મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9695-9714

કાયેન મનસા બુદ્ધ્યા કેવલૈરિન્દ્રિયૈરપિ ।
યોગિનઃ કર્મ કુર્વન્તિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વાત્મશુદ્ધયે ॥
કાયે સીદતિ કણ્ઠરોધિનિ કફે કુણ્ઠે ચ વાણીપથે જિહ્માયાં દૃશિ જીવિતે જિગમિષૌ શ્વાસે શનૈઃ શામ્યતિ ।
આગત્ય સ્વયમેવ નઃ કરુણયા કાત્યાયનીવલ્લભઃ કર્ણે વર્ણયતાદ્ ભવાર્ણવભયાદુત્તારકં તારકમ્ ॥

કારઞ્જીઃ કૂજયન્તો નિજજઠરરવવ્યઞ્જિતા બૌજકોશિર્ ઉત્પાકાન્ કૃષ્ણલાનાં પૃથુસુષિરગતાઞ્ શિમ્બિકાન્ પારયન્તઃ ।
ઝિલ્લીકાઝલ્લરીણાં બધિરિતભુવનં ઝંકૃતં ખે ક્ષિપન્તઃ શિઞ્જાનાશ્વત્થપત્રપ્રકરઝણઝણારાવિણો વાન્તિ વાતાઃ ॥

કારણાકારણધ્વસ્તં કારણાકારણાગતમ્ ।
યો મિત્રં સમુપેક્ષેત સ મૃત્યુમુપગૂહતિ ॥
કારણાત્ પ્રિયતામેતિ દ્વેષ્યો ભવતિ કારણાત્ ।
અર્થાર્થી જીવલોકોઽયં ન કશ્ચિત્ કસ્યચિત્ પ્રિયઃ ॥

કારણાન્મિત્રતામ્ એતિ કારણાદ્ યાતિ શત્રુતામ્ ।
તસ્માન્મિત્રત્વમ્ એવાત્ર યોજ્યં વૈરં ન ધીમતા ॥

કારણેન વિના ભૃત્યે યસ્તુ કુપ્યતિ પાર્થિવઃ ।
સ ગૃહ્ણાતિ વિષોન્માદં કૃષ્ણસર્પપ્રદંશિતઃ ॥

કારણેનૈવ જાયન્તે મિત્રાણિ રિપવસ્ તથા ।
રિપવો યેન જાયન્તે કારણં તત્ પરિત્યજેત્ ॥

કારણૈઃ સદૃશં કાર્યમ્ ઇતિ મિથ્યા પ્રસિદ્ધયઃ ।
માનિનો ભવતો જાતં યદમાનં યશો ભુવિ ॥

કારણોત્પન્નકોપોઽપિ સામ્પ્રતં પ્રમદાજનઃ ।
નિશિ શીતાપદેશેન ગાઢમાલિઙ્ગતિ પ્રિયમ્ ॥

કારણ્ડવાનનવિઘટ્ટિતવીચિમાલાઃ કાદમ્બસારસચયાકુલતીરદેશાઃ ।
કુર્વન્તિ હંસવિરુતૈઃ પરિતો જનસ્ય પ્રીતિં સરોરુહરજોઽરુણિતાસ્ તટિન્યઃ ॥

કારય નામ્બ વિલમ્બં મુઞ્ચ કરં મે હરિં યામિ ।
ન સહે સ્થાતું યદસૌ ગર્જતિ મુરલી પ્રગલ્ભદૂતીવ ॥

કારણાત્ પ્રિયતામેતિ દ્વેષ્યો ભવતિ કારણાત્ ।
અર્થાર્થી જીવલોકોઽયં ન કશ્ચિત્ કસ્યચિત્ પ્રિયઃ ॥

કારાસંતાનકૂટસ્ય સંસારવનવાગુરા ।
સ્વર્ગમાર્ગમહાગર્તા પુંસાં સ્ત્રી વેધસા કૃતા ॥

કારુણ્યં પુણ્યાનાં કૃતજ્ઞતા પુરુષચિહ્નાનામ્ ।
માયા મોહમતીનાં કૃતઘ્નતા નરકપાતહેતૂનામ્ ॥

કારુણ્યં સંવિભાગશ્ચ યથા ભૃત્યેષુ લક્ષ્યતે ।
ચિત્તેનાનેન તે શઙ્ક્યા ત્રૈલોક્યસ્યાપિ નાથતા ॥

કારુણ્યપુણ્યસત્સદ્મ કુરુ ત્વં જનબાન્ધવ ।
મમ શ્રીપાર્શ્વતીર્થેશ સુપ્રસાદં સુખાસ્પદમ્ ॥

કારુણ્યામૃતકન્દલીસુમનસઃ પ્રજ્ઞાવધૂમૌક્તિક- ગ્રીવાલંકરણશ્રિયઃ શમસરિત્પૂરોત્સલચ્છીકરાઃ ।
તે મૌલૌ ભવતાં મિલન્તુ જગતીરાજ્યાભિષેકોચિત- સ્રગ્ભેદા અભયપ્રદાનચરણપ્રેઙ્ખન્નખાગ્રાંશવઃ ॥

કારુણ્યામૃતનીરમાશ્રિતજનશ્રીચાતકાનન્દદં શાર્ઙ્ગાખણ્ડલચાપમમ્બુજભવાગ્નીન્દ્રાદિબર્હીષ્ટદમ્ ।
ચારુસ્મેરમુખોલ્લસજ્જનકજાસૌદામિનીશોભિતં શ્રીરામામ્બુદમાશ્રયેઽખિલજગત્સંસારતા પાપહમ્ ॥
કારુણ્યેન હતા વધવ્યસનિતા સત્યેન દુર્વાચ્યતા સન્તોષેણ પરાર્થચૌર્યપટુતા શીલેન રાગાન્ધતા ।
નૈર્ગ્રન્થ્યેન પરિગ્રહગ્રહિલતા યૈયૌવનેઽપિ સ્ફુટં પૃથ્વીયં સકલાપિ તૈઃ સુકૃતિભિર્મન્યે પવિત્રીકૃતા ॥

કારુણ્યેનાત્મનો માનં તૃષ્ણાં ચ પરિતોષતઃ ।
ઉત્થાનેન જયેત્ તન્દ્રીં વિતર્કં નિશ્ચયાજ્જયેત્ ॥

કાર્કશ્યં સ્તનયોર્દૃશોસ્ તરલતાલીકં મુખે શ્લાઘ્યતે કૌટિલ્યં કચસંચયે ચ વચને માન્દ્યં ત્રિકે સ્થૂલતા ।
ભીરુત્વં હૃદયે સદૈવ કથિતં માયાપ્રયોગઃ પ્રિયે યાસાં દોષગણો ગુણો મૃગદૃશાં તાઃ સ્યુઃ પશૂનાં પ્રિયાઃ ॥

કાર્કશ્યલૌલ્યનૈવર્ણ્યં હિંસાચાપલ્યમૂર્ખતાઃ ।
ક્રોધાવમાનદુઃખં ચ સ્ત્રીણાં સ્વાભાવિકા ગુણાઃ ॥