર્દશો ઽધિકારઃ
અવવાદાનુશાસનીવિભાગે શ્લોકા એકપઞ્ચાશત્ ।
કલ્પાસંખ્યેયનિર્યાતો હ્યધિમુક્તિં વિવર્ધયન્ ।
સંપૂર્ણઃ કુશલૈર્ધર્મૈઃ સાગરો વારિભિર્યથા

અધિમુક્તિં વિવર્ધયન્નિત્યધિમાત્રાવસ્થાનયનાત્ । શેષં ગતાર્થમ્ ।
તથા સંભૃતસંભારો હ્યાદિશુદ્ધો જિનાત્મજઃ ।
સુવિજ્ઞઃ કલ્પ[લ્ય]ચિત્તશ્ચ ભાવનાયાં પ્રયુજ્યતે

આદિશુદ્ધો બોધિસત્ત્વસંવરપરિશોધનાન્મહાયાને દૃષ્ટિઋજ્જુ[જુ]કરણાચ્ચાવિપરીતાર્થગ્રહણતઃ । સુવિજ્ઞો બહુશ્રુતત્વાત્ । કલ્પ[લ્ય]ચિત્તો વિનિવરણત્વાત્ ।
ધર્મસ્ત્રોતસિ બુદ્ધેભ્યો ઽવવાદં લભતે તદા ।
વિપુલં શમથજ્ઞાનવૈપુલ્યગમનાય હિ

શ્લોકો ગતાર્થઃ ।
તતઃ સૂત્રાદિકે ધર્મે સો ઽદ્વયાર્થવિભાવકે ।
સૂત્રાદિનામ્નિ બન્ધીયાચ્ચિત્તં પ્રથમતો યતિઃ

તતઃ પદપ્રભેદેષુ વિચરેદનુપૂર્વશઃ ।
વિચારયેત્તદર્થાંશ્ચ પ્રત્યાત્મયોનિશશ્ચ સઃ

અવધૃત્ય ચ તાનર્થાન્ધર્મે સંકલયેત્પુનઃ
તતઃ કુર્યાત્સમાશાસ્તિં તદર્થાધિગમાય સઃ

સૂત્રગેયાદિકે ધર્મે યત્સૂત્રાદિનામ દશભૂમિકમિત્યેવમાદિ તત્ર ચિત્તં પ્રથમતો બધ્નીયાત્ । એભિસ્ત્રિભિઃ શ્લોકૈઃ ષટ્ ચિત્તાન્યુપદિષ્ટાનિ । મૂલચિત્તમનુચરચિત્તં વિચારણાચિત્તમવધારણાચિત્તં સંકલનચિત્તમાશાસ્તિચિત્તં ચ । તત્ર મૂલચિત્તં યત્સૂત્રાદીનાં ધર્માણાં નામાલમ્બનં । અવવાદં શ્રુત્વા સ્વયં વા કલ્પયિત્વા । તદ્યથાનિત્યં દુઃખં શૂન્યમનાત્મ્યં ય યોનિશો ન ચેત્યાદિ । અનુચરચિત્તં યેન સૂત્રાદીનાં નામત આલમ્બિતાનાં પદપ્રભેદમનુગચ્છતિ । વિચારણાચિત્તં યેનાર્થં વ્યઞ્જનં ચ વિચારયતિ । તત્રાર્થં ચતુર્ભિરાકારૈર્વિચારયતિ ગણનયા તુલનયા મીમાંસયા પ્રત્યવેક્ષણયા ચ । તત્ર ગણના સંગ્રહણં તદ્યથા રૂપં દશાયતનાન્યેકસ્ય ચ પ્રદેશો વેદના ષડ્ વેદનાકાયા ઇત્યેવમાદિ । તુલના સંખ્યાવતો ( મ્સ_બગ્છિ 89 ) ધર્મસ્ય શમલક્ષ[ણ?]ગ્રહણમનાધ્યારોપાનપવાદતઃ । મીમાંસા પ્રમાણપરીક્ષ । પ્રત્યવેક્ષણાગણિતતુલિતમીમાંસિતસ્યાર્થસ્યાવલોકનં । વ્યઞ્જનં દ્વાભ્યામાકારાભ્યાં વિચારયતિ । સાર્થતથા[યા] ચ સમસ્તાનાં વ્યઞ્જનાનાં નિરર્થતયા ચ વ્યસ્તાનાં । અવધારણાચિત્તં યેન યથાનુચરિતં વિચારિતં વા તન્નિમિત્તમવધારયતિ । સંકલનચિત્તં તદ્યથા વિચારિતમર્થં મૂલચિત્તે સંક્ષિપ્યપરિપિણ્ડિતાકારં વર્તતે । આશાસ્તિચિત્તં યદર્થં પ્રયુક્તો ભવતિ સમા[ધ્યર્થં વા?] તત્પરિપૂર્યર્થં વા શ્રામણ્યફલાર્થં વા ભૂમિપ્રવેશાર્થં વા વિશેષગમનાર્થં વા તચ્છન્દસહગતં વર્તતે । ચિત્તમેવ હ્યાલમ્બનપ્રતિભાસં વર્તતે ન ચિત્તાદન્યદાલમ્બનમસ્તીતિ જાનતો વા ચિત્તમાત્રમજાનતો વા ચિત્તમેવાલમ્બનં નાન્યત્ । ઇતિ ષડ્વિધં ચિત્તમાલમ્બનં વ્યવસ્થાપ્યતે ।
એષેત પ્રત્યવેક્ષેત મનોજલ્પૈઃ પ્રબન્ધતઃ ।
નિર્જલ્પૈકરસૈશ્ચાપિ મનસ્કારૈર્વિચારયેત્

જ્ઞેયઃ શમથમાર્ગો ઽસ્ય ધર્મનામ ચ પિણ્ડિતં ।
જ્ઞેયો વિપશ્યનામાર્ગસ્તદર્થાનાં વિચારણા

યુગનદ્ધશ્ચ વિજ્ઞેયો માર્ગસ્તત્પિણ્ડિતં પુનઃ ।
લીનં ચિત્તસ્ય ગૃહ્ણીયાદુદ્ધતં શમયેત્પુનઃ

શ[સ]મપ્રાપ્તમુપેક્ષેત તસ્મિન્નાલમ્બને પુનઃ
સાતત્યેનાથ સત્કૃત્ય સર્વસ્મિન્યોજયેત્પુનઃ

એભિશ્ચતુર્ભિઃ શ્લોકૈરેકાદશ મનસ્કારા ઉપદિષ્ટાઃ । સવિતર્કઃ સવિચારઃ । અવિતર્કો વિચારમાત્રઃ । અવિતર્કો ઽવિચારઃ । શમથમનસ્કારઃ । વિપશ્યના મનસ્કારઃ । યુગનદ્ધમનસ્કારઃ । [પ્રગ્રહનિમિત્તમનસ્કારઃ] શમથનિમિત્તમનસ્કારઃ । ઉપેક્ષાનિમિત્ત મનસ્કારઃ । સાતત્યમનસ્કારઃ । સત્કૃત્યમનસ્કારશ્ચ ।
નિબધ્યાલમ્બને ચિત્તં તત્પ્રવેધં[વાહં] ન વિક્ષિપેત્ ।
અવગમ્યાશુ વિક્ષેપં તસ્મિન્ પ્રતિહરેત્પુનઃ

પ્રત્યાત્મં સંક્ષિપેચ્ચિત્તમુપર્યુપરિ બુદ્ધિમાન્ ।
તતશ્ચર [દ]મયેચ્ચિત્તં સમાધૌ ગુણદર્શનાત્

અરતિં શમયેત્તસ્મિન્વિક્ષેપદોષદર્શનાત્ ।
અભિધ્યાદૌર્મનસ્યાદીન્વ્યુત્થિતાન્ શમયેત્તથા

તતશ્ચ સાભિસંસ્કારાં ચિત્તે સ્વરસવાહિતાં ।
લભેતાનભિસંસ્કારાન્ [રાં] તદ્ભ્યાસાત્પુનર્યતિઃ

એભિશ્ચતુર્ભિઃ શ્લોકૈર્નવાકારયા ચિત્તસ્થિત્યા સ્થિત્યુપાય ઉપદિષ્ટઃ । ચિત્તં સ્થાપયતિ સંસ્થાપયતિ અવસ્થાપયતિ ઉપસ્થાપયતિ દમયતિ શમયતિ વ્યુપશમયત્યેકોતીકરોતિ ચિત્તં સમાદઘાતીતિ નવાકારાઃ ।
તતઃ સ તનુકાં લબ્ધ્વા પ્રશ્રબ્ધિં કાયચેતસોઃ ।
વિજ્ઞેયઃ સમનસ્કારઃ પુનસ્તાન્[સ્તાં]સ વિવર્ધયન્

વૃદ્ધિદૂરંગમત્વેન મૌલીં સ લભતે સ્થિતિં ।
તાં શોધયન્નભિજ્ઞાર્થમેતિ કર્મણ્યતાં પરાં

ધ્યાને ઽભિજ્ઞાભિનિર્હારાલ્લોકધાતૂન્સ ગચ્છતિ ।
પૂજાર્થમપ્રમેયાણાં બુદ્ધાનાં શ્રવણાય ચ

અપ્રમેયાનુપાસ્યાસૌ બુદ્ધાન્કલ્પૈરમેયગૈઃ ।
કર્મણ્યતાં પરામેતિ ચેતસસ્તદુપાસનાત્

ઇતિ કર્મણ્યતાં પરાં ધ્યાને ઇતિ સંબન્ધનીયં । કલ્પૈરમેયગૈરિત્યપ્રમેયસંખ્યાગતૈઃ । શેષમેષાં શ્લોકાનાં ગતાર્થં ।
તતો ઽનુશંસાન લભતે પઞ્ચ શુદ્ધૈઃ સ પૂર્વગાન્ ।
વિશુદ્ધિભાજનત્વં ચ તતો યાતિ નિરુત્તરં

કૃત્સ્નાદૌસ્વલ્પ[દૌષ્ઠુલ્ય]કાયો હિ દ્રવતે ઽસ્ય પ્રતિક્ષણં ।
આપૂર્યતે ચ પ્રશ્રબ્ધ્યા કાયચિત્તં સમન્તતઃ

અપરિચ્છિન્નમાભાસં ધર્માણાં વેત્તિ સર્વતઃ ।
અકલ્પિતાનિ સંશુદ્ધૌ નિમિત્તાનિ પ્રપશ્યતિ

પ્રપૂરૌ ચ વિશુદ્ધૌ ચ ધર્મકાયસ્ય સર્વથા ।
કરોતિ સતતં ધીમાનેવં હેતુપરિગ્રહં

તતઃ શુદ્ધેઃ પૂર્વંગમાન્પઞ્ચાનુશંસાન્ લભતે । શુદ્ધેરિતિ શુદ્ધ્યાશયભૂમેઃ । તેષાં ચ લાભાદ્વિશુદ્ધિભાજનત્વં પ્રાપ્નોતિ । નિરૂત્તરં યાનાનન્તર્યાત્[નુત્તર્યાત્] । પ્રપૂરૌ ચ વિશુદ્ધૌ ચ ધર્મકાયસ્યેતિ દશમ્યાં ભૂમૌ પરિપૂરિર્બુદ્ધભૂમૌ વિશુદ્ધિઃ । એતેષાં પઞ્ચાનામનુશંસાનાં ત્રયઃ શમથપક્ષા દ્વૌ વિપશ્યનાપક્ષૌ વેદિતવ્યૌ । અતો યાવલ્લૌકિકઃ સમુદાગમઃ ।
તતશ્ચાસૌ તથાભૂતો બોધિસત્ત્વઃ સમાહિતઃ ।
મનોજલ્પાદ્વિનિર્મુક્તાન્ સર્વાર્થાન્ન પ્રપશ્યતિ

ધર્મ[ર્મા]લોકસ્ય વૃધ્દ્યર્થ વીર્યમારભતે દૃઢં ।
ધર્માલોકવિવૃધ્દ્યા ચ ચિત્તમાત્રે ઽવતિષ્ઠતે

સર્વાર્થપ્રતિભાસત્વં તતશ્ચિત્તે પ્રપશ્યતિ ।
પ્રહીનો ગ્રાહ્યનિ[વિ]ક્ષેપસ્તદા તસ્ય ભવત્યસૌ

તતો ગ્રાહકવિક્ષેપઃ કેવલો ઽસ્યાવશિષ્યતે ।
આનન્તર્યસમાધિં ચ સ્પૃશત્યાશુ તદા પુનઃ

અત ઊર્ધ્વં નિર્વેધભાગીયાનિ । તથાભૂતો બોધિસત્ત્વઃ સમાહિતચિત્તો મનોજલ્પાદ્વિનિર્મુક્તાન્ સર્વધર્માન્ન પશ્યતિ સ્વલક્ષણસામાન્યલક્ષણાખ્યાન્મનોજલ્પમાત્રમેવ ખ્યાતિ । સાસ્યોષ્મગતાવસ્થા । અયં સ આલોકો યમધિકૃત્યોક્તં ક્ષારનદ્યામ્ । આલોક ઇતિ ધર્મનિધ્યાનક્ષાન્તેરેતદધિવચનમિતિ । સ તસ્યૈવ ધર્માલોકસ્ય વિવૃધ્દ્યર્થમાસ્થિતક્રિયયા દૃઢં વીર્યમારભતે । સાસ્ય મૂર્ધાવસ્થા । ધર્માલોકવિવૃધ્દ્યા ચ ચિત્તમાત્રે ઽવતિષ્ઠતે । ચિત્તમેતદિતિ પ્રતિવેધાત્ । તતશ્ચિત્ત એવ સર્વાર્થપ્રતિભાસત્વં પશ્યતિ । ન ચિત્તાદન્યમર્થં । તદા ચાસ્ય ગ્રાહ્યવિક્ષેપઃ પ્રહીનો ભવતિ । ગ્રાહકવિક્ષેપઃ કેવલો ઽવશિષ્યતે । સાસ્ય ક્ષાન્ત્યવસ્થા । તદા ચ ક્ષિપ્રમાનન્તર્યસમાધિં સ્પૃશતિ । સાસ્ય લૌકિકાગ્રધર્માવસ્થા । કેન કારણેન સ આનન્તર્ય ઉચ્યતે ।
યતો ગ્રાહકવિક્ષેપો હીયતે તદનન્તરં ।
જ્ઞેયાન્યુષ્મગતાદીનિ એતાનિ હિ યથાક્રમં

ઇત્યેતાન્યુષ્મગતાદીનિ નિર્વેધભાગીયાનિ ।
દ્વયગ્રાહવિસંયુક્તં લોકોત્તરમનુત્તરં ।
નિર્વિકલ્પં મલાપેતં જ્ઞાનં સ લભતે પુનઃ

અતઃ પરેણ દર્શનમાર્ગાવસ્થા । દ્વયગ્રાહવિસંયુક્તં ગ્રાહ્યગ્રાહગ્રાહકગ્રાહવિસંયોગાત્ । અનુત્તરં યાનાનન્તર્યેણ[નુત્તર્યેણ] । નિર્વિકલ્પં ગ્રાહ્યગ્રાહકવિકલ્પવિસંયોગાત્ । મલાપેતં દર્શનજ્ઞે[હે]યક્લેશપ્રહાણાત્ । એતેન વિરજો વિગતમલમિત્યુક્તં ભવતિ ।
સાસ્યાશ્રયપરાવૃત્તિઃ પ્રથમા ભૂમિરિષ્યતે ।
અમેયૈશ્ચાસ્ય સા કલ્પૈઃ સુવિશુદ્ધિં નિગચ્છતિ

શ્લોકો ગતાર્થઃ ।
ધર્મધાતોશ્ચ સમતાં પ્રતિવિધ્ય પુનસ્તદા ।
સર્વસત્ત્વેષુ લભતે સદાત્મસમચિત્તતાં

નિરાત્મતાયાં દુઃખાર્થે કૃત્યે નિઃપ્રતિકર્મણિ ।
સત્ત્વેષુ સમચિત્તો ઽસૌ યથાન્યે ઽપિ જિનાત્મજાઃ

ધર્મનૈરાત્મ્યેન ચ ધર્મસમતાં પ્રતિવિધ્ય સર્વસત્ત્વેષુ સદા આત્મસમચિત્તતાં પ્રત્તિલભતે । પઞ્ચવિધયા સમતયા । નૈરાત્મ્યસમતયા દુઃખસમતયા સ્વપરસંતાનેષુ નૈરાત્મ્યદુઃખતયોરવિશેષાત્ । કૃત્યસમતયા સ્વપરદુઃખપ્રહાણકામતાસામાન્યાત્ । નિષ્પ્રતિકારસમતયા । આત્મન ઇવ પરતઃ પ્રતિકારાનભિનન્દનાત્ । તદન્યબોધિસત્ત્વસમતયા ચ યથા તૈરભિસમિતં તથાભિસમયાત્ ।
ત્રૈધાતુકાત્મસંસ્કારાનભૂતપરિકલ્પતઃ ।
જ્ઞાનેન સુવિશુદ્ધેન અદ્ધયાર્થેન પશ્યતિ

સ ત્રૈધાતુકાત્મસંસ્કારાનભૂતપરિકલ્પનામાત્રાન્પશ્યતિ । સુવિશુદ્ધેન જ્ઞાનેન લોકોત્તરત્વાત્ । અદ્વયાર્થેનેત્યગ્રાહ્યગ્રાહકાર્થેન ।
તદભાવસ્ય ભાવં ચ વિમુક્તં દૃષ્ટિહાયિભિઃ ।
લબ્ધ્વા દર્શનમાર્ગો હિ તદા તેન નિરૂચ્યતે

તસ્ય ગ્રાહ્યગ્રાહકાભાવસ્ય ભાવં ધર્મધાતૂન્દર્શનપ્રહાતવ્યૈઃ ક્લેશૈર્વિમુક્તં પશ્યતિ ।
અભાવશૂન્યતાં જ્ઞાત્વા તથાભાવસ્ય શૂન્યતાં ।
પ્રકૃત્યા શૂન્યતાં જ્ઞાત્વા શૂન્યજ્ઞ ઇતિ કથ્યતે

સ ચ બોધિસત્ત્વઃ શૂન્યજ્ઞ ઇત્યુચ્યતે । ત્રિવિધશૂન્યતાજ્ઞાનાત્ । અભાવશૂન્યતા પરિકલ્પિતઃ સ્વભાવઃ સ્વેન લક્ષણેનાભાવાત્ । તથાભાવસ્ય શૂન્યતા પરતન્ત્રસ્ય સ હિ ન તથાભાવો યથા કલ્પ્યતે સ્વેન લક્ષણેન ભાવઃ । પ્રકૃતિશૂન્યતા પરિનિષ્પન્નઃ સ્વભાવઃ શૂન્યતાસ્વભાવત્વાત્ ।
અનિમિત્તપદં જ્ઞેયં વિકલ્પાનાં ચ સંક્ષયઃ ।
અભૂતપરિકલ્પશ્ચ તદપ્રણિહિતસ્ય હિ

અનિમિત્તપદં જ્ઞેયં વિકલ્પાનાં ચ સંક્ષયઃ । અભૂતપરિકલ્પસ્તદપ્રણિધાનસ્ય પદમાલમ્બનમિત્યર્થઃ ।
તેન દર્શનમાર્ગેણ સહ લાભઃ સદા મતઃ ।
સર્વેષાં બોધિપક્ષાણાં વિચિત્રાણાં જિનાત્મજે

તેન દર્શનમાર્ગેણ સહ બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વેષાં બોધિપક્ષાણાં ધર્માણાં લાભો વેદિતવ્યઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનાદીનાં ।
સંસ્કારમાત્રં જગદેત્ય બુદ્ધ્યા નિરાત્મકં દુઃખિવિરૂઢિમાત્રં ।
વિહાય યાનર્થમયાત્મદૃષ્ટિઃ મહાત્મદૃષ્ટિં શ્રયતે મહાર્થા

વિનાત્મદૃષ્ટ્યા ય ઇહાત્મદૃષ્ટિર્વિનાપિ દુઃખેન સુદુઃખિતશ્ચ ।
સર્વાર્થકર્તા ન ચ કારકાઙ્ક્ષી યથાત્મનઃ સ્વાત્મહિતાનિ કૃત્વા

યો મુક્તચિત્તઃ પરયા વિમુક્ત્યા બદ્ધશ્ચ ગાઢાયતબન્ધનેન ।
દુઃખસ્ય પર્યન્તમપશ્યમાનઃ પ્રયુજ્યતે ચૈવ કરોતિ ચૈવ

સ્વં દુઃખમુદ્વોઢુમિહાસમર્થો લોકઃ કુતઃ પિણ્ડિતમન્યદુઃખં ।
જન્મૈકમાલોકયતે[ગતં] ત્વચિન્તો વિપર્યયાત્તસ્ય તુ બોધિસત્ત્વઃ

યત્પ્રેમ યા વત્સલતા પ્રયોગઃ સત્ત્વેષ્વખેદશ્ચ જિનાત્મજાનાં ।
આશ્ચર્યમેતત્પરમં ભવેષુ ન ચૈવ સત્ત્વાત્મસમાનભાવાત્

એભિઃ પઞ્ચભિઃ શ્લોકૈર્દર્શનમાર્ગલાભિનો બોધિસત્ત્વસ્ય માહાત્મ્યોદ્ભાવનમ્ । અનર્થમયાત્મદૃષ્ટિર્યા ક્લિષ્ટા સત્કાયદૃષ્ટિઃ । મહાત્મદૃષ્ટિરિતિ મહાર્થા યા સર્વસત્ત્વેષ્વાત્મસમચિત્તલાભાત્મદૃષ્ટિઃ । સા હિ સર્વસત્ત્વાર્થક્રિંયાહેતુત્વાત્ મહાર્થા । વિનાત્મદૃષ્ટ્યા અનર્થમય્યાત્મદૃષ્ટિર્મહાર્થા યા વિનાપિ દુઃખેન સ્વસંતાનજેન સુદુઃખિતા સર્વસત્ત્વસંતાનજેન । યો વિમુક્તચિત્તો દર્શનપ્રહાતવ્યેભ્યઃ પરયા વિમુક્ત્યાનુત્તરેણ યાનેન । બદ્ધશ્ચ ગાઢાયતબન્ધનેન સર્વસત્ત્વસાંન્તાનિકેન દુઃખસ્ય પર્યન્તં ન પશ્યતિ સ્વ[સત્ત્વ]ધાતોરનન્તત્વાદાકાશવત્ પ્રયુજ્યતે ચ દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ સત્ત્વાનાં કરોતિ ચૈવ તામ[અર્થં] પ્રમેયાણાં સત્ત્વાનાં । વિપર્યયાત્તસ્ય તુ બોધિસત્ત્વઃ સ હિ સંપિણ્ડિતસર્વસત્ત્વદુઃખં યાવલ્લોકગતમુદ્વોઢું સમર્થઃ । યા સત્ત્વેષુ બોધિસત્ત્વસ્ય પ્રિયતા યા ચ હિતસુખૈષિતા યશ્ચ તદર્થં પ્રયોગો યશ્ચિત્ત[યશ્ચતત્]પ્રયુક્તસ્યાખેદ એતત્સર્વમાશ્ચર્યં પરમં લોકેષુ । ન ચૈવાશ્ચર્યં સત્ત્વાનામાત્મસમાનત્વાત્ ।
તતો ઽસૌ ભાવનામાર્ગે પરિશિષ્ટાસુ ભૂમિષુ ।
જ્ઞાનસ્ય દ્વિવિધસ્યેહ ભાવનાયૈ પ્રયુજ્યતે

નિવિર્કલ્પં ચ તજ્જ્ઞાનં બુદ્ધધર્મવિશોધકં ।
અન્યદ્યથાવ્યવસ્થાનં સત્ત્વાનાં પરિપાચકં

ભાવનાયાશ્ચ નિર્યાણં દ્વયસંખ્યેયસમાપ્તિતઃ ।
પશ્ચિમાં ભાવનામેત્ય બોધિસત્ત્વૌ ઽભિષિક્તકઃ

વજ્રોપમં સમાધાનં વિકલ્પાભેદ્યમેત્ય ચ ।
નિષ્ઠાશ્રયપરાવૃત્તિં સર્વાવરણનિર્મલાં

સર્વકારજ્ઞતાં ચૈવ લભતે ઽનુત્તરં પદં ।
યત્રસ્થઃ સર્વસત્ત્વાનાં હિતાય પ્રતિપદ્યતે

એભિર્ભાવનામાર્ગઃ પરિદીપિતઃ દ્વિવિધં જ્ઞાનં । નિર્વિકલ્પં ચ યેનાત્મનો બુદ્ધધર્માન્ વિશોધયતિ । યથાવ્યવસ્થાનં ચ લોકોત્તરપૃષ્ઠલબ્ધં લૌકિકં યેન સત્ત્વાન્પરિપાચયતિ । અસંખ્યેયદ્વયસ્ય સમાપ્તૌ પશ્ચિમાં ભાવનામાગમ્યાવસાનગતામભિષિક્તો વજ્રોપમં સમાધિં લભતે । વિકલ્પાનુશયાભેદ્યાર્થેન વજ્રોપમઃ । તતો નિષ્ઠાગતામાશ્રયપરાવૃત્તિં લભતે સર્વક્લેશજ્ઞેયાવરણનિર્મલાં । સર્વાકારજ્ઞતાં ચાનુત્તરપદં યત્રસ્થો યાવત્સંસારમભિસંબોધિનિર્વાણસંદર્શનાદિભિઃ સત્ત્વાનાં હિતાય પ્રતિપદ્યતે ।
કથં તથા દુર્લભદર્શને મુનૌ ભવેન્મહાર્થં ન હિ નિત્યદર્શનં ।
ભૃશં સમાપ્યાયિતચેતસઃ સદા પ્રસાદવેગૈરસમશ્રવોદ્ભવૈઃ

અ[પ્ર]ચોદ્યમાનઃ સતતં ચ સંમુખં તથાગતૈર્ધર્મસુ[મુ]ખે વ્યવસ્થિતઃ ।
નિગૃહ્ય કેશેષ્વિવ દોષગહ્વરાત્ નિકૃષ્ય બોધૌ ચ બલાન્નિવેશ્યતે

સ સર્વલોકં સુવિશુદ્ધદર્શનૈરકલ્પબોધૈરભિભૂય સર્વથા ।
મહાન્ધકારં વિધમય્ય ભાસતે જગન્મહાદિત્ય ઇવાત્યુદારતઃ

એભિસ્ત્રિભિઃ શ્લોકૈરવવાદમાહાત્મ્યં દર્શયતિ । યો હિ ધર્મમુખશ્રોતસ્યવવાદં લભતે તસ્ય નિત્યં બુદ્ધદર્શનં ભવતિ । તતશ્ચાસમં ધર્મશ્રવણં । યતો ઽસ્યાત્યર્થં પ્રસાદઃ પ્રસાદવેગૈરાપ્યાયિતચેતસસ્તન્નિત્યદર્શનં બુદ્ધાનાં મહાર્થં ભવતિ । શેષં ગતાર્થમ્ ।
બુદ્ધાઃ સમ્યક્પ્રશંસાં વિદધતિ સતતં સ્વાર્થસમ્યક્પ્રયુક્તે,
નિન્દામીર્ષ્યાપ્રયુક્તે સ્થિતિવિચપરે ચાન્તરાયાનુકૂલાન્ ।
ધર્માન્ સર્વપ્રકારાન્વિધિવદિહ જિના દર્શયન્ત્યગ્રસત્ત્વે,
યાન્ વર્જ્યાસેવ્ય યોગે ભવતિ વિપુલતા સૌગતે શાસને ઽસ્મિમ્

ચતુર્વિધામનુશાસનીમેતેન શ્લોકેન દર્શયતિ । અધિશીલમધિકૃત્ય સમ્યક્સ્વાર્થપ્રયુક્તે બોધિસત્ત્વે પ્રશંસાવિધાનતઃ । અધિચિત્તમધિપ્રજ્ઞં ચાધિકૃત્ય સ્થિતિવિચયપરે તદન્તરાયાણાં ( મ્સ_બગ્છિ 95 ) તદનુકૂલાનાં ચ સર્વપ્રકારાણાં ધર્માણાં દેશનતઃ । યાન્વર્જ્યાસેવ્યેત્યન્તરાયાનનુકૂલાંશ્ચ યથાક્રમં । યોગ ઇતિ શમથવિપશ્યનાભાવનાયાં ।
ઇતિ સતતશુભાચયપ્રપૂર્ણઃ સુવિપુલમેત્ય સ ચેતસઃ સમાધિં ।
મુનિસતતમહાવવાદલબ્ધો ભવતિ ગુણાર્ણવપારગો ઽગ્રસત્ત્વઃ