મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9555-9574

કામં વનેષુ હરિણાસ્ તૃણેન જીવન્ત્યયત્નસુલભેન ।
વિદધતિ ધનિષુ ન દૈન્યં તે કિલ પશવો વયં સુધિયઃ ॥

કામં વપુઃ પુલકિતં નયને ધૃતાસ્રે વાચઃ સગદ્ગદપદાઃ સખિ કમ્પિ વક્ષઃ ।
જ્ઞાતં મુકુન્દમુરલીરવમાધુરી તે ચેતઃ સુધાંશુવદને તરલીકરોતિ ॥

કામં વાચઃ કતિચિદફલાઃ સન્તુ લોકે કવીનાં સન્ત્યેવાન્યા મધુરિપુકથાસંસ્તવાત્ કામદોગ્ધ્ર્યઃ ।
વિત્તં કામં ભવતુ વિફલં દત્તમશ્રોત્રિયેભ્યઃ પાત્રે દત્તૈર્ભવતિ હિ ધનૈર્ધન્યતા ભૂરિદાતુઃ ॥

કામં વિષં ચ વિષયાશ્ચ નિરીક્ષ્યમાણાઃ શ્રેયો વિષં ન વિષયાઃ પરિસેવ્યમાનાઃ ।
એકત્ર જન્મનિ વિષં વિનિહન્તિ પીતં જન્માન્તરેષુ વિષયાઃ પરિતાપયન્તિ ॥

કામં શિવેન શમિતં પુનરુજ્જગાર દૃષ્ટિસ્ તવેતિ કિમિયં જનનિ સ્તુતિસ્તે ।
લીલાપ્રસૂતપુરુષાર્થચતુષ્ટયાયાસ્ તસ્યાઃ પરં તુ સ ભવત્યવયુક્ત્યવાદઃ ॥

કામં શીર્ણપલાશપત્રરચિતાં કન્થાં વસાનો વને કુર્યામમ્બુભિરપ્યયાચિતસુખૈઃ પ્રાણાનુબન્ધસ્થિતિમ્ ।
સાઙ્ગગ્લાનિ સવેપિતં સચકિતં સાન્તર્નિદાઘજ્વરં વક્તું ન ત્વહમુત્સહે સકૃપણં દેહીતિ દીનં વચઃ ॥

કામં શુનકો નૃપતિ- પ્રસાદતઃ સ્યાદ્ ગજેન્દ્રમૌલિસ્થઃ ।
ભવતેવ તેન સહ રે નાર્દયિતું શક્યતે જાતુ ॥

કામં શ્યામતનુસ્ તથા મલિનયત્યાવાસવસ્ત્રાદિકં લોકં રોદયતે ભનક્તિ જનતાગોષ્ઠીં ક્ષણેનાપિ યઃ ।
માર્ગેઽપ્યઙ્ગુલિલગ્ન એવ ભવતઃ સ્વાભાવિનઃ શ્રેયસે હા સ્વાહાપ્રિય ધૂમમઙ્ગજમિમં સૂત્વા ન કિં લજ્જિતઃ ॥

કામં સન્તુ સહસ્રશઃ કતિપયે સારસ્યધૌરેયકાઃ કામં વા કમનીયતાપરિમલસ્વારાજ્યબદ્ધવ્રતાઃ ।
નૈવૈવં વિવદામહે ન ચ વયં દેવ પ્રિયં બ્રૂમહે યત્સત્યં રમણીયતાપરિણતિસ્ત્વય્યેવ પારં ગતા ॥

કામં સર્વોઽપ્યલંકારો રસમર્થે નિષિઞ્ચતિ ।
તથાપ્યગ્રામ્યતૈવૈનં ભારં વહતિ ભૂયસા ॥
કામં સુધાકરકરામૃતદિવ્યરૂપ- સૌધાગ્રપીઠવસતિઃ સુખમસ્તુ કાકઃ ।
શ્રીસુન્દરીરમણસઙ્ગમકણ્ઠલગ્ન- પૂર્યત્સુધામણિતજિત્ કિમસૌ કપોતઃ ॥

કામં સ્ત્રિયો નિષેવેત પાનં વા સાધુ માત્રયા ।
ન દ્યૂતમૃગયે વિદ્વાન્ અત્યન્તવ્યસને હિ તે ॥

કામં હરિર્ભવ વિમૂઢ ભવાથ ચન્દ્રશ્ ચન્દ્રાર્ધમૌલિરથ વા હર એવ ભૂયાઃ ।
વિદ્યાપ્રણાશપરિવર્ધિતઘોરદીપ્તેઃ ક્રોધાનલસ્ય મમ નેન્ધનતાં પ્રયાસિ ॥

કામઃ કમનીયતયા કિમપિ નિકામં કરોતિ સંમોહમ્ ।
વિષમિવ વિષમં સહસા મધુરતયા જીવનં હરતિ ॥

કામઃ કામં કમલવદનાનેત્રપર્યન્તવાસી દાસીભૂતત્રિભુવનજનઃ પ્રીતયે જાયતાં વઃ ।
દગ્ધસ્યાપિ ત્રિપુરરિપુણા સર્વલોકસ્પૃહાર્હા યસ્યાધિક્યં રુચિરતિતરામઞ્જનસ્યેવ યાતા ॥

કામઃ કુપ્યતિ ચન્દ્રમા અપિ બલાન્માં દગ્ધુમભ્યુદ્યતો વાતા વાપિ સમાગતા યમદિશઃ પ્રાણાન્ નિહર્ન્તુ તથા ।
રક્તાક્ષાસ્ત્વરયન્તિ તાન્ પરભૃતાઃ સ્વૈઃ કૂજનૈર્દૂતિ તત્ પ્રેયાંસં તમુપાનયાશ્વિતરથા ત્રાણં ન મે કુત્રચિત્ ॥
કામઃ ક્રોધશ્ચ લોભશ્ચ દેહે તિષ્ઠન્તિ તસ્કરાઃ ।
જ્ઞાતરત્નમપાહારિ તસ્માજ્ જાગ્રત જાગ્રત ॥

કામઃ ક્રોધશ્ચ લોભશ્ચ માનો હર્ષો મદસ્ તથા ।
એતે હિ ષડ્ વિજેતવ્યા નિત્યં સ્વં દેહમાશ્રિતાઃ ॥

કામઃ ક્રોધશ્ચ લોભશ્ચ મદો માનસ્ તથૈવ ચ ।
હર્ષશ્ચ શત્રવો હ્યેતે નાશાય કુમહીભૃતામ્ ॥
કામઃ ક્રોધશ્ચ લોભશ્ચ મોહો હર્ષો મદસ્તથા ।
ષડ્વર્ગમુત્સૃજેદેનં યસ્મિંસ્ત્યક્તે સુખી નૃપઃ ॥
કામઃ ક્રોધસ્ તથા મોહસ્ ત્રયોઽપ્યેતે મહાદ્વિષઃ ।
એતે ન નિર્જિતા યાવત્ તાવત્ સૌખ્યં કુતો નૃણામ્ ॥

કામઃ ક્રોધસ્ તથા લોભો દેહે તિષ્ઠન્તિ તસ્કરાઃ ।
તે મુષ્ણન્તિ જગત્ સર્વં તસ્માજ્જાગ્રત જાગ્રત ॥
કામઃ ક્રોધસ્ તથા લોભો રાગો દ્વેષશ્ચ મત્સરઃ ।
મદો માયા તથા મોહઃ કન્દર્પો દર્પ એવ ચ ॥
એતે હિ રિપવો ઘોરા ધર્મસર્વસ્વહારિણઃ ।
એતૈર્બમ્ભ્રમ્યતે જીવઃ સંસારે બહુદુઃખદે ॥

કામઃ ક્રોધસ્ તથા લોભો હર્ષો માનો મદસ્ તથા ।
ષડ્વર્ગમુત્સૃજેદેનં તસ્મિંસ્ ત્યક્તે સુખી નૃપઃ ॥

કામઃ ક્રોધો મદો માનો લોભો હર્ષસ્ તથૈવ ચ ।
એતે વર્જ્યાઃ પ્રયત્નેન સાદરં પૃથિવીક્ષિતા ॥