મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9915-9934

કાવ્યં યદીયં ગૃહમમ્બરં વા સુવર્ણચિત્રોજ્જ્વલમાવિભાતિ ।
સ નન્દનો નન્દતિ કુન્દનસ્ય શ્રીકૃષ્ણરામઃ કવિરાપ્તકામઃ ॥

કાવ્યં યદ્યપિ રસિકં પ્રીતિકરં ભવતિ નૈકરસબદ્ધમ્ ।
સુરતમનાહિતકલહં હરિણદૃશો નાભિનન્દયતિ ॥

કાવ્યં યશસેઽર્થકૃતે વ્યવહારવિદે શિવેતરક્ષતયે ।
સદ્યઃ પરનિર્વૃતયે કાન્તાસમ્મિતતયોપદેશયુજે ॥

કાવ્યં સુધા રસજ્ઞાનાં કામિનાં કામિની સુધા ।
ધનં સુધા સલોભાનાં શાન્તિઃ સન્યસિનાં સુધા ॥

કાવ્યપ્રપઞ્ચચુઞ્ચૂ રચયતિ કાવ્યં ન સારવિદ્ ભવતિ ।
તરવઃ ફલાનિ સુવતે વિન્દતિ સારં પતઙ્ગસમુદાયઃ ॥

કાવ્યમય્યો ગિરો યાવચ્ ચરન્તિ વિશદા ભુવિ ।
તાવત્ સારસ્વતં સ્થાનં કવિરાસાદ્ય મોદતે ॥

કાવ્યશાસ્ત્રવિનોદેન કાલો ગચ્છતિ ધીમતામ્ ।
વ્યસનેન તુ મૂર્ખાણાં નિદ્રયા કલહેન વા ॥

કાવ્યસ્યાક્ષરમૈત્રી- ભાજો ન ચ કર્કશા ન ચ ગ્રામ્યાઃ ।
શબ્દા અપિ પુરુષા અપિ સાધવ એવાર્થબોધાય ॥

કાવ્યસ્યામ્રફલસ્યાપિ કોમલસ્યેતરસ્ય ચ ।
બન્ધચ્છાયાવિશેષેણ રસોઽપ્યન્યાદૃશો ભવેત્ ॥

કાઽવ્યાકુલિતા માદ્યતિ કાઞ્ચનમુદ્રાં મનોરમામાહુઃ ।
ઇહ કાલિકાવતંસિત- ચન્દ્રકલા કામિતા યોગ્યા ॥

કાવ્યાત્મના મનસિ પર્યણમન્ પુરા મે પીયૂષસારસરસાસ્ તવ યે વિલાસાઃ ।
તાનન્તરેણ રમણી રમણીયશીલે ચેતોહરા સુકવિતા ભવિતા કથં નઃ ॥

કાવ્યામૃતં દુર્જનરાહુનીતં પ્રાપ્યં ભવેન્ નો સુમનોજનસ્ય ।
સચ્ચક્રમવ્યાજવિરાજમાન- તૈક્ષ્ણ્યપ્રકર્ષં યદિ નામ ન સ્યાત્ ॥
કાવ્યે ગાન્ધર્વે નૃત્તશાસ્ત્રે વિધિજ્ઞં દક્ષં દાતારં દક્ષિણં દાક્ષિણાત્યમ્ ।
વેશ્યા કા નેચ્છેત્ સ્વામિનં કોઙ્કણાનાં સ્યાચ્ચેદસ્ય સ્ત્રીષ્વાર્જવાત્ સંનિપાતઃ ॥

કાવ્યેન મૂર્ખધનિનં પ્રણયેન નીચં વેશ્યાં શ્રુતેન શઠશાત્રવમાર્જવેન ।
ઇચ્છન્તિ યે જગતિ રઞ્જયિતું વિમૂઢાસ્ તેષામરણ્યરુદિતેન સમઃ પ્રયાસઃ ॥

કાવ્યે ભાવ્યં ગુણૈસ્ તત્ર દુર્જના દૂષયન્તિ યત્ ।
ન દુર્ગતગૃહે સંધિર્ દીયતે જાતુ દસ્યુભિઃ ॥

કાવ્યે ભવ્યતમેઽપિ વિજ્ઞનિવહૈરાસ્વાદ્યમાને મુહુર્ દોષાન્વેષણમેવ મત્સરજુષાં નૈસર્ગિકો દુર્ગ્રહઃ ।
કાસારેઽપિ વિકાસિપઙ્કજચયે ખેલન્મરાલે પુનઃ ક્રૌઞ્ચશ્ચઞ્ચુપુટેન કુઞ્ચિતવપુઃ શમ્બૂકમન્વેષતે ॥

કાવ્યે શુભે વિરચિતે ખલુ નો ખલેભ્યઃ કશ્ચિદ્ ગુણો ભવતિ યદ્યપિ સમ્પ્રતીહ ।
કુર્યાં તથાપિ સુજનાર્થમિદં યતઃ કિં યૂકાભયેન પરિધાનવિમોક્ષણં સ્યાત્ ॥

કાવ્યેષુ નાટકં રમ્યં તત્રાપિ ચ શકુન્તલા ।
તત્રાપિ ચ ચતુર્થોઽઙ્કસ્ તત્ર શ્લોકચતુષ્ટયમ્ ॥

કાવ્યૈકપાત્રવિલસદ્ગુણદોષદુગ્ધ- પાથઃસમૂહપૃથગુદ્ધરણે વિદગ્ધાઃ ।
જાનન્તિ કર્તુમભિયુક્તતયા વિભાગં ચન્દ્રાવદાતમતયઃ કવિરાજહંસાઃ ॥

કાવ્યૈરુપહતા વેદાઃ પુત્રા જામાતૃભિર્હતાઃ ।
અશ્વૈરુપહતા ગાવઃ પણ્યસ્ત્રીભિઃ કુલાઙ્ગનાઃ ॥

કા શમ્ભુકાન્તા કિમુ ચન્દ્રકાન્તં કાન્તામુખં કિં કુરુતે ભુજંગઃ ।
કઃ શ્રીપતિઃ કા વિષમા સમસ્યા ગૌરીમુખં ચુમ્બતિ વાસુદેવઃ ॥