મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9315-9334

કાકા મૂર્ધ્નિ સુખં વસન્તિ શતશઃ શાખાસુ શાખામૃગા ઘૂકાઃ કોટરગહ્વરેષુ મશલૈર્દંશૈશ્ચ સાન્દ્રં દલમ્ ।
આધારઃ કિયતામસિ સ્થિરતરં શુદ્ધં ચ લબ્ધં યશઃ પાન્થા નોપસરન્તિ ચેત્ ક્ષતમિતઃ કિં વૃક્ષરાજસ્ય તે ॥

કા કાલી કા મધુરા કા શીતલવાહિની ગઙ્ગા ।
કં સંજઘાન કૃષ્ણઃ કં બલવન્તં ન બાધતે શીતમ્ ॥

કાકાલ્લૌલ્યં યમાત્ ક્રૌર્યં સ્થપતેર્દૃઢઘાતિતામ્ ।
એકૈકાક્ષરમાદાય કાયસ્થઃ કેન નિર્મિતઃ ॥
કાકા વૃકા ઘુકબકાશ્ચ ભેકાઃ પ્રણમ્ય યુષ્માનિદમેવ યાચે ।
કોલાહલં મા કુરુત ક્ષમધ્વં પુંસ્કોકિલઃ કૂજતિ મઞ્જુરાવમ્ ॥

કાકિન્યાઃ પત્રમૂલં સહચરસહિતં કેતકીનાં ચ કન્દં છાયાશુષ્કં ચ ભૃઙ્ગં ત્રિફલરસયુતં તૈલમધ્યે નિધાય ।
લૌહે પાત્રે પ્રણીતં ધરણિતલગતં માસમાત્રસ્થિતં તત્ કેશાઃ કાશપ્રકાશા અલિકુલસદૃશાઃ સમ્ભવન્ત્યસ્ય લેપાત્ ॥

કાકું કરોષિ ગૃહકોણકરીષપુઞ્જ- ગૂઢાઙ્ગ કિં નનુ વૃથા કિતવ પ્રયાહિ ।
કુત્રાદ્ય જીર્ણતરણિભ્રમનાતિભીત- ગોપાઙ્ગનાગણવિડમ્બનચાતુરી તે ॥

કાકુત્સ્થસ્ય દશાનનો ન કૃતવાન્ દારાપહારં યદિ ક્વામ્ભોધિઃ ક્વ ચ સેતુબન્ધઘટના ક્વોત્તીર્ય લઙ્કાજયઃ ।
પાર્થસ્યાપિ પરાભવં યદિ રિપુર્નાદાત્ ક્વ તાદૃક્ તપો નીયન્તે રિપુભિઃ સમુન્નતિપદં પ્રાયઃ પરં માનિનઃ ॥

કાકુત્સ્થસ્ય પ્રતાપાગ્નિર્ દીપ્તપિઙ્ગૈર્વલીમુખૈઃ ।
નિર્વાણો રાક્ષસેન્દ્રસ્ય મન્યે નીલૈર્નિશાચરૈઃ ॥

કાકુત્સ્થેન શિરાંસિ યાનિ શતશશ્છિન્નાનિ માયાનિધેઃ પૌલસ્ત્યસ્ય વિમાનસીમનિ તથા ભ્રાન્તાનિ નાકૌકસામ્ ।
તાન્યેવાસ્ય ધનુઃશ્રમપ્રશમનં કુર્વન્તિ સીતાપતેઃ ક્રીડાચામરડમ્બરાનુકૃતિભિર્લોલાયમાનૈ ઃ કચૈઃ ॥

કા કૃતા વિષ્ણુના કીદૃગ્ યોષિતાં કઃ પ્રશસ્યતે ।
અસેવ્યઃ કીદૃશઃ સ્વામી કો નિહન્તા નિશાતમઃ ॥

કાકે કર્ણપુટીકઠોરનિનદે પીયૂષધારારસ- સ્યન્દોદઞ્ચિતચારુપઞ્ચમરુતે સાધારણે મય્યપિ ।
વન્યાં વૃત્તિમયં વ્યધાદિતિ મુધા વત્સ વ્યથાં મા કૃથાઃ ક્વ કૈવં ન કૃતં જનેષુ નિકૃતં દુર્મેધસા વેધસા ॥

કાકે કાર્ષ્ણ્યમલૌકિકં ધવલિમા હંસે નિસર્ગસ્થિતો ગાંભીર્યે મહદન્તરં વચસિ યો ભેદઃ સ કિં કથ્યતે ।
એતાવત્સુ વિશેષણેષ્વપિ સખે યત્રેદમાલોક્યતે કે કાકાઃ ખલુ કે ચ હંસશિશવો દેશાય તસ્મૈ નમઃ ॥

કાકે શૌચં દ્યૂતકારેષુ સત્યં સર્પે ક્ષાન્તિઃ સ્ત્રીષુ કામોપશાન્તિઃ ।
ક્લીબે ધૈર્યં મદ્યપે તત્ત્વચિન્તા રાજા મિત્રં કેન દૃષ્ટં શ્રુતં વા ॥

કાકૈઃ સહ વિવૃદ્ધસ્ય કોકિલસ્ય કલા ગિરઃ ।
ખલસઙ્ગેઽપિ નૈષ્ઠુર્યં કલ્યાણપ્રકૃતેઃ કુતઃ ॥
કાકૈઃ સાર્દ્ધં વસન્ હંસઃ ક્ષોભતે ચાવસીદતિ ।
ગતઃ કોમલ એવાઽસો જિહ્મો દુષ્ટો ન કાકવત્ ॥

કાકૈરિમાંશ્ચિત્રબર્હાન્ મયૂરાન્ પરાજૈષ્ઠાઃ પાણ્ડવાન્ ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ ।
હિત્વા સિંહાન્ ક્રોષ્ટુકાન્ ગૂહમાનઃ પ્રાપ્તે કાલે શોચિતા ત્વં નરેન્દ્ર ॥

કાકૈર્નિષ્કુષિતં શ્વભિઃ કબલિતં વીચીભિરાન્દોલિતં સ્રોતોભિશ્ચલિતં તટાન્તમલિનં ગોમાયુભિર્લોડિતમ્ ।
દિવ્યસ્ત્રીકરચારુચામરમરુત્સંવીજ્યમાનઃ કદા દ્રક્ષ્યેઽહં પરમેશ્વરિ ત્રિપથગે ભાગીરથિ સ્વં વપુઃ ॥

કાકોદુમ્બરિકાયાં વલ્મીકો દૃશ્યતે શિરા તસ્મિન્ ।
પુરુષત્રયે સપાદે પશ્ચિમદિક્સ્થા ન સા વહતિ ॥

કાકોલઃ કલકણ્ઠિકા કુવલયં કાદમ્બિની કર્દમઃ કંસારિઃ કબરી કૃપાણલતિકા કસ્તૂરિકા કજ્જલમ્ ।
કાલિન્દી કષપટ્ટિકા કરિઘટા કામારિકણ્ઠસ્થલી યસ્યૈતે કરદા ભવન્તિ સખિ તદ્વન્દે વિનિદ્રં તમઃ ॥

કા ખલેન સહ સ્પર્ધા સજ્જનસ્યાભિમાનિનઃ ।
ભાષણં ભીષણં સાધુ દૂષણં યસ્ય ભૂષણમ્ ॥

કા ગણના વિષયવશે પુંસિ વરાકે વરાઙ્ગના સ્પૃહયા ।
વ્યાજેન વીક્ષમાણા ધ્યાનધિયાં સ્પૃશતિ સજ્જ્ઞાનમ્ ॥

કાઙ્ક્ષિતેનાપ્યલબ્ધેન ભોગાર્હે નવયૌવને ।
જરાજીર્ણશરીરસ્ય ભારેણેવ ધનેન કિમ્ ॥