મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9395-9414

કા દુર્દશા કુપિતનિર્દયચિત્રગુપ્ત- વિત્રાસિતસ્ય જગતો યદિ દેવિ ન સ્યાઃ ।
ત્વં કર્મબન્ધનવિમોચનધર્મરાજ- લેખાધિકારપરિશોધનજાતપત્રી ॥

કા દ્યૌઃ, કિં બલસદ્મ, કા વસુમતી, સ્યાત્ સર્વમેતદ્ યદિ પ્રત્યક્ષં ન ભવેત્ કદાચિદપિ કિં તે સર્વસન્દર્શિનઃ ।
ભ્રામ્યન્તઃ પ્રલપન્તુ નામ વિદિતં મણ્ડૂક સમ્યક્ ત્વયા મુક્ત્વેમં પરમં કુકૂપમિતરત્ કિં નામ સંભાવ્યતે ॥

કાનને સરિદુદ્દેશે ગિરીણામપિ કન્દરે ।
પશ્યન્ત્યન્તકસંકાશં ત્વામેકં રિપવઃ પુરઃ ॥

કા નામ બુદ્ધિહીનસ્ય વિધેરવિદગ્ધતા ।
કૂષ્માણ્ડાનાં ન યશ્ચક્રે તૈલમૂર્ણાં ચ દન્તિનામ્

કાનિ સ્થાનાનિ દગ્ધાન્યતિશયગહનાઃ સન્તિ કે વા પ્રદેશાઃ કિં વા શેષં વનસ્ય સ્થિતમિતિ પવનાસઙ્ગવિસ્પષ્ટતેજાઃ ।
ચણ્ડજ્વાલાવલીઢસ્ફુટિતતરુલતાગ્રન્થિમુક્તાટ્ટહાસો દાવાગ્નિઃ શુષ્કવૃક્ષે શિખરિણિ ગહનેઽધિષ્ઠિતઃ પશ્યતીવ ॥

કાનીનસ્ તુ પિતામહઃ સમભવત્ પિત્રાદયો ગોલકાસ્ તત્પુત્રાશ્ચ યુધિષ્ઠિરપ્રભૃતયઃ કુણ્ડા હ્યમી પાણ્ડવાઃ ।
પઞ્ચાનાં દ્રુપદાત્મજા સહચરી યુદ્ધે હતા બાન્ધવા શ્રીકૃષ્ણેન કુલં કલઙ્કનિચિતં નીતં જગદ્વન્દિતમ્ ॥

કાનીનસ્ય મુનેઃ સ્વબાન્ધવવધૂવૈધવ્યવિધ્વંસિનો નપ્તારઃ ખલુ ગોલકસ્ય તનયાઃ કુણ્ડાઃ સ્વયં પાણ્ડવાઃ ।
તેઽમી પઞ્ચ સમાનયોનિરતયસ્ તેષાં ગુણોત્કીર્તનાદ્ અક્ષય્યં સુકૃતં ભવેદવિકલં, ધર્મસ્ય સૂક્ષ્મા ગતિઃ ॥
કાન્તં કન્દર્પપુષ્પં સ્તનતટશશિનં રાગવૃક્ષપ્રવાલં શય્યાયુદ્ધાભિઘાતં સુરતરથરણશ્રાન્તધુર્યપ્રતોમદ્ ।
ઉન્મેષં વિમ્રમાણાં કરજપદમયં ગુહ્યસમ્ભોગચિહ્નં રાગાક્રાન્તા વહન્તાં જઘનનિપતિતં કર્કશાઃ સ્ત્રીકિશોર્યઃ ॥

કાન્તં ખલગિરા કાવ્યં લભતે ભૂયસીં રુચમ્ ।
સ્પૃષ્ટં ચ દંષ્ટ્ત્રયા હૃદ્યં યથા હેમવિભૂષણમ્ ॥

કાન્તં નિરીક્ષ્ય વલયાઙ્કિતકણ્ઠદેશં મુક્તાસ્તયા પરભિયા પરુષા ન વાચઃ ।
દૂતીમુખે મૃગદૃશા સ્ખલદમ્બુપૂરા દૂરાત્પરં નિદધિરે નયનાન્તપાતાઃ ॥
કાન્તં રૂપં યૌવનં ચારુલીલં દાનં દાક્ષિપ્યં વાક્ ચ સામોપપન્ના ।
યં પ્રાપ્યૈતે સદ્ગુણાઃ ભાન્તિ સર્વે લોકે કામિન્યઃ કા ન તસ્ય પ્રસાદ્યાઃ ॥

કાન્તં વક્તિ કપોતિકાકુલતયા નાથાન્તકાલોઽધુના વ્યાધોઽધો ધૃતચાપસજ્જિતશરઃ શ્વેનઃ પરિભ્રામતિ ।
ઇત્થં સત્યહિના સ દષ્ટ ઇષુણા શ્યેનોઽપિ તેનાહતસ્ તૂર્ણં તૌ તુ યમાલયં પ્રતિ ગતૌ દૈવી વિચિત્રા ગતિઃ ॥

કાન્તં વિચિન્ત્ય સુલભેતરસંપ્રયોગાં શ્રુત્વા વિદર્ભપતિમાનમિતં બલૈશ્ચ ।
ધારાભિરાતપ ઇવાભિહતં સરોજં દુઃખાયતે ચ હૃદયં સુખમશ્નુતે ચ ॥

કાન્તં વિના નદીતીરં મદમાલોક્ય કેકિની ।
અત્ર ક્રિયાપદં ગુપ્તં યો જાનાતિ સ પણ્ડિતઃ ॥

કાન્તં વીક્ષ્ય વિપક્ષપક્ષ્મલદૃશઃ પાદામ્બુજાલક્તકૈર્ આલિપ્તાનનમાનતીકૃતમુખી ચિત્રાર્પિતેવાભવત્ ।
રૂક્ષં નોક્તવતી ન વા કૃતવતી નિઃશ્વાસકોષ્ણે દૃશૌ પ્રાતર્મઙ્ગલમઙ્ગના કરતલાદાદર્શમાદર્શયત્ ॥

કાન્તઃ કટાક્ષપાતેન ભ્રામયન્નયનદ્વયમ્ ।
સુગન્ધિમારુતો તાત શૃઙ્ગારરસસેવિતઃ ॥

કાન્તઃ કરં સ્પૃશતિ જલ્પતિ ચાટુવાચમ્ આલોકતે મુખમપાકુરુતે દુકૂલમ્ ।
ઇત્યેવ કેવલમનઙ્ગ વિલાસભીતા સ્વપ્નેઽપિ પશ્યતિ નવોઢસરોરુહાક્ષી ॥

કાન્તઃ કુચાદેકકરેણ વેણીમ્ એણીદૃશઃ કર્ષતિ કૌતુકેન ।
અન્યાઙ્ગનાસઙ્ગમશુદ્ધિહેતોઃ શ્યામાં ભુજઙ્ગીમિવ હેમકુમ્ભાત્ ॥

કાન્તઃ કૃતાન્તચરિતઃ કુટિલા તદમ્બા વજ્રોપમાનિ વચનાનિ ચ દુર્જનાનામ્ ।
પ્રત્યઙ્ગમન્તરતનોઃ પ્રહરન્તિ બાણાઃ પ્રાણાઃ પુનઃ સખિ બહિર્ન ખલુ પ્રયાન્તિ ॥

કાન્તઃ પદેન હત ઇતિ સરલામપરાધ્ય કિં પ્રસાદયથ ।
સોઽપ્યેવમેવ સુલભઃ પદપ્રહારઃ પ્રસાદઃ કિમ્ ॥

કાન્તઃ પુત્રિ હઠાદ્ ગતશ્ચરણયોર્ન ત્વં નિપત્ય સ્થિતા બદ્ધો મેખલયાનયા રતિરહઃ સખ્યા ન વા ફૂત્કૃતમ્ ।
કા લજ્જા મુષિતાસિ કિં પ્રકટિતૈરેભિર્વિલક્ષસ્મિતૈર્ આઃ પાપે વિરહાનલસ્ય ન શિખા જાનાસિ મર્મચ્છિદઃ ॥

કાન્તદૂત્ય ઇવ કુઙ્કુમતામ્રાઃ સાયમણ્ડલમભિત્વરયન્ત્યઃ ।
સાદરં દદૃશિરે વનિતાભિઃ સૌધજાલપતિતા રવિભાસઃ ॥