મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9735-9754

કાર્યકાલોચિતા પાપૈર્ મતિબુદ્ધિર્વિહીયતે ।
સાનુકૂલા તુ વૈદૈવાત્ પુંસઃ સર્વત્ર જાયતે ॥

કાર્યગતેર્વૈચિત્ર્યા- ન્નીચોઽપિ ક્વચિદલં ન જાતુ મહાન્ ।
કાંસ્યેનૈવાદર્શઃ ક્રિયતે રાજ્ઞામપિ ન હેમ્ના ॥

કાર્યજ્ઞઃ પ્રષ્ટવ્યો ન પુનર્માન્યો મમ પ્રિયો વેતિ ।
ગુરુરપ્યાસનસેવ્યઃ પ્રિયાનિતમ્બઃ કદા મન્ત્રી ॥

કાર્યતે યચ્ચ ક્રિયતે સચ્ચાસચ્ચ કૃતં તતઃ ।
તત્રાશ્વસીત સત્કૃત્વા અસત્કૃત્વા ન વિશ્વસેત્ ॥

કાર્યમાલોચિતાપાયં મતિમદ્ભિર્વિચેષ્ટિતમ્ ।
ન કેવલં હિ સમ્પત્તૌ વિપત્તાવપિ શોભતે ॥

કાર્યમિત્યેવ યત્ કર્મ નિયતં ક્રિયતેઽર્જુન ।
સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ફલં ચૈવ સત્ ત્યાગઃ સાત્ત્વિકો મતઃ ॥

કાર્યસ્ય હિ ગરીયસ્ત્વાન્ નીચાનામપિ કાલવિત્ ।
સતોઽપિ દોષાન્ પ્રચ્છાદ્ય ગુણાનપ્યસતો વદેત્ ॥

કાર્યસ્યાપેક્ષયા ભુક્તં વિષમપ્યમૃતાયતે ।
સર્વેષાં પ્રાણિનાં યત્ર નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

કાર્યાકાર્યમનાર્યૈર્ ઉન્માર્ગનિરર્ગલૈર્ગલન્મતિભિઃ ।
નાકર્ણ્યતે વિકર્ણૈર્ નયોક્તિભિર્યુક્તમુક્તમપિ ॥

કાર્યાકાર્યે કિમપિ સતતં નૈવ કર્તૃત્વમસ્તિ જીવન્મુક્તસ્થિતિરવગતો દગ્ધવસ્ત્રાવભાસઃ ।
એવં દેહે પ્રવિલયગતે તિષ્ઠમાનો વિમુક્તો નિસ્ત્રૈગુણ્યે પથિ વિચરતઃ કો વિધિઃ કો નિષેધઃ ॥

કાર્યાકાર્યે તુલયતિ સર્વસ્ તૃપ્તો ન જાતુ તૃષ્ણાર્તઃ ।
સ્વાદુ શુચિ વા ચ તોયં મરુપથિકઃ કો વિચારયતિ ॥

કાર્યાકાર્યેષુ કાકોલઃ પ્રશસ્તઃ સ્યાદ્ યથા કિલ ।
ન તથા વાયસા જ્ઞેયા ગ્રાહ્યાસ્તુ તદભાવતઃ ॥

કાર્યાણાં કર્મણા પારં યો ગચ્છતિ સ બુદ્ધિમાન્ ।
... ... ... ... ... ... ॥

કાર્યાણાં ગતયો ભુજંગકુટિલાઃ સ્ત્રીણાં મનશ્ચઞ્ચલં નૈશ્વર્યં સ્થિતિમત્તરંગચપલં ન્ ણાં વયો ધાવતિ ।
સંકલ્પાઃ સમદાઙ્ગનાક્ષિતરલા મૃત્યુઃ પરં નિશ્ચિતો મત્યૈવં મતિસત્તમા વિદધતાં ધર્મે મતિં તત્ત્વતઃ ॥

કાર્યાણ્યર્થોપમર્દેન સ્વાનુરક્તોઽપિ સાધયન્ ।
નોપેક્ષ્યઃ સચિવો રાજ્ઞા સ તં મથ્નાત્યુપેક્ષિતઃ ॥

કાર્યાણ્યુત્તમદણ્ડસાહસફલાન્યાયાસસાધ્યાનિ યે પ્રીત્યા સંશમયન્તિ નીતિકુશલાઃ સામ્નૈઽવ તે મન્ત્રિણઃ ।
નિઃસારાલ્પફલાનિ યે ત્વવિધિના વાઞ્છન્તિ દણ્ડોદ્યમૈસ્ તેષાં દુર્નયચેષ્ટિતૈર્નરપતેરારોપ્યતે શ્રીસ્ તુલામ્ ॥

કાર્યા ન પ્રતિકૂલતા ન ચ બહિર્ગન્તવ્યમસ્માદ્ ગૃહાત્ કોપશ્ચ ક્ષણમાત્રમાહિતરુષા કાર્યઃ પ્રણામાવધિઃ ।
ઇત્યેવં પ્રમદાવ્રતં યદિ ભવાન્ ગૃહ્ણાતિ નાત્યન્તિકં તત્રાહં દયિતીભવામિ શઠ હે કોપાનુબન્ધેન કિમ્ ॥

કાર્યાન્તરિતોત્કણ્ઠં દિનં મયા નીતમનતિકૃચ્છ્રેણ ।
અવિનોદદીર્ઘયામા કથં નુ રાત્રિર્ગમયિતવ્યા ॥

કાર્યાન્તરેષ્વપ્યનુગમ્યમાના શ્રેયઃપ્રદા શાન્તદિશિ પ્રદિષ્ટા ।
શિવા પ્રદીપ્તે તુ દિશઃપ્રદેશે સમારટન્તી મહતે ભયાય ॥

કાર્યાપેક્ષી જનઃ પ્રાયઃ પ્રીતિમાવિષ્કરોત્યલમ્ ।
લોમાર્થી શૌણ્ડિકઃ શષ્પૈર્ મેષં પુષ્ણાતિ પેશલૈઃ ॥