મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9275-9294

કાંશ્ચિચ્ચાટુવચઃશતૈર્નિજસુતાપ્રેમાતિરેકૈ ઃ પરાન્ અન્યાન્ વક્રરવાક્રમૈર્ધનવતઃ પ્રાપય્ય ગેહં નિજમ્ ।
પ્રાગ્દત્તગ્રહણપ્રગલ્ભકિતવવ્યાજાદવષ્ટભ્ય તાન્ કુટ્ટિન્યઃ સ્ફુટમપ્રગલ્ભચરિતાનેતાન્ નિહન્તું ક્ષમાઃ ॥

કાંશ્ચિત્ કલ્પશતં કૃતસ્થિતિચયાન્ કાંશ્ચિદ્ યુગાનાં શતં કાંશ્ચિદ્ વર્ષશતં તથા કતિપયાન્ જન્તૂન્ દિનાનાં શતમ્ ।
તાંસ્તાન્ કર્મભિરાત્મનઃ પ્રતિદિનં સંક્ષીયમાણાયુષઃ કાલોઽયં કવલીકરોતિ સકલાન્ ભ્રાતઃ કુતઃ કૌશલમ્ ॥

કાંશ્ચિત્ તુચ્છયતિ પ્રપૂરયતિ વા કાંશ્ચિન્નયત્યુન્નતિં કાંશ્ચિત્ પાતવિધૌ કરોતિ ચ પુનઃ કાંશ્ચિન્નયત્યાકુલાન્ ।
અન્યોન્યં પ્રતિપક્ષસંહતિમિમાં લોકસ્થિતિં બોધયન્ન્ એષ ક્રીડતિ કૂપયન્ત્રઘટિકાન્યાયપ્રસક્તો વિધિઃ ॥

કાંશ્ચિદર્થાન્ નરઃ પ્રાજ્ઞો લઘુમૂલાન્ મહાફલાન્ ।
ક્ષિપ્રમારભતે કર્તું ન વિઘ્નયતિ તાદૃશાન્ ॥

કાંસીકૃતાસીત્ ખલુ મણ્ડલીન્દોઃ સંસક્તરશ્મિપ્રકરા સ્મરેણ ।
તુલા ચ નારાચલતા નિજૈવ મિથોનુરાગસ્ય સમીકૃતૌ વામ્ ॥

કાંસ્યસ્વન ઇવાભાતિ યસ્મિન્ ખડ્ગહતે ધ્વનિઃ ।
ખઙ્ગોત્તમં તં વદતિ ગિરિશઃ શુભવર્ધનમ્ ॥

કાં હરિરભરત્ સૂકરરૂપઃ કામરિરહિતામિચ્છતિ ભૂપઃ ।
કેનાકારિ ચ મન્મથજનનં કેન વિરાજતિ તરુણીવદનમ્ ॥

કાકઃ કાઞ્ચનપઞ્જરે વિનિહિતઃ પદ્માકરે કૌશિકઃ શ્રાદ્ધે શ્વા વિનિયોજિતો હુતવહે હવ્યઃ પલાણ્ડુઃ કૃતઃ ।
સર્વં તેન કૃતં કિમત્ર બહુના મદ્યં મહાશાન્તયે યેનાજ્ઞાનવતા મહીયસિ પદે નીચઃ સમારોપિતઃ ॥

કાકઃ કૃષ્ણઃ પિકઃ કૃષ્ણઃ કો ભેદઃ પિકકાકયોઃ ।
વસન્તસમયે પ્રાપ્તે કાકઃ કાકઃ પિકઃ પિકઃ ॥

કાકઃ કોકિલમુન્નમય્ય કુરુતે ચૂતે ફલાસ્વાદનં ભુઙ્ક્તે રાજશુકં નિવાર્ય કુરરઃ ક્રીડાપરો દાડિમમ્ ।
ઘૂકો બર્હિણમાસ્ય શાખિશિખરે શેતે સજાનિઃ સુખં હા જાતં વિપરીતમદ્ય વિપિને શ્યેને પરોક્ષં ગતે ॥

કાકઃ પક્ષબલેન ભૂપતિગૃહે ગ્રાસં યદિ પ્રાપ્તવાન્ કિં વા તસ્ય મહત્ત્વમસ્ય લઘુતા પઞ્ચાનનસ્યાગતા ।
યેનાક્રમ્ય કરીન્દ્રગણ્ડયુગલં નિર્ભિદ્ય હેલાલવાલ્ લબ્ધ્વા ગ્રાસવરં વરાટકધિયા મુક્તાગણસ્ત્યજ્યતે ॥

કાકઃ પક્ષિષુ ચાણ્ડાલઃ સ્મૃતઃ પશુષુ ગર્દભઃ ।
નરાણાં કોઽપિ ચાણ્ડાલઃ સ્મૃતઃ સર્વેષુ નિન્દકઃ ॥

કાકઃ પદ્મવને ધૃતિં ન લભતે હંસશ્ચ કૂપોદકે ક્રોષ્ટા સિંહગુહાન્તરે સુવિપુલે નીચસ્તુ ભદ્રાસને ।
કુસ્ત્રી સત્પુરુષં ન જાતુ ભજતે સા સેવ્યતે દુર્જનૈઃ યા યસ્ય પ્રકૃતિર્વિધાતૃવિહિતા સા તસ્ય કિં વાર્યતે ॥

કાકઃ શ્વાનોઽકુલીનશ્ચ બિડાલઃ સર્પ એવ ચ ।
અકુલીના ચ યા નારી તુલ્યાસ્તે પરિકીર્તિતાઃ ॥

કાકઃ સ્વભાવચપલઃ પરિશુદ્ધવૃત્તિર્ લબ્ધ્વા બલિં સ્વજનમાહ્વયતે પરાંશ્ચ ।
ચર્માસ્થિમાંસવતિ હસ્તિકલેવરેઽપિ શ્વા દ્વેષ્ટિ હન્તિ ચ પરાન્ કૃપણસ્વભાવઃ ॥

કાક આહ્વયતે કાકાન્ યાચકો ન તુ યાચકાન્ ।
કાકયાચકયોર્મધ્યે વરં કાકો ન યાચકઃ ॥

કાકકુર્કુટકાયસ્થાઃ સજાતિપરિપોષકાઃ ।
સજાતિપરિહન્તારઃ સિંહાઃ શ્વાનો દ્વિજા ગજાઃ ॥

કાકચઞ્ચુપુટીકૃત્ય ઓષ્ઠૌ પ્રોક્તાનિલં પિબેત્ ।
ઓંકારધ્વનિનાકૃષ્ય પૂરયેદ્ યાવદન્તરમ્ ॥

કાકજઙ્ઘાજટા નિદ્રાં કુરુતે મસ્તકે સ્થિતા ।
પુષ્યોદ્ધૃતં શુનઃ પિત્તમ્ અપસ્મારઘ્નમઞ્જનાત્ ॥

કાકજઙ્ઘારસઃ કર્ણે ક્ષિપ્તો બાધિર્યનાશનઃ ।
હન્તિ કર્ણે જટા બદ્ધા તસ્યા નેત્રામયં ધ્રુવમ્ ॥