મહાયાનસૂત્રાલંકાર (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 18

મહાયાનસૂત્રાલંકારે પૂજાસેવાઽપ્રમાણાધિકારઃ [ સપ્તદશઃ] સમાપ્તઃ
અષ્ટાદશો ઽધિકારઃ
લજ્જાવિભાગે ષોડશ શ્લોકાઃ ।
લજ્જા વિપક્ષહીના જ્ઞાનેન ગતા ચ નિર્વિકલ્પેન ।
હીનાનવદ્યવિષયા સત્વાનાં પાચિકા ધીરે

ષણાં પારમિતાનાં નિષેવણાલસ્યતો ભવતિ લજ્જા ।
ક્વેશાનુકૂલધર્મપ્રયોગતશ્ચૈવ ધીરાણાં

અસમાહિતસ્વભાવા મૃદુમધ્યા હીનભૂમિકા લજ્જા ।
હીનાશયા સમાના હીના હિ તદન્યથા ત્વધિકા

લજ્જારહિતો ધીમાન્ ક્લેશાનધિવાસયત્યયોનિશતઃ ।
પ્રતિઘોપેક્ષામાનઃ સત્વાનુપહન્તિ શીલં ચ

કૌકૃત્યાત્સવિલેખો ભવતિ સ સંમાનહાનિમાપ્નોતિ ।
શ્રાદ્ધાત્મા[મા]નુષસંઘાચ્છાસ્ત્રા ચોપેક્ષ્યતે તસ્માત્

સહધાર્મિ કૈર્જિનસુતૈર્વિનિન્દ્યતે લોકતો ઽયશો લભતે ।
દૃષ્ટે ધર્મે ઽન્યત્ર ક્ષણરહિતો જાયતે ભૂયઃ

પ્રાપ્તાપ્રાપ્તવિહાનિં શુક્લૈર્ધર્મૈઃ સમાપ્નુતે તેન ।
દુઃખં વિહરતિ તસ્માન્મનસો ઽપ્યસ્વસ્થતામેતિ

એતે સર્વે દોષા હિમત્સુ ભવન્તિ નો જિનસુતેષુ ।
દેવેષુ ચ મનુજેષુ ચ નિત્યં સંજાયતે ચ બુધઃ

સંભારાંશ્ચ સ બોધેઃ ક્ષિપ્રં પૂરયતિ લજ્જયા ધીમાન્ ।
સત્વાનાં પાચનયા ન ખિદ્યતે ચૈવ જિનપુત્રઃ

સ વિપક્ષપ્રતિપક્ષૈ રહિતો ઽરહિતશ્ચ જાયતે સતતં ।
ઇત્યેતમાનુશંસં હ્રીમાનાપ્નોતિ જિનપુત્રઃ

દોષમલિનો હિ બાલો હ્રીવિરહાત્સુવસનૈઃ સુગુપ્તો ઽપિ ।
નિર્વસનો ઽપિ જિનસુતો હ્રીવસનો મુક્તદોષમલઃ

આકાશમિવ ન લિપ્તો હ્રીયુક્તઃ જિનસુતો ભવતિ ધર્મૈઃ ।
હ્રીભૂષિતશ્ચ શોભતિ સંપર્કગતો જિનસુતાનામ્

માતુરિવ વત્સલત્વં હ્રિયો વિનેયેષુ બોધિસત્વાનાં ।
આરક્ષા ચાપિ હ્રીઃ સંસરતાં સર્વદોષેભ્યઃ

સર્વેષુ નાધિવાસા સર્વેષ્વધિવાસનાપ્રવૃત્તિશ્ચ ।
સર્વેષુ ચ પ્રવૃત્તિર્હ્રીવિહિતં હ્રીમતો લિઙ્ગમ્

હ્રીભાવના પ્રધાના સ્વચિત્તતો ધર્મતો ઽધિમોક્ષાચ્ચ ।
આશયતો ઽપિ વિભુત્વાદકલ્પનાદૈક્યતશ્ચાપિ

ધૃતિશ્ચ બોધિસત્વાનાં લક્ષણેન પ્રભેદતઃ ।
દૃઢત્વેન ચ સર્વેભ્યસ્તદન્યેભ્યો વિશિષ્યતે

વીર્યં સમાધિઃ પ્રજ્ઞા ચ સત્વં ધૈર્યં ધૃતિર્મતા ।
નિર્ભીતો બોધિસત્વો હિ ત્રયાદ્યસ્માત્પ્રવર્તતે

લીનત્વાચ્ચ ચલત્વાચ્ચ મોહાચ્ચોત્પદ્યતે ભયં ।
કૃત્યેષુ તસ્માદ્વિજ્ઞેયા ધૃતિસંજ્ઞા નિજે ત્રયે

પ્રકૃત્યા પ્રણિધાને ચ નિરપેક્ષત્વ એવ ચ ।
સત્વવિપ્રતિપત્તૌ ચ ગમ્ભીર્યૌદાર્યસંશ્રવે

વિનેયદુર્વિનયત્વે કાયાચિન્ત્યે જિનસ્ય ચ ।
દુષ્કરેષુ વિચિત્રેષુ સંસારાત્યાગ એવ ચ

નિઃસંક્લેશે ચ તત્રૈવ ધૃતિર્ધીરસ્ય જાયતે ।
અસમા ચ તદન્યેભ્યઃ સો ઽગ્રે ધૃતિમતાં યતઃ[મતઃ]

કુમિત્રદુઃખગમ્ભીરશ્રવાદ્વીરો ન કમ્પતે ।
શલભૈઃ પક્ષવાતૈશ્ચ સમુદૈશ્ચ સુમેરુવત્

અખેદો બોધિસત્ત્વાનામસમસ્ત્રિષુ વસ્તુષુ ।
શ્રુતાતૃપ્તિમહાવીર્યદુઃખે હ્રીઘૃતિનિશ્રિતઃ

તીવ્રચ્છન્દો મહાબોધાવખેદો ધીમતાં મતઃ ।
અનિષ્પન્નશ્ચ નિષ્પન્નઃ સુનિષ્પન્નશ્ચ ભૂમિષુ

વસ્તુના ચાધિકારેણ કર્મણા ચ વિશિષ્યતે ।
લક્ષણેનાક્ષયત્વેન ફલસ્યોદાગમેન ચ

શાસ્ત્રજ્ઞતા હિ ધીરાણાં સમાધિમુખધારણી ।
ગૃહીતા સત્વપાકાય સદ્ધર્મસ્ય ચ ધારણે

કાયેન વચસા ચૈવ સત્યજ્ઞાનેન ચાસમા ।
લોકજ્ઞતા હિ ધીરાણાં તદન્યેભ્યો વિશિષ્યતે

સા પુનઃ કિમર્થમિત્યાહ સત્વાનાં ભાજનત્વાય ।
કસ્મિન્નર્થે ભાજનત્વાય સદ્ધર્મપ્રતિપત્તયે

સત્યદ્વયાદ્યતશ્ચેષ્ટો લોકાનામુદયો ઽસકૃત્ ।
દ્વયાદસ્તંગમસ્તસ્માત્ તજ્જ્ઞો લોકજ્ઞ ઉચ્યતે

શમાય પ્રાપ્તયે તેષાં ધીમાન્ સત્યેષુ યુજ્યતે ।
સત્યજ્ઞાનદ્યતો ધીમાન્ લોકજ્ઞો હિ નિરુચ્યતે

આર્ષશ્ચ દેશનાધર્મો અર્થો ઽભિપ્રાયિકો ઽસ્ય ચ ।
પ્રામાણિકશ્ચ નીતાર્થો નિર્જલ્પા પ્રાપ્તિરસ્ય ચ

પ્રતિક્ષેપ્તુર્યથોક્તસ્ય મિથ્યાસંતીરિતસ્ય ચ ।
સાભિલાષ[પ]સ્ય ચ પ્રાપ્તેઃ પ્રતિષેધો ઽત્ર દેશિતઃ

અધિમુક્તેર્વિચારાચ્ચ યથાવત્પરતઃ શ્રવાત્ ।
નિર્જલ્પાદપિ ચ જ્ઞાનાદપ્રણાશો હિ ધીમતાં

અસમા બોધિસત્ત્વાનાં ચતસ્રઃ પ્રતિસંવિદઃ ।
પર્યાયે લક્ષણે વાક્યે જ્ઞાને જ્ઞાનાચ્ચ તા મતાઃ

દેશનાયાં પ્રયુક્તસ્ય યસ્ય યેન ચ દેશના ।
ધર્માર્થયોર્દ્વયોર્વાચા જ્ઞાનેનૈવ ચ દેશના

ધર્મસ્યોદ્દેશનિર્દેશાત્સર્વથા પ્રાપણાદ્ દ્વયોઃ ।
પરિજ્ઞાના[હાના]ચ્ચ ચોદ્યાનાં પ્રતિસંવિચ્ચતુષ્ટયમ્

પ્રત્યાત્મં સમતામેત્ય યોત્તરત્ર પ્રવેદના ।
સર્વસંશયનાશાય પ્રતિસંવિન્નિરુચ્યતે

સંભારો બોધિસત્વાનાં પુણ્યજ્ઞાનમયો ઽસમઃ ।
સંસારે ઽભ્યુદયાયૈકઃ અન્યો ઽસંક્લિષ્ટસંસૃતૌ

દાનં શીલં ચ પુણ્યસ્ય પ્રજ્ઞા જ્ઞાનસ્ય સંભૃતિઃ ।
ત્રયં ચાન્યદ્દ્વ્યસ્યાપિ પઞ્ચાપિ જ્ઞાનસંભૃતિઃ

સંતત્યા ભાવનામેત્ય ભૂયો ભૂયઃ શુભસ્ય હિ ।
આહારો યઃ સ સંભારો વી[ધી]રે સર્વાર્થસાધકઃ

પ્રવેશાયાનિમિત્તાય અનાભોગાય સંભૃતિઃ ।
અભિષેકાય નિષ્ઠાયૈ ધીરાણામુપચીયતે

ચતુર્દશભિરાકારૈઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનભાવના ।
ધીમતામસમત્વાત્સા તદન્યેભ્યો વિશિષ્યતે

નિશ્રયાત્પ્રતિપક્ષાચ્ચ અવતારાત્તથૈવ ચ ।
આલમ્બનમનસ્કારપ્રાપ્તિતશ્ચ વિશિષ્યતે

આનુકૂલ્યાનુવૃત્તિભ્યાં પરિજ્ઞોત્પત્તિતો ઽપરા ।
માત્રયા પરમત્વેન ભાવનાસમુદાગમાત્

સમ્યક્પ્રહાણં ધીરાણામસમં સર્વદેહિભિઃ ।
સમૃત્યુપસ્થાનદોષાણાં પ્રતિપક્ષેણ ભાવ્યતે

સંસારસ્યોપભોગે ચ ત્યાગે નિવરણસ્ય ચ ।
મનસ્કારસ્ય ચ ત્યાગે પ્રવેશે ચૈવ ભૂમિષુ

અનિમિત્તવિહારે ચ લબ્ધૌ વ્યાકરણસ્ય ચ ।
સત્વાનાં પરિપાકે ચ અભિષેકે ચ ધીમતાં

ક્ષેત્રસ્ય ચ વિશુદ્ધ્યર્થં નિષ્ઠાગમન એવ ચ ।
ભાવ્યતે બોધિસત્વાનાં વિપક્ષપ્રતિપક્ષતઃ

છન્દં નિશ્રિત્ય યોગસ્ય ભાવના સનિમિત્તિકા ।
સર્વસમ્યક્પ્રહાણેષુ પ્રતિપક્ષો નિરુચ્યતે

ઋદ્ધિપાદાશ્ચ ચત્વારો ધીરાણામગ્રલક્ષણાઃ ।
સર્વાર્થસિદ્ધૌ જાયન્તે આત્મનશ્ચ પરસ્ય ચ

નિશ્રયાચ્ચ પ્રભેદાચ્ચ ઉપાયદભિનિર્હૃતેઃ ।
વ્યવસ્થા ઋદ્ધિપાદાનાં ધીમતાં સર્વથેષ્યતે

ધ્યાનપારમિમાશ્રિત્ય પ્રભેદો હિ ચતુર્વિધઃ ।
ઉપાયશ્ચાભિનિર્હારઃ ષડ્વિધશ્ચ વિધીયતે

વ્યાવસાયિક એકશ્ચ દ્વિતીયો ઽનુગ્રહાત્મકઃ ।
નૈબન્ધિકસ્તૃતીયશ્ચ ચતુર્થઃ પ્રાતિપક્ષિકઃ

દર્શનસ્યાવવાદસ્ય સ્થિતિવિક્રીડિતસ્ય ચ ।
પ્રણિધેર્વશિતાયશ્ચ ધર્મપ્રાપ્તેશ્ચ નિર્હૃતિઃ

બોધિશ્ચર્યા શ્રુત ચાત્ર[ગ્રં]શમથો ઽથ વિપશ્યના ।
શ્રદ્ધાદીનાં પદં જ્ઞેયમર્થસિદ્ધ્યધિકારતઃ

ભૂમિપ્રવેશસંક્લિષ્ટાશ્ચેષ્ટાઃ શ્રદ્ધાદયઃ પુનઃ ।
વિપક્ષદુર્બલત્વેન ત એવ બલસંજ્ઞિતાઃ

ભૂમિવિષ્ટસ્ય બોધ્યઙ્ગવ્યવસ્થાનં વિધીયતે ।
ધર્માણાં સર્વસત્વાનાં સમતાવગમાત્પુનઃ

સ્મૃતિશ્ચરતિ સર્વત્ર જ્ઞેયાજિતવિનિર્જયે ।
સર્વકલ્પનિમિત્તાનાં ભઙ્ગાય વિચયો ઽસ્ય ચ

યથા હસ્તિરત્નં પ્રત્યર્થિકભઙ્ગાય ।
આશુ ચાશેષબોધાય વીર્યસ્ય પ્રવર્તતે ।
ધર્માલોકવિવૃદ્ધ્યા ચ પ્રીત્યા આપૂર્યતે ધ્રુવમ્

સર્વાવરણનિર્મોક્ષાત્ પ્રશ્રબ્ધ્યા સુખમેતિ ચ ।
ચિન્તિતાર્થસમૃદ્ધિશ્ચ સમાધેરૂપજાયતે

ઉપેક્ષયા યથાકામં સર્વત્ર વિહરત્યસૌ ।
પ[પૃ]ષ્ઠલબ્ધાવિકલ્પેન વિકલ્પેન [વિહારેણ] સદોત્તમઃ

એવંગુણો બોધિસત્ત્વશ્ચક્રવર્તીવ વર્તતે ।
સપ્તરત્નોપમૈર્નિત્યં બોધ્યઙ્ગૈઃ પરિવારિતઃ

નિશ્રયાઙ્ગં સ્વભાવાઙ્ગં નિર્યાણાઙ્ગં તૃતીયકં ।
ચતુર્થમનુશંસાઙ્ગમક્લેશાઙ્ગં ત્રયાત્મકમ્

યથાબોધાનુવૃત્તિશ્ચ તદૂર્ધ્વમુપજાયતે ।
યથાબોધવ્યવસ્થાનં પ્રવેશશ્ચ વ્યવસ્થિતૌ

કર્મત્રયવિશુદ્ધિશ્ચ પ્રતિપક્ષસ્ય ભાવના ।
જ્ઞેયાવૃત્તેશ્ચ માર્ગસ્ય વૈશેષિકગુણસ્ય ચ

ચિત્તસ્ય ચિત્તે સ્થાનાચ્ચ ધર્મપ્રવિચયાદપિ ।
સમ્યક્ સ્થિતિમુપાશ્રિત્ય શમથો ઽથ વિપશ્યના

સર્વત્રગા ચ સૈકાશાં નૈકાંશોપનિષન્મતા ।
પ્રતિવેધે ચ નિર્યાણે અનિમિત્તે હ્યસંસ્કૃતે

પરિશુદ્ધૌ વિશુદ્ધૌ ચ શમથો ઽથ વિપશ્યના ।
સર્વભૂમિગતા ધીરે સ યોગઃ સર્વસાધકઃ

પૂરયે બુદ્ધધર્માણાં સત્વાનાં પરિપાચને ।
ક્ષિપ્રપ્રાપ્તૌ ક્રિયાશુદ્ધૌ વર્ત્માચ્છેદે ચ કૌશલં

ઉપાયે બોધિસત્ત્વાનામસમં સર્વભૂમિષુ ।
યત્કૌશલ્યં સમાશ્રિત્ય સર્વાર્થાન્સાધયન્તિ તે

વિપાકેન શ્રુતાભ્યાસાત્ ધારણ્યપિ સમાધિના ।
પરીત્તા મહતી સા ચ મહતી ત્રિવિધા પુનઃ

અપ્રવિષ્ટપ્રવિષ્ટાનાં ધીમતાં મૃદુમધ્યમા ।
અશુદ્ધભૂમિકાનાં હિ મહતી શુદ્ધભૂમિકા

ધારણી[ણીં]તાં સમાશ્રિત્ય બોધિસત્વા પુનઃ પુનઃ ।
પ્રકાશયન્તિ સદ્ધર્મં નિત્યં સંધારયન્તિ ચ

ચેતના છન્દસહિતા જ્ઞાનેન પ્રેરિતા ચ તત્ ।
પ્રણિધાનં હિ ધીરાણામસમં સર્વભૂમિષુ

હેતુભૂતં ચ વિજ્ઞેયં ચિત્તાત્સદ્યઃ ફલં ચ તત્ ।
આયત્યામર્થસિદ્ધ્યર્થં ચિત્તમાત્રાત્સમૃદ્ધિતઃ

ચિત્રં મહદ્વિશુદ્ધં ચ ઉત્તરોત્તરભૂમિષુ ।
આબોધેર્બોધિસત્ત્વાનાં સ્વપરાર્થપ્રસાધકં

નૈરાત્મ્યં દ્વિવિધં જ્ઞેયો હ્યાત્મગ્રાહસ્ય ચાશ્રયઃ ।
તસ્ય ચોપશમો નિત્યં સમાધિત્રયગોચરઃ

સમાધિસ્ત્રિવિધો જ્ઞેયો ગ્રાહ્યગ્રાહકભાવતઃ ।
નિર્વિકલ્પો ઽપિ વિમુખો રતિયુક્તશ્ચ સર્વદા

પરિજ્ઞાયૈ પ્રહાણાય પુનઃ સાક્ષાત્ક્રિયાય ચ ।
શૂન્યતાદિસમાધીનાં ત્રિધાર્થઃ પરિકીર્તિતઃ

સમાધ્યુપનિષત્ત્વેન ધર્મોદ્દાનચતુષ્ટયં ।
દેશિતં બોધિસત્ત્વેભ્યઃ સત્વાનાં હિતકામ્યયા

અસદર્થો ઽવિકલ્પાર્થઃ પરિકલ્પાર્થ એવ ચ ।
વિકલ્પોપશમાર્થશ્ચ ધીમતાં તચ્ચતુષ્ટયમ્

અયોગાદ્ધેતુતોત્પત્તેર્વિરોધાત્સ્વયમસ્થિતેઃ ।
અભાવાલ્લક્ષણૈકાન્ત્યાદનુવૃત્તેર્નિરોધતઃ

પરિણામોપલબ્ધેશ્ચ તદ્ધેતુત્વફલત્વતઃ ।
ઉપાત્તત્વાધિપત્વા[ત્યા]ચ્ચ શુદ્ધસત્વાનુવૃત્તિતઃ

આદ્યસ્તરતમેનાપિ ચયેનાશ્રયભાવતઃ ।
વિકારપરિપાકાભ્યાં તથા હીનવિશિષ્ટતઃ

ભાસ્વરાભાસ્વરત્વેન દેશાન્તરગમેન ચ ।
સબીજાબીજભાવેન પ્રતિબિમ્બેન ચોદયઃ

ચતુર્દશવિધોત્પત્તૌ હેતુમાનવિશેષતઃ ।
ચયાયા[પા]ર્થાદયોગાચ્ચ આશ્રયત્વ અસંભવાત્

સ્થિતસ્યાસંભવાદન્તે આદ્યનાશાવિકારતઃ ।
તથા હીનવિશિષ્ટત્વે ભાસ્વરાભાસ્વરે ઽપિ ચ

ગત્યભાવાત્સ્થિતાયોગાચ્ચરમત્વ અસંભવાત્ ।
અનુવૃત્તેશ્ચ ચિત્તસ્ય ક્ષણિકં સર્વસંસ્કૃતમ્

ભૂતાનાં ષડ્વિધાર્થસ્ય ક્ષણિકત્વં વિધીયતે ।
શોષવૃદ્ધેઃ પ્રકૃત્યા ચ ચલત્વાદ્ વૃદ્ધિહાનિતઃ

તત્સંભવાત્પૃથિવ્યાશ્ચ પરિણામચતુષ્ટયાત્ ।
વર્ણગન્ધરસસ્પર્શતુલ્યત્વાચ્ચ તથૈવ તત્

ઇન્ધનાધીનવૃત્તિત્વાત્તારતમ્યોપલબ્ધિતઃ ।
ચિત્તાનુવૃત્તેઃ પૃચ્છાતઃ ક્ષણિકં બાહ્યમપ્યતઃ

પ્રજ્ઞપ્ત્યસ્તિતયા વાચ્યઃ પુદ્ગલો દ્રવ્યતો ન તુ ।
નોપલમ્ભાદ્વિપર્યાસાત્ સંક્લેશાત્ ક્લિષ્ટહેતુતઃ

એકત્વાન્યત્વતોવાચ્યસ્તસ્માદ્દોષદ્વયાદસૌ ।
સ્કન્ધાત્મત્વપ્રસઙ્ગાચ્ચ તદ્દ્રવ્યત્વપ્રસઙ્ગતઃ

દ્રવ્યસન્ યદ્યવાચ્યશ્ચ વચનીયં પ્રયોજનં ।
એકત્વાન્યત્વતો ઽવાચ્યો ન યુક્તો નિષ્પ્રયોજનઃ

લક્ષણાલ્લોકદૃષ્ટાચ્ચ શાસ્ત્રતો ઽપિ ન યુજ્યતે ।
ઇન્ધનાગ્ન્યોરવાચ્યત્વમુપલબ્ધેર્દ્વયેન હિ

દ્વયે સતિ ચ વિજ્ઞાનસંભવાત્પ્રત્યયો ન સઃ ।
નૈરર્થક્યાદતો દ્રષ્ટા યાવન્મોક્તા ન યુજ્યતે

સ્વામિત્વે સતિ ચાનિત્યમનિષ્ટં ન પ્રવર્તયેત્ ।
તત્કર્મલક્ષણં સાધ્યં સંબોધો બાધ્યતે ત્રિધા

દર્શનાદૌ ચ તદ્યત્નઃ સ્વયંભૂર્ન ત્રયાદપિ ।
તદ્યત્નપ્રત્યયત્વં ચ નિર્યત્નં દર્શનાદિકં

અકર્તૃત્વાદનિત્યત્વાત્સકૃત્રિત્યપ્રવૃત્તિતઃ ।
દર્શનાદિષુ યત્નસ્ય સ્વયંભૂત્વં ન યુજ્યતે

તથા સ્થિતસ્ય નષ્ટસ્ય પ્રાગભાવાદનિત્યતઃ ।
તૃતીયપક્ષાભાવાચ્ચ પ્રત્યયત્વં ન યુજ્યતે

સર્વધર્મા અનાત્માનઃ પરમાર્થેન શૂન્યતા ।
આત્મોપલમ્ભે દોષશ્ચ દેશિતો યત એવ ચ

સંક્લેશવ્યવદાને ચ અવસ્થાચ્છેદભિન્નકે ।
વૃત્તિસંતાનભેદો હિ પુદ્ગલેનોપદર્શિતઃ

આત્મદૃષ્ટિરનુત્પાદ્યા અભ્યાસો ઽનાદિકાલિકઃ ।
અયત્નમોક્ષઃ સર્વેષાં ન મોક્ષઃ પુદ્ગલો ઽસ્તિ વા

પ્રજ્ઞપ્ત્યસ્તિતયા વાચ્યઃ પુદ્ગલો દ્રવ્યતો ન તુ ।
એકત્વાન્યત્વતોવાચ્યસ્તસ્માદસૌ ।
સ્કન્ધાત્મત્વપ્રસઙ્ગાચ્ચ તદ્દ્રવ્યત્વપ્રસઙ્ગતઃ ।
દ્રવ્યસન્યદ્યવાચ્યશ્ચ વચનીયં પ્રયોજનં ।
એકત્વાન્યત્વતો ઽવાચ્યો ન યુક્તો નિષ્પ્રયોજનઃ ।
લક્ષણાલ્લોકદૃષ્ટાચ્ચ શાસ્ત્રતો ઽપિ ન યુજ્યતે ।
ઇન્ધનાગ્ન્યોરવાચ્યત્વમુપલબ્ધેર્દ્વયેન હિ ।
દ્વયં પ્રતીત્ય વિજ્ઞાનસંભવાત્પ્રત્યયો ન સઃ ।
સ્વામિત્વે સતિ વાનિત્યમનિષ્ટં ન પ્રવર્તયેત્ ॥
તદ્યત્નપ્રત્યયત્વં ચ નિર્યત્નં દર્શનાદિકમ્ ।
અકર્તૃત્વાદનિત્યત્વાત્સકૃન્નિત્યપ્રવૃત્તિતઃ ।
દર્શનાદિષુ યત્નસ્ય સ્વયંભૂત્વં ન યુજ્યતે ॥
તથા સ્થિતસ્ય નષ્ટસ્ય પ્રાગભાવાદનિત્યતઃ ।
તૃતીયપક્ષાભાવાચ્ચ પ્રત્યયત્વં ન યુજ્યતે ॥
સર્વે ધર્મા અનાત્માનઃ પરમાર્થેન શૂન્યતા ।
આત્મોપલમ્ભે દોષશ્ચ દેશિતો યત એવ ચ ॥
સંક્લેશે વ્યવદાને ચ અવસ્થાચ્છેદભિન્નકે ।
વૃત્તિસંતાનભેદો હિ પુદ્ગલેનોપદર્શિતઃ ॥
આત્મદૃષ્ટિરનૂત્પાદ્યા પૂર્વમેવોત્પન્નત્વાત્ ।
નાપિ તદભ્યાસાર્થં યસ્માદાત્મદૃષ્ટેર્
અભ્યાસો ઽનાદિકાલિકઃ ।
યદિ ચાત્મદર્શનેન મોક્ષ ઇત્યસૌ દેશ્યેત ।
એવં સતિ સ્યાત્
અયત્નમોક્ષઃ સર્વેષાં
એવમેભિર્ગુણૈર્નિત્યં બોધિસત્વાઃ સમન્વિતાઃ ।
આત્માર્થં ચ ન રિઞ્ચન્તિ પરાર્થં સાધયન્તિ ચ