મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9835-9854

કાલાનુકૂલ્યં વિસ્પષ્ટં રાઘવસ્યાર્જુનસ્ય ચ ।
અનુકૂલે યદા દૈવે ક્રિયાલ્પા સુફલા ભવેત્ ॥

કાલાન્તરે હ્મનર્થાય ગૃધ્રો ગેહોપરિ સ્થિતઃ ।
ખલો ગૃહસમીપસ્થઃ સદ્યોઽનર્થાય દેહિનામ્ ॥

કાલઞ્જરાઃ ભારસહાસ્ તેષાં વક્ષ્યામિ લક્ષણમ્ ।
શતાર્ધમઙ્ગુલાનાં તુ શ્રેષ્ઠં ખડ્ગં પ્રકીર્તિતમ્ ॥

કાલિદાસ કલાવાસ દાસવચ્ ચાલિતો યદિ ।
રાજમાર્ગે વ્રજન્નત્ર પરેષાં તત્ર કા ત્રપા ॥

કાલિદાસકવિતા નવં વયો માહિષં દધિ સશર્કરં પયઃ ।
એણમાંસમબલા ચ કોમલા સમ્ભવન્તુ મમ જન્મજન્મનિ ॥

કાલિદાસકવેર્વાણી કદાચિન્ મદ્ગિરા સહ ।
કલયત્યર્થસામ્યં ચેદ્ ભીતા ભીતા પદે પદે ॥

કાલિન્દિ, બ્રૂહિ કુમ્ભોદ્ભવ, જલધિરહં નામ ગૃહ્ણાસિ કસ્માચ્ છત્રોર્મે, નર્મદાહં ત્વમપિ વદસિ મે નામ કસ્માત્ સપત્ન્યાઃ ।
માલિન્યં તર્હિ કસ્માદનુભવસિ, મિલત્કજ્જલૈર્માલવીનાં નેત્રામ્ભોભિઃ, કિમાસાં સમજનિ, કુપિતઃ કુન્તલક્ષોણિપાલઃ ॥

કાલિન્દીં વીક્ષ્ય યાતાં સુલલિતવદનો માતરં ગેહગોપીઃ કાર્યાસક્તાઃ સમન્તાદનુગતનયનો ગોરસાગારમન્તઃ ।
ગત્વા ભાણ્ડાનિ ભિત્ત્વા મધુમધુ શનકૈર્ગોરસં ભક્ષમાણઃ શીઘ્રપ્રત્યાપ્તનન્દાકલિતસિતમુખો નન્દસૂનુઃ શિવાય ॥

કાલિન્દીકલકૂલકાનનકૃતક્રીડાકલાપોલ્લસ દ્- ગોગોપાલકબાલકૈઃ પ્રતિદિશં સાનન્દમાવિષ્ટિતમ્ ।
વંશીનાદવશીકૃતવ્રજવધૂસ્વાન્તં સદાહ્નાદકં સદ્ભક્ત્યા સમુપાસ્મહે વયમઘધ્વંસૈકધીરં મહઃ ॥

કાલિન્દીકેશપાશઃ પરિલસતિ મહીનાયિકાયાસ્ તનૂજા જહ્નીઃ સત્પુણ્યસંઘો ગુણ ઇહ સલિલં યચ્ચ સારસ્વસં તુ ।
વેણી ત્વેષા વિશેષાદમરવરલસત્સ્નેહયુક્તા વિયુક્તા બન્ધેનેત્યત્ર ચિત્રં વિલસતિ નિતરાં યત્તમોવર્ણહીના ॥

કાલિન્દીચારુવીચીનિચય ઇતિ મુદા ગાહિતા નૈચિકીભિર્ બાલા કાદમ્બિનીતિ પ્રમુદિતહૃદયં વીક્ષિતા નીલકણ્ઠૈઃ ।
ઉત્તંસાર્થં તમાલસ્તબક ઇતિ હૃતા મુગ્ધગોપાઙ્ગનાભિઃ શ્રેયો નઃ કલ્પયન્તાં મધુમથનતનુસ્વચ્છકાન્તિપ્રવાહાઃ ॥

કાલિન્દીજલકુઞ્જવઞ્જુલવનચ્છાયાનિષણ્ણાત્મનો રાધાબદ્ધનવાનુરાગરસિકસ્યોત્કણ્ઠિતં ગાયતઃ ।
તત્પાયાદપરિસ્ખલજ્જલરુહાપીડં કલસ્પૃઙ્નત- ગ્રીવોત્તાનિતકર્ણતર્ણકકુલૈરાકર્ણ્યમાનં હરેઃ ॥

કાલિન્દીજલકેલિલોલતરુણીરાવીતચીનાંશુ કા નિર્ગત્યાઙ્ગજલાનિ સારિતવતીરાલોક્ય સર્વા દિશઃ ।
તીરોપાન્તમિલન્નિકુઞ્જભવને ગૂઢં ચિરાત્ પશ્યતઃ શૌરેઃ સંભ્રમયન્નિમા વિજયતે સાકૂતવેણુધ્વનિઃ ॥
કાલિન્દીતટભેદિ હાસ્તિનપુરીદૌસ્થ્યાદિભિઃ ખ્યાપિત- સ્થેમા યસ્ય જયત્યખણ્ડજગદાનન્દૈકકન્દો ભૂજઃ ।
મુષ્ટ્યા નિષ્ઠુરયૈષ મુષ્ટિકશિરોનિષ્ટ્યૂતરક્તક્છટાચ્- છદ્મોદ્વાન્તરુષા ભિનત્તુ ભવતાં ભદ્રેતરં લાઙ્ગલમ્ ॥

કાલિન્દીનર્મદામ્ભઃસ્રુતમદસલિલોત્સઙ્ગિનૌ પુષ્પવન્તૌ વિભ્રાણઃ કુમ્ભયુગ્મં ગગનતલતતઃ સ્વર્ધુનીપૂરશુણ્ડઃ ।
ઘણ્ટાલઃ સાધુવાદૈરનભિમતયશો દેવ મૃદ્નન્ મૃણાલં કીર્તિસ્તોમાભ્રકુમ્ભી જગદુદરસરઃસંભ્રમી બમ્ભ્રમીતિ ॥

કાલિન્દીપુલિનાન્તવઞ્જુલલતાકુઞ્જે કુતશ્ચિત્ ક્રમાત્ સુપ્તસ્યૈવ મિથઃ કથાજુષિ શનૈઃ સમ્વાહિકામણ્ડલે ।
વૈદેહીં દશકન્ધરોઽપહરતીત્યાકર્ણ્ય કંસદ્વિષો હું હું વત્સ ધનુર્ધનુર્ધનુરિતિ વ્યગ્રા ગિરઃ પાન્તુ વઃ ॥

કાલિન્દીપુલિને મયા, ન ન મયા શૈલોપશલ્યે, ન ન ન્યગ્રોધસ્ય તલે મયા, ન ન મયા રાધાપિતુઃ પ્રાઙ્ગણે ।
દૃષ્ટઃ કૃષ્ણ ઇતીરિતસ્ય સભયં ગોપૈર્યશોદાપતેર્ વિસ્મેરસ્ય પુરો હસન્ નિજગૃહાન્નિર્યન્ હરિઃ પાતુ વઃ ॥

કાલિન્દીપુલિનોદરેષુ મુસલી યાવદ્ ગતઃ ક્રીડિતું તાવત્ કર્બુરિકાપયઃ પિબ હરે વાર્ધિષ્યતે તે શિખા ।
ઇત્થં બાલતયા પ્રતારણપરા શ્રુત્વા યશોદાગિરઃ પાયાદ્વઃ સ્વશિખાં સ્પૃશન્ પ્રમુદિતઃ ક્ષીરેઽર્ધપીતે હરિઃ ॥

કાલિન્દીમનુકૂલકોમલરયામિન્દીવરશ્યામલાઃ શૈલોપાન્તભુવઃ કદમ્બકુસુમૈરામોદિનઃ કન્દરાન્ ।
રાધાં ચ પ્રથમાભિસારમધુરાં જાતાનુતાપઃ સ્મરન્ અસ્તુ દ્વારવતીપતિસ્ત્રિભુવનામોદાય દામોદરઃ ॥

કાલિન્દીયં દ્વિરદદલિંતામ્ભોજિનીરેણુરમ્યા યસ્યાઃ કૃષ્ણઃ શિશિરપયસસ્તીરકેદારચારી ।
ગાયન્તીનાં કિમપિ મધુરં બાલગોપાલિકાનાં લીલાલોલઃ કમલકલિકાઃ કર્ણપૂરીચકાર ॥

કાલિન્દીયતિ કજ્જલીયતિ કલાનાથાઙ્કમાલીયતિ વ્યાલીયત્યહિમણ્ડલીયતિ મુહુઃ શ્રીકણ્ઠકણ્ઠીયતિ ।
શૈવાલીયતિ કોકિલીયતિ મહાનીલાભ્રજાલીયતિ ભ્રહ્માણ્ડે રિપુદુર્યશસ્તવ નૃપાલંકારચૂડામણે ॥