મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9815-9834

કાલવ્યાલહતં વીક્ષ્ય પતન્તં ભાનુમમ્બરાત્ ।
ઓષધીશં સમાદાય ધાવતીવ પિતૃપ્રસૂઃ ॥

કાલવિચ્છ્રોત્રિયો રાજા નદી સાધુશ્ચ પઞ્ચમઃ ।
એતે યત્ર ન વિદ્યન્તે તત્ર વાસં ન કારયેત્ ॥

કાલશ્ચાલયતિ પ્રાયઃ પણ્ડિતાન્ પામરાનપિ ।
તં ચેચ્ ચિકીર્ષસિ વશે તિતિક્ષૈવ મહૌષધમ્ ॥

કાલશ્ચેત્ કરુણાપરઃ કલિયુગં યદ્યદ્ય ધર્મપ્રિયં નિસ્ત્રિંશો યદિ પેશલો વિષધરઃ સન્તોષદાયી યદિ ।
અગ્નિશ્ચેદતિશીતલં ખલજનઃ સર્વોપકારી સ ચેદ્ આયુષ્યં યદિ વા ભવિષ્યતિ વિષં વેશ્યાપિ તદ્ રાગિણી ॥

કાલસ્ય કારણં રાજા સદસત્કર્મણસ્ત્વતઃ ।
સુકાર્યોદ્યતદણ્ડાભ્યાં સ્વધર્મે સ્થાપયેત્ પ્રજાઃ ॥

... ... ... ... ... ... ।
કાલસ્ય સુમહદ્બીર્યં સર્વભૂતેષુ લક્ષ્મણ ॥

કાલસ્યૈવ વશો સર્વં દુર્ગં દુર્ગતરં ચ યત્ ।
કાલે ક્રુદ્ધે કથં કાલાત્ ત્રાણં નોઽદ્ય ભવિષ્યતિ ॥
કાલાગરૂદ્ગારસુગન્ધિગન્ધ- ધૂપાધિવાસાશ્રયભૂગૃહેષુ ।
ન તત્ર સુર્માઘસમીરણેભ્યઃ શ્યામાકુચોષ્માશ્રયિણઃ પુમાંસઃ ॥

કાલાગુરુપ્રચુરચન્દનચર્ચિતાઙ્ગ્યઃ પુષ્પાવતંસસુરભીકૃતકેશપાશાઃ ।
શ્રુત્વા ધ્વનિં જલમુચાં ત્વરિતં પ્રદોષે શય્યાગૃહં ગુરુગૃહાત્ પ્રવિશન્તિ નાર્યઃ ॥

કાલાગુરૌ સુરભિતાતિશયેઽપિ સઙ્ગાદ્ આરભ્યતે સુરભિતાપરપાદપેઽપિ ।
પાટીરપાટવમિદં તવ સઙ્ગિવાતૈસ્ તાદાત્મ્યમેતિ કતરો ન તરોઃ સમૂહઃ ॥

કાલાગ્નિરુદ્ર આધારે શક્તિઃ કુણ્ડલિની તથા ।
આનન્દાખ્યા સ્વધિષ્ઠાને શક્ત્યા કામાખ્યયા સહ ॥

કાલાતિક્રમણં કુરુષ્વ તડિતાં વિસ્ફૂર્જિતૈસ્ત્રાસય સ્ફારૈર્ભીષય ગર્જિતૈરતિતરાં કાર્ષ્ણ્યં મુખે દર્શય ।
યસ્યાનન્યગતેઃ પયોદ મનસો જિંજ્ઞાસયા ચાતક- સ્યાધેહિ ત્વમિહાખિલં તદપિ ન ત્વત્તઃ પરં યાચતે ॥

કાલાતિક્રમણં વૃત્તેર્ યો ન કુર્વીત ભૂપતિઃ ।
કદાચિત્ તં ન મુઞ્ચન્તિ ભર્ત્સિતા અપિ સેવકાઃ ॥

કાલાતિક્રમણે હ્યેવ ભક્તવેતનયોર્ભૃતાઃ ।
ભર્તુઃ કુપ્યન્તિ દુષ્યન્તિ સોઽનર્થઃ સુમહાન્ સ્મૃતઃ ॥

કાલાતિપાતઃ કાર્યાણાં ધર્માર્થપરિપીડનમ્ ।
નિત્યાભ્યન્તરવર્તિત્વાત્ સાધુપ્રકૃતિકોપનમ્ ॥

રહસ્યભેદસ્ તત્ પક્ષાદ્ અકાર્યેષુ પ્રવર્તનમ્ ।
ઈર્ષ્યામર્ષસ્ તથા ક્રોધો નિરોધઃ સાહસાનિ ચ ॥

ઇત્યાદિ ચ સ્ત્રીવ્યસને યચ્ ચ પૂર્વં પ્રકીર્તિતમ્ ।
તસ્માત્ સ્ત્રીવ્યસનં રાજા રાજ્યકામઃ પરિત્યજેત્ ॥

કાલાત્ પ્રરોહતિ વિશ્વં પુનઃ કાલઃ પ્રવર્તતે ।
સ્થૂલસૂક્ષ્મગતિઃ કાલો વિવિધં તસ્ય ચોચ્યતે ॥

કાલાત્ પ્રવર્તતે બીજં કાલાદ્ ગર્ભં પ્રમુઞ્ચતિ ।
કાલો જનયતે પુત્રં પુનઃ કાલોઽપિ સંહરેત્ ॥

કાલાદ્ પ્રરોહતે બીજં ફલં કાલાત્ પ્રવર્તતે ।
કાલો હિ વર્તયેત્ સૃષ્ટિં પુનઃ કાલો હિ સંહરેત્ ॥

કાલાનપાસ્ય વિષુવાયનસંક્રમાદીન્ અસ્તંગતે હિમકરે ચ દિવાકરે ચ ।
અમ્બ સ્મરેયમપિ તે ચરણારવિન્દમ્ આનન્દલક્ષણમપાસ્તસમસ્તભેદમ્ ॥