મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9255-9274

... ... ... ...
કસ્યાત્યન્તં સુખમુપનતં દુઃખમેકાન્તતો વા ।
નીચૈર્ ગચ્છત્યુપરિ ચ દશા ચક્રનેમિક્રમેણ ॥

કસ્યાદેશાત્ ક્ષપયતિ તમઃ સપ્તસપ્તિઃ પ્રજાનાં છાયાહેતોઃ પથિ વિટપિનામઞ્જલિઃ કેન બદ્ધઃ ।
અભ્યર્થ્યન્તે નવજલમુચઃ કેન વા વૃષ્ટિહેતોર્ જાત્યૈવૈતે પરહિતવિધી સાધવો બદ્ધકાઙ્ક્ષાઃ ॥

કસ્યા નામ કિમત્ર નાસ્તિ વિદિતં યદ્ વીક્ષ્યમાણોઽપ્યયં લોકો મૂક ઇવાસ્તિ માં પ્રતિ પુનઃ સર્વો જનસ્ તપ્યતે ।
શક્યં દર્શયિતું ન પૂગફલવત્ કૃત્વા દ્વિધેદં વપુર્ યત્ સત્યં સખિ વીક્ષિતઃ ખલુ મયા નૂનં ચતુર્થ્યાઃ શશી ॥

કસ્યાનિત્યેષ્વનિત્યસ્ય સ્નેહો ભવિતુમર્હતિ ।
યેન જન્મસહસ્રાણિ દ્રષ્ટવ્યો ન પુનઃ પ્રિયઃ ॥

કસ્યાનિમેષવિતતે નયને દિવૌકો- લોકાદૃતે જગતિ તે અપિ વૈ ગૃહીત્વા ।
પિણ્ડે પ્રસારિતમુખેન તિમે કિમેતદ્ દૃષ્ટં ન બાલિશ વિશદ્બડિશં ત્વયાન્તઃ ॥

કસ્યાપિ કોઽપિ કુરુતે ન સુખં દુઃખં ન દૈવમપહાય ।
વિદધાતિ વૃથા ગર્વં ખલોઽહમહિતસ્ય હન્તેતિ ॥

કસ્યાપિ કોઽપ્યતિશયોઽસ્તિ સ તેન લોકે ખ્યાતિં પ્રયાતિ ન હિ સર્વવિદસ્ તુ સર્વે ।
કિં કેતકી ફલતિ કિં પનસઃ સુપુષ્પઃ કિં નાગવલ્લ્યપિ ચ પુષ્પફલૈરુપેતા ॥
કસ્યાપિ ચાગ્રતો નૈવ પ્રકાશ્યઃ સ્વગુણઃ સ્વયમ્ ।
અતુચ્છત્વેન તુચ્છોઽપિ વાચ્યઃ પરગુણઃ પુનઃ ॥

કસ્યામોદં કમલં વદનમિદં તે પ્રિયે ન સંતનુયાત્ ।
અવલમ્બ્ય મિત્રમેકં વિકસતિ ન યદન્યથા જાતુ ॥

કસ્યાશ્ચિત્ સુભગ ઇતિ શ્રુતશ્ચિરં યસ્ તં દૃષ્ટ્વાધિગતરતેર્નિમીલિતાક્ષ્યાઃ ।
નિસ્પન્દં વપુરવલોક્ય સૌવિદલ્લાઃ સન્તેપુર્વિધુરધિયો નિશાન્તવધ્વાઃ ॥

કસ્યાશ્ચિન્ મુખમનુ ધૌતપત્રલેખં વ્યાતેને સલિલભરાવલમ્બિનીભિઃ ।
કિઞ્જલ્કવ્યતિકરપિઞ્જરાન્તરાભિશ્ ચિત્રશ્રીરલમલકાગ્રવલ્લરીભિઃ ॥

કસ્યાસ્તિ નાશો મનસો વિતત્યા ક્વ સર્વથા નાસ્તિ ભયં વિમુક્તૌ ।
શલ્યં પરં કિં નિજમૂર્ખતૈવ કે કે હ્યુપાસ્યા ગુરવશ્ચ સન્તઃ ॥

કસ્યેદં ભવનં, મમૈવ, ભવતી કા સુભ્રુ, લાટાઙ્ગના કેર્ય, મુગ્ધતરા સખી મમ, પતિર્ગેહેઽસ્તિ કિં, તેન વા ।
ઇત્થં પાન્થવચો દિનાન્તસમયે ગૂઢાર્થમાકર્ણ્ય વૈ મન્દાન્દોલિતકુણ્ડલસ્તબકયા તન્વ્યાવધૂતં શિરઃ ॥

કસ્યેમૌ પિતરૌ મનોભવવતા તાપેન સંયૌજિતાવ્ અન્યોન્યં તનયાદિકં જનયતો ભૂમ્યાદિભૂતાત્મભિઃ ।
ઇત્થં દુઃસ્થમતિર્મનોભવરતિર્યો મન્યતે નાસ્તિકઃ શાન્તિસ્ તસ્ય કથં ભવેદ્ ધનવતો દુષ્કર્મંધર્માશ્રયાત્ ॥

કસ્યેયં તરુણિ પ્રપા, પથિક નઃ, કિં પીયતેઽસ્યાં, પયો ધેનૂનામથ માહિષં બધિર રે વારઃ, કથં મઙ્ગલઃ ।
સોમો વાથ શનૈશ્ચરો, ઽમૃતમિદં, તત્તેઽધરે દૃશ્યતે શ્રીમત્પાન્થ વિલાસસુન્દર સખે યદ્ રોચતે તત્ પિબ ॥

કસ્યોદપત્સ્યત રુચિર્વિરસાવસાને સ્તોકસ્થિતાવનુચિતપ્રભવે ભવેઽસ્મિન્ ।
નારાયણસ્મૃતિકથામૃતપાનગોષ્ઠી ચેતોવિનોદનમિયં યદિ નામ ન સ્યાત્ ॥

કસ્યોપયોગમાત્રેણ ધનેન રમતે ભનઃ ।
પદપ્રમાણમાધારમ્ આરૂઢઃ કો ન કમ્પતે ॥

કસ્રાઘાતૈઃ સુરભિરભિતઃ સત્વરં તાડનીયો ગાઢામ્રેડં મલયમરુતઃ શૃઙ્ખલાદામ દત્ત ।
કારાગારે ક્ષિપત તરસા પઞ્ચમં રાગરાજં ચન્દ્રં ચૂર્ણીકુરુત ચ શિલાપટ્ટકે પિષ્ટપેષમ્ ॥

કહ્લારસ્પર્શગર્ભૈઃ શિશિરપરિગમાત્ કાન્તિમદ્ભિઃ કરાગ્રૈશ્ ચન્દ્રેણાલિઙ્ગિતાયાસ્તિમિરનિવસને સ્રંસમાને રજન્યાઃ ।
અન્યોન્યાલોકિનીભિઃ પરિચયજનિતપ્રેમનિષ્યન્દિનીભિર્ દૂરારૂઢે પ્રમોદે હસિતમિવ પરિસ્પષ્ટમાશાવધૂભિઃ ॥

કાંચિદ્ દિનાર્ધસમયે રવિરશ્મિતપ્તાં નીલાંશુકાઞ્ચલનિલીનમુખેન્દુમ્બિમ્બામ્ ।
તાં તાદૃશીં સમનુવીક્ષ્ય કવિર્જગાદ રાહુર્દિવા ગ્રસતિ પર્વ વિના કિલેન્દુમ્ ॥

કાં તપસ્વી ગતોઽવસ્થામ્ ઇતિ સ્મેરાવિવ સ્તનૌ ।
વન્દે ગૌરીઘનાશ્લેષભવભૂતિસિતાનનૌ ॥