મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9715-9734

કાર્ણાટીકેલિવાટીવિટપિનવદલાન્દોલનાશ્ચોલબાલા- ચઞ્ચચ્ચામ્પેયમાલાનિવિલપરિમલાકર્ષણોત્કર્ષબ્ હાજઃ ।
વાતા દાતાર એતે મલયજમધુરામોદપૂરૈઃ પ્રમોદાન્ ગોદાવીચીવિનોદાર્જિતજડિમગુણાનુદ્વહન્તો વહન્તિ ॥

કાર્ણાટી સ્વર્ણકર્ણાભરણપરિમિલન્મૌક્તિકેષ્વમ્બુલેશૈર્ યસ્યાઃ સંપૃક્તમાત્રેષ્વિદમજનિ મહચ્ચિત્રમુચ્ચણ્ડમેવ ।
સઙ્કીર્ણે તામ્રપર્ણીજલલહરિભરૈરર્ણવે શુક્તયો યત્ સાર્ધં ક્રીડન્તિ શચ્યા શમયતુ વિપદોઽહ્નાય સા જાહ્નવી નઃ ॥

કાર્ત્તિકે વાથ ચૈત્રે વા વિજિગીષોઃ પ્રશસ્યતે ।
યાનમુત્કૃષ્ટવીર્યસ્ય શત્રુદેશે ન ચાન્યદા ॥

કાર્ત્તિક્યાં કૃત્તિકાયોગે યઃ કુર્યાત્ સ્વામિદર્શનમ્ ।
સપ્તજન્મ ભવેદ્ વિપ્રો ધનાઢ્યો વેદપારગઃ ॥

કાર્ત્સ્ન્યેન નિર્વર્ણયિતું ચ રૂપમ્ ઇચ્છન્તિ તત્પૂર્વસમાગમાનામ્ ।
ન ચ પ્રિયેષ્વાયતલોચનાનાં સમગ્રપાતીનિ વિલોચનાનિ ॥

કાર્પણ્યં દર્પમાનૌ ચ ભયમુદ્વેગ એવ ચ ।
અર્થજાનિ વિદુઃ પ્રાજ્ઞા દુઃખાન્યેતાનિ દેહિનામ્ ॥

કાર્પણ્યવૃત્તિઃ સ્વજનેષુ નિન્દા કુચેલતા નીચજનેષુ ભક્તિઃ ।
અતીવ રોષઃ કટુકા ચ વાણી નરસ્ય ચિહ્નં નરકાગતસ્ય ॥

કાર્પણ્યેન યશઃ, ક્રુધા ગુણચયો, દમ્ભેન સત્યં, ક્ષુધા મર્યાદા, વ્યસનૈર્ધનં ચ, વિપદા સ્થૈર્યં, પ્રમાદૈર્દ્વિજઃ ।
પૈશુન્યેન કુલં, મદેન વિનયો, દુશ્ચેષ્ટયા પૌરુષં દારિદ્ર્યેણ જનાદરો, મમતયા ચાત્મપ્રકાશો હતઃ ॥

કાર્પાસં કટિનિર્મુક્તં કૌશેયં ભોજનાવધિ ।
ઊર્ણવસ્ત્રં સદા શુદ્ધમ્ ઊર્ણા વાતેન શુધ્યતિ ॥

કાર્પાસકૃતકૂર્પાસશતૈરપિ ન શામ્યતિ ।
શીતં શાતોદરીપીનવક્ષોજાલિઙ્ગનં વિના ॥

કાર્પાસકોશોજ્જ્વલકેશસંચયા પયોધરાલિઙ્ગિતમન્મથાલયા ।
ગલ્લૌ જરદ્ગલ્લકસંનિભાવુભૌ તથાપિ રણ્ડા સુરતં ન મુઞ્ચતિ ॥

કાર્પાસૌષધકૃષ્ણધાન્યલવણક્લીબાસ્થિતૈલં વસા- પઙ્કાઙ્ગારગુડાહિવર્મશકૃતક્લેશાય સવ્યાધિતાઃ ।
વાન્તોન્મત્તજટીન્ધનાનિ ચ તૃણક્ષુત્ક્ષામતક્રાદયો મુણ્ડ્યભ્યક્તવિમુક્તકેશપલિતાઃ કાષાયિણશ્ચાશુભાઃ ॥
કાર્યં ચ કિં તે પરદોષદૃષ્ટ્યા કાર્યં ચ કિં તે પરચિન્તયા ચ ।
વૃષા કથં ખિદ્યસિ બાલબુદ્ધે કુરુ સ્વકાર્યં ત્યજ સર્વમન્યાન્ ॥

કાર્યં ચ શાન્તદીપ્તં જાત્વા વિદ્વાન્ વિચારયેત્ સર્વમ્ ।
શાન્તે શાન્તં ગ્રાહ્યં દીપ્તે દીપ્તં ચ ગૃહ્ણીયાત્ ॥

કાર્યં ચાવેક્ષ્ય શક્તિં ચ દેશકાલૌ ચ તત્ત્વતઃ ।
કુરુતે ધર્મસિદ્ધ્યર્થં વિશ્વરૂપં પુનઃ પુનઃ ॥

કાર્યં તત્સાધકાદીંશ્ચ તદ્વ્યયં સુવિર્નિર્ગમમ્ ।
વિચિન્ત્ય કુરુતે જ્ઞાની નત્ન્યથા લઘ્વપિ ક્વચિત્ ॥

કાર્યં યાવદિવં કરોમિ વિધિવત્ તાવત્ કરિષ્યામ્યદસ્ તત્ કૃત્વા પુનરેતદદ્ય કૃતવાનેતત્ પુરા કારિતમ્ ।
ઇત્યાત્મીયકુટુમ્બપોષણપરઃ પ્રાણી ક્રિયાવ્યાકુલો મૃત્યોરેતિ કરગ્રહં હતમતિઃ સંત્યક્તધર્મક્રિયઃ ॥

કાર્યં શક્તાવપિ પ્રાણેસ્ ત્રાણં શરણમાગતે ।
નિજતૃષ્ઠાનુગં ધાતું પ્રદીપઃ કિં ન રક્ષતિ ॥
કાર્યઃ કશ્ચિદ્વરો દૂતઃ સકુલશ્ચતુરોઽપિ ચ ।
કુલશીલવિહીનસ્તુ સિર્દ્ધિ નાશયતિ ધ્રુવમ્ ॥

કાર્યકારણકર્તૃત્વે હેતુઃ પ્રકૃતિરુચ્યતે ।
પુરુષઃ સુખદુઃખાનાં ભોક્તૃત્વે હેતુરુચ્યતે ॥

કાર્યકાલે તુ સંપ્રાપ્તે નાવજ્ઞેયં ત્રયં સદા ।
બીજમૌષધમાહારો યથા લાભસ્ તથા ક્રયઃ ॥

કાર્યકાલે વિપત્તૌ યો ભૃત્યો હિ યાચતે ધનમ્ ।
સોત્સારણીયઃ સપદિ નીતિજ્ઞાવનિપાલકૈઃ ॥