મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9375-9394

કાણઃ કુબ્જોઽથ ખઞ્જઃ શ્રુતિબલવિકલો વામનઃ પઙ્ગુરન્ધઃ ષણ્ડોઽપિ ચ્છિન્નનાસઃ પરિજનરહિતો દુર્ભગો રોગદેહી ।
દુષ્પુત્રો દુષ્કલત્રઃ સ્વજનપરિજનૈર્નિન્દિનો હીનમાનઃ સત્યં યજ્જાયતે તત્ સ્વકૃતમિદમહો ચેષ્ટતે જીવલોકે ॥

કાણાઃ કમલપત્રાક્ષાઃ કદર્યાઃ કલ્પશાખિનઃ ।
કાતરા વિક્રમાદિત્યાઃ કવિદૃગ્ગોચરં ગતાઃ ॥

કાણાઃ કુબ્જાશ્ચ ષણ્ડાશ્ચ તથા વૃદ્ધાશ્ચ પઙ્ગવઃ ।
એતે ચાન્તઃપુરે નિત્યં નિયોક્તવ્યાઃ ક્ષમાભૃતા ॥

કાણાઃ ખઞ્જાશ્ચ કુબ્જાશ્ચ અતિવિદ્ધાશ્ચ પઙ્ગુલાઃ ।
એતેષ્વન્તઃ પુરરક્ષાયાં નિયોજ્યાઃ પાર્થિવેન તુ ॥
કાણાશ્છટાશ્ચ રંડાશ્ચ તથા વૃદ્ધાશ્ચ પઙ્ગવઃ ।
એતે ચાન્તઃપુરે નિત્યં નિયોક્તવ્યાઃ ક્ષમાભૃતા ॥
કાણો નિમગ્નવિષમોન્નતદૃષ્ટિરેકઃ શક્તો વિરાગજનને જનનાતુરાણામ્ ।
યો નૈવ કસ્યચિદુપૈતિ મનઃપ્રિયત્વમ્ આલેખ્યકર્મ લિખિતોઽપિ કિમુ સ્વરૂપઃ ॥

કાતરતાકેકરિત- સ્મરલજ્જારોષમસૃણમધુરાક્ષી ।
યોક્તું ન મોક્તુમથવા વલતેઽસાવર્થલબ્ધરતિઃ ॥

કાતર્યં કેવલા નીતિઃ શૌર્યં શ્વાપદચેષ્ટિતમ્ ।
અતઃ સિદ્ધિં સમેતાભ્યામ્ ઉભાભ્યામન્વિયેષ સઃ ॥

કાતર્યં તુ ન કાર્મણં ન ન પરં દમ્ભો ન કિં યોષિતાં યચ્ચિત્તા તનુચાપલં મધુવિધુદ્બેષસ્ તનુત્વં તનોઃ ।
અસ્માકં સખિ પશ્ય સંપ્રતિ તનૂ રોમાપિ વક્રાયતે સદ્યઃ પ્રોષિત નાથયાભિનવયા પાન્થસ્ત્રિયો હાસિતાઃ ॥

કાતર્યં દુર્વિનીતત્વં કાર્પણ્યમવિવેકતા ।
સર્વં માર્જન્તિ કવયઃ શાલીનાં મુષ્ટિકિંકરાઃ ॥

કા તવ કાગ્તા કસ્તે પુત્રઃ સંસારોઽયમતીવ વિચિત્રઃ ।
કસ્ય ત્વં વા કુત આયાતસ્ તત્ ત્વં ચિન્તય તદિદં ભ્રાતઃ ॥

કા તારૈર્મમ ગર્જિતૈરુપરતા ધારામ્બુભિઃ કા હતા કા મોહં ગમિતા વિયોગવિધુરા કા વા કદમ્બાનિલૈઃ ।
નીતા કા ચ વિલોલતાં મદકલૈઃ કેકારબૈર્બર્હિણામ્ ઇત્થં પાન્થગૃહેષુ પશ્યતિ ઘનો વિદ્યુત્પ્રદીપૈરિવ ॥

કાત્યાયનીકુસુમકામનયા કિમર્થં કાન્તારકુક્ષિકુહરં કુતુકાદ્ ગતાસિ ।
પશ્ય સ્તનસ્તબકયોસ્ તવ કણ્ટકાઙ્કં ગોપઃ સુકણ્ઠિ બત પશ્યતિ જાતકોપઃ ॥

કાત્ર શ્રીઃ શ્રોણિબિમ્બે સ્રવદુદરપુરાવસ્તિખદ્વારવાચ્યે લક્ષ્મીઃ કા કામિનીનાં કુચકલશયુગે માંસપિણ્ડસ્વરૂપે ।
કા કાન્તિર્નેત્રયુગ્મે જલકલુષજુષિ શ્લેષ્મરક્તાદિપૂર્ણે કા શોભાવર્તગર્તે નિગદત યદહો મોહિનસ્તાઃ સ્તુવન્તિ ॥
કા ત્વં કામિનિ જાહ્નવી, કિમિહ તે, ભર્તા હરો નન્વસાવ્ અમ્ભસ્ત્વં કિલ વેત્સિ મન્મથકલાં, જાનાત્યયં તે પતિઃ ।
સ્વામિન્ સત્યમિદં, નહિ પ્રિયતમે સત્યઃ કુતઃ કામિનાં ઇત્યેવં હરજાહ્નવીગિરિસુતાસંજલ્પિતં પાતુ વઃ ॥

કા ત્વં, કુન્તલમલ્લકીર્તિર્, અહહ ક્વાસિ સ્થિતા, ન ક્વચિત્ સખ્યસ્તાસ્તવ કુત્ર કુત્ર વદ વાગ્ લક્ષ્મીસ્ તથા કાન્તયઃ ।
વાગ્ યાતા ચતુરાનનસ્ય વદનં લક્ષ્મીર્મુરારેરુરઃ કાન્તિર્મણ્ડલમૈન્દવં મમ પુનર્નાદ્યાપિ વિશ્રામભૂઃ ॥

કા ત્વં પદ્મપલાશાક્ષિ પીતકૌશેયવાસિનિ ।
દ્રુમસ્ય શાખામાલમ્બ્ય તિષ્ઠસિ ત્વમનિન્દતે ॥

કા ત્વં પુત્રિ, નરેન્દ્ર લુબ્ધકવધૂર્, હસ્તે કિમેતત્, પલં ક્ષામં કિં, સહજં બ્રવીમિ નૃપતે યદ્યાદરાચ્છ્રૂયતે ।
ગાયન્તિ ત્વદરિપ્રિયાશ્રુતટિનીતીરેષુ સિદ્ધાઙ્ગના ગીતાન્ધા ન તૃણં ચરન્તિ હરિણાસ્તેનામિષં દુર્બલમ્ ॥

કા ત્વં, માધવદૂતિકા, વદસિ કિં, માનં જહીહિ પ્રિયે ધૂર્તઃ સોઽન્યમના, મનાગપિ સખિ ત્વય્યાદરં નોજ્ઝતિ ।
ઇત્યન્યોન્યકથારસૈઃ પ્રમુદિતાં રાધાં સખીવેષવાન્ નીત્વા કુઞ્જગૃહં પ્રકાશિતતનુઃ સ્મેરો હરિઃ પાતુ વઃ ॥

કા ત્વં, મુક્તિ, રુપાગતાસ્મિ ભવતી કસ્માદકસ્માદિહ શ્રીકૃષ્ણસ્મરણેન દેવ ભવતો દાસીપદં પ્રાપિતા ।
દૂરે તિષ્ઠ મનાગનાગસિ કથં કુર્યાદનાર્યં મયિ ત્વદ્ગન્ધાન્નિજનામચન્દનરસાલેપસ્ય લોપો ભવેત્ ॥

કા ત્વં શુભે કસ્ય પરિગ્રહો વા કિં વા મદભ્યાગમકારણં તે ।
આચક્ષ્વ મત્વા વશિનાં રઘૂણાં મનઃ પરસ્ત્રીવિમુખપ્રવૃત્તિ ॥

કાદમ્બિની કમ્બલિકા કદમ્બ- કેદારકાન્તાકુચકુટ્ટિમં ચ ।
કસ્તૂરિકા કેતકપુષ્પગમ્ધઃ કેકારવઃ પ્રાવૃષિ હર્ષમૂલમ્ ॥

કાદમ્બિની કિમિયમાલિ કદમ્બમૂલે કિં વા તમાલતરુરેવ કિમન્ધકારઃ ।
જાનાસિ નૈવ સખિ ગોપકુલાઙ્ગનાનાં કૌલવ્રતવ્રતતિભઙ્ગકરઃ કરીન્દ્રઃ ॥
કા દીયતાં તવ રઘૂદ્વહ સમ્યગાશીર્ નિષ્કણ્ટકાનિ વિહિતાનિ જગન્તિ યેન ।
આશાસ્મહે નનુ તથાપિ સહ સ્વવીરૈર્ ભૂકાશ્યપોપમસુતદ્વિતયા વધૂઃ સ્યાત્ ॥