મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9335-9354

કાચં મણિં કાઞ્ચનમેકસૂત્રે મુગ્ધા નિબધ્નન્તિ કિમત્ર ચિત્રમ્ ।
વિચારવાન્ પણિનિરેકસૂત્રે શ્વાનં યુવાનં મઘવાનમાહ ॥

કાચઃ કાઞ્ચનસંસર્ગાદ્ ધત્તે મારકતીં દ્યુતિમ્ ।
અશ્માપિ યાતિ દેવત્વં મહદ્ભિઃ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

કાચઃ કાઞ્ચનસંસર્ગાદ્ ધત્તે મારકતીં દ્યુતિમ્ ।
તથા સત્સંનિધાનેન મૂર્ખો યાતિ પ્રવીણતામ્ ॥
કાચકામલદોષેણ પશ્યેન્ નેત્રે વિપર્યયમ્ ।
અભ્યાખ્યાનં વદેજ્જિહ્વા તત્ર રાગક ઉચ્યતે ॥

કા ચક્રે હરિણા, ધને કૃપણધીઃ કીદૃગ્, ભુજંગેઽસ્તિ કિં, કીદૃક્, કુમ્ભસમુદ્ભવસ્ય જઠરં, કીદૃગ્યિયાસુર્વધૂઃ ।
શ્લોકઃ કીદૃગભીપ્સિતઃ સુકૃતિનાં, કીદૃઙ્નભો નિર્મલં, ક્ષોણીમાહ્વય સર્વગં કિમુદિતં રાત્રૌ સરઃ કીદૃશમ્ ॥

કાચાઃ કાઞ્ચનભૂષિતાઃ કતિ ન વા પુષ્ણન્તિ રત્નશ્રિયં મૌલૌ વા કતિ નોદ્વહન્ત્યપધિયસ્તાનેવ રત્નભ્રમાત્ ।
અક્ષ્ણાં યે પુનરુન્મૃજન્તિ તિમિરં યૈર્નામ રત્નાકરઃ સિન્ધુસ્તે પૃથગેવ હન્ત મણયસ્તેષ્વપ્યભિજ્ઞાઃ પૃથક્ ॥

કાચિત્ કરાભ્યાં કુસુમાનિ નીત્વા દધાર શંભોઃ પદયોઃ સમીપે ।
વિવક્ષયા મન્મથદુષ્પ્રવૃત્તેઃ સમુત્સૃજન્તી વિશિખાનિવાગ્રે ॥

કાચિત્ કીર્ણા રજોભિર્દિવમનુવિદધે ભિન્નવક્રેન્દુલક્ષ્મીર્ અશ્રીકાઃ કાશ્ચિદન્તર્દિશ ઇવ દધિરે દાહમુદ્ભ્રાન્તસત્ત્વાઃ ।
મ્રેમુર્વાત્યા ઇવાન્યાઃ પ્રતિપદમપરા ભૂમિવત્ કમ્પમાપુઃ પ્રસ્થાને પાર્થિવાનામશિવમિતિ પુરોભાવિ નાર્યઃ શશંસુઃ ॥

કાચિત્ કૃતા કૃતિરિતિ ત્વયિ સાર્પિતેતિ કાપિ પ્રમોદકણિકા મમ નાન્તરઙ્ગે ।
મૌઢ્યં મદીયમિહ યદ્વિદિતં મમૈવ કિં ત્વમ્બ વિશ્વસિમિ દીનશરણ્યતાં તે ॥

કાચિત્ તૃષાર્તા વનિતા નિદાઘે ગઙ્ગાં સમભ્યેત્ય સુધાસવર્ણામ્ ।
આદાય તદ્વારિ કરદ્વયેન વિલોકયન્તી ન પપૌ કિમેતત્ ॥
(કરકિસલયકાન્તિકાન્ત્યા શોણિતશઙ્કયેતિ ।)

કાચિત્ પદૈરસ્ખલિતૈઃ સખેલં વાન્તીષુ શુદ્ધાન્તકરેણુકાસુ ।
રાજાઙ્ગનાનામકરોદવજ્ઞાં શ્રોણીભરે ચ સ્તનગૌરવે ચ ॥

કાચિત્ પુરા વિરહિણી પરિવૃદ્ધિહેતોર્ યસ્યૈ દિદેશ સલિલં નવમાલિકાયૈ ।
સા પુષ્પિતૈવ જલમશ્રુવશાદ્ વિયોગે તસ્યૈ પ્રદાય કથમપ્યનૃણી બભૂવ ॥

કાચિત્ સ્વર્ણલતા તદૂર્ધ્વમમલશ્ચન્દ્રસ્ તદભ્યન્તરે પદ્મે તન્નિકટં તિલસ્ય કુસુમં તત્સન્નિધૌ પલ્લવે ।
હેમ્નઃ કિંચિદધસ્તયોશ્ચ કલશૌ કાન્તૌ જગન્મોહનૌ સ્વસ્ત્યેતત્ પ્રકરોતુ વસ્ત્રિજગતાં કિં બ્રહ્મકૃષ્ણાદિભિઃ ॥

કાચિદ્ બલિના ક્રાન્તા કાચિન્ ન જહાતિ કામિનં રુચિરમ્ ।
અન્યા પાનકગોષ્ઠ્યાં નયતિ દિનં પ્રીતકૈઃ સાર્ધમ્ ॥

કાચિદ્ બાલકવન્મહીતલગતા મૂલચ્છિદાકારણં દ્રવ્યેણાર્જનપુષ્પિતાપિ વિફલી કાચિચ્ ચ જાતિપ્રભા ।
કાચિચ્ છ્રીઃ કદલીવ ભોગસુભગા સત્પુણ્યબીજચ્યુતા સર્વાઙ્ગે સુભગા રસાલલતિકાવત્ પુણ્યબીજાઙ્કિતા ॥

કાચિદ્ બાલા રમણવસતિં પ્રેષયન્તી કરણ્ડં દાસીહસ્તાત્ સભયમલિખદ્ વ્યાલમસ્યોપરિષ્ટાત્ ।
ગૌરીકાન્તં પવનતનયં ચમ્પકં ચાત્ર ભાવં પૃચ્છત્યાર્યો નિપુણતિલકો મલ્લિનાથઃ કવીન્દ્રઃ ॥

કાચિદ્ વિભૂષયતિ દર્પણસક્તહસ્તા બાલાતપેષુ વનિતા વદનારવિન્દમ્ ।
દન્તચ્છદં પ્રિયતમેન નિપીતસારં દન્તાગ્રભિન્નમ્ અવકૃષ્ય નિરીક્ષતે ચ ॥

કાચિદ્ વિયોગાનલતપ્તગાત્રી પ્રાણાન્ સમાધારયિતું લિલેખ ।
બાહ્વોર્ભુજઙ્ગં હૃદિ રાહુબિમ્બં નાભૌ ચ કર્પૂરમયં મહેશમ્ ॥

કાચિદ્ વિલોલનયના રમણે સ્વકીયે દૂરં ગતે સતિ મનોભવબાણખિન્ના ।
ત્યક્તં શરીરમચિરાન્ મલયાદ્રિવાયું સૌરભ્યશાલિનમહો પિબતિ સ્મ ચિત્રમ્ ॥

કાચિદ્ વિહૃત્ય કિલ કન્તુકકેલિરઙ્ગાદ્ ભૂરેણુરૂષિતતનુર્નિરગાન્મૃગાક્ષી ।
ઉત્ફુલ્લપઙ્કજવને સુચિરં ચરિત્વા કિઞ્જલ્કરેણુપરિધૂસરિતેવ લક્ષ્મીઃ ॥

કા ચિન્તા મમ જીવને યદિ હરિર્વિશ્વંભરો ગીયતે નો ચેદર્ભકજીવનાય જનનીસ્તન્યં કથં નિર્મમે ।
ઇત્યાલોચ્ય મુહુર્મુહુર્યદુપતે લક્ષ્મીપતે કેવલં ત્વત્પાદામ્બુજસેવનેન સતતં કાલો મયા નીયતે ॥