મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9195-9214

કસ્ ત્વં, તાસુ યદૃચ્છયા, કિતવ યાસ્તિષ્ઠન્તિ ગોપાઙ્ગનાઃ પ્રેમાણં ન વિદન્તિ યાસ્, તવ હરે કિં તાસુ તે કૈતવમ્ ।
એષા હન્ત હતાશયા યદભવં ત્વય્યેકતાના પરં તેનાસ્યાઃ પ્રણયોઽધુના ખલુ મમ પ્રાણૈઃ સમં યાસ્યતિ ॥

કસ્ ત્વં, પીતાંબરોઽહં, કિમુ વદસિ મૃષા ચાંબરં કેન પીતં મુગ્ધે કંસસ્ય શત્રુઃ, શિવ શિવ સાલિલં સસ્યવૈરિ ક્વ દૃષ્ટમ્।
મલ્લાસ્યધ્વંસનોઽહં કિમિતિ નિજમહો લાસ્યમધ્વંસિ ચેતિ વ્યાહારૈર્વલ્લવીનાં નિશિ ભવતુ મુદેઽનુત્તરઃ શ્રીપતિર્વઃ ॥

કસ્ ત્વં બ્રહ્મ, ન્નપૂર્વઃ, ક્વ ચ તવ વસતિ, ર્યાખિલા બ્રહ્મસૃષ્ટિઃ કસ્ તે નાથો, હ્યનાથઃ, ક્વ ચ તવ જનકો, નૈવ તાતં સ્મરામિ
કિં તેઽભીષ્ટં દદામિ, ત્રિપદપરિમિતા ભૂમિ, રલ્પં કિમેતત્ ત્રૈલોક્યં, ભાવગર્ભં બલિમિદમવદદ્ વામનો વઃ સ પાયાત્ ॥

કસ્ ત્વં બ્રહ્મન્ન્, અપૂર્વસ્, ત્વદનુચરજનો, નાસ્ત્યનાથોઽહમેકઃ, કિં દદ્યામીપ્સિતં તે, ત્રિપદવિહરણસ્થાનમેતત્, કિયત્તે ।
ત્રૈલોક્યં તદ્ દ્વિજાતેર્મમ શમનિરતસ્યેતિ સમ્મૂઢભાવા વિષ્ણોર્વાચઃ સુરારૌ કૃતકપટપદન્યાસમુગ્ધાઃ પુનન્તુ ॥

કસ્ત્વં ભદ્ર, ખલેશ્વરોઽહમ્, ઇહ કિં ઘોરે વને સ્થીયતે, શાર્દૂલાદિભિરેવ હિંસ્રપશુભિઃ ભોજ્યોઽહમિત્યાશયા ।
કસ્માત્ કષ્ટમિદં ત્વયા વ્યવસિતં, મદ્દેહમામ્સાશિનઃ પ્રત્યુત્પન્નનૃમાંસભક્ષણધિયસ્તે ઘ્નન્તુ સર્વાન્નરાન્ ॥

કસ્ ત્વં ભોઃ, કથયામિ દૈવહતકં માં વિદ્ધિ શાખોટકં વૈરાગ્યાદિવ વક્ષિ, સાધુ વિદિતં, કસ્માદિદં, કથ્યતે ।
વામેનાત્ર વટસ્તમધ્વગજનઃ સર્વાત્મના સેવતે ન ચ્છાયાપિ પરોપકારકરણે માર્ગસ્થિતસ્યાપિ મે ॥

કસ્ ત્વં ભોઃ, કવિરસ્મિ, તત્ કિમુ સખે ક્ષીણોઽસ્ય, નાહારતો ધિગ્ દેશં ગુણિનોઽપિ, દુર્મતિરિયં દેશં ન મામેવ ધિક્ ।
પાકાર્થી ક્ષુધિતો યદૈવ વિદધે પાકાય દુદ્ધિં તદા વિન્ધ્યે નેન્ધનમમ્બુધૌ ન સલિલં નાન્નં ધરિત્રીતલે ॥

કસ્ ત્વં ભો નિશિ, કેશવઃ, શિરસિજૈઃ કિં નામ ગર્વાયસે ભદ્રે શૌરિરહં, ગુણૈઃ ર્પિતૃગતૈઃ પુત્રસ્ય કિં સ્યાદિહ ।
ચક્રી ચન્દ્રમુખિ, પ્રયચ્છસિ ન મે કુણ્ડીં ઘટીં દેહિનીમ્ ઇત્થં ગોપવધૂહૃતોત્તરતયા દુઃસ્થો હરિઃ પાતુ વઃ ॥

કસ્ ત્વં લોહિતલોચનાસ્યચરણો, હંસઃ, કુતો માનસાત્ કિં તત્રાસ્તિ, સુવર્ણપઙ્કજવનાન્યમ્ભઃ સુધાસન્નિભમ્ ।
રત્નાનાં નિચયાઃ પ્રવાલમણયો વૈડૂર્યરોહાઃ ક્વચિચ્, અમ્બૂકા અપિ સન્તિ, નેતિ ચ બકૈરાકર્ણ્ય હીહીકૃતમ્ ॥

કસ્ ત્વં વાનર, રામરાજભવને લેખાર્થસંવાહકો, યાતઃ કુત્ર પુરાગતઃ સ હનુમાન્ નિર્દગ્ધલઙ્કાપુરઃ ।
વદ્ધો રાક્ષસસૂનુનેતિ કપિભિઃ સંતાડિતસ્ તર્જિતઃ સ વ્રીડાત્તપરાભવો વનમૃગઃ કુત્રેતિ ન જ્ઞાયતે ॥
કસ્ ત્વં, શૂલી, પ્રવિશ ભિષજાં વેશ્મ, વૈદ્યં ન જાને, સ્થાણુર્બાલે, ન વદતિ તરુ-ર્નીલકણ્ઠઃ પ્રમુગ્ધે ।
કેકામેકાં વદ ત્વં, પશુપતિરબલે, નૈવ દૃષ્ટે વિષાણે ઇત્યેવં શૈલકન્યાપ્રતિવચનજડઃ પાતુ વઃ પાર્વતીશઃ ॥

કસ્ ત્વં શૂલી, મૃગય ભિષજં નીલકણ્ઠઃ પ્રિયેઽહં કેકામેકાં વદ, પશુપતિ,-ર્નૈવદૃશ્યે વિષાણે ।
મુગ્ધેં સ્થાણુઃ, સ ચરતિ કથં, જીવિતેશઃ શિવાયા ગચ્છાટવ્યામિતિ હતવચાઃ પાતુ વશ્ચન્દ્રચૂડઃ ॥

કસ્માત્ કસ્મિન્ સમુત્પન્ને સરાગં ભુવનત્રયમ્ ।
અત્રાદૌ કથિતં શ્લોકે યો જાનાતિ સ પણ્ડિતઃ ॥

કસ્માત્ કોઽહં કિમપિ ચ ભવાન્ કોઽયમત્ર પ્રપઞ્ચઃ સ્વં સ્વં વેદ્યં ગગનસદૃશં પૂર્ણતત્ત્વપ્રકાશમ્ ।
આનન્દાખ્યં સમરસઘને બાહ્યમન્તર્વિહીને નિસ્ત્રૈગુણ્યે પથિ વિચરતઃ કો વિધિઃ કો નિષેધઃ ॥

કસ્માત્ તન્વિ તનૂનિ સમ્પ્રતિ સમાન્યઙ્ગાનિ જાતાનિ તે કસ્માત્ કોકનદપ્રભં મુખમિદં જાતં હિ ચન્દ્રોપમમ્ ।
એવં પૃચ્છતિ વલ્લભેઽમ્બુજમુખિ પ્રોષ્યસ્વભાવાદિતિ વ્યાવૃત્યાથ તયા સગદ્ગદરવં મુક્તશ્ચ બાષ્પોત્કરઃ ॥

કસ્માત્ ત્વં ક્વ નુ દૃશ્યતે સુખમુખં ક્વાસ્તેઽન્ધકારઃ પરં ક્વ સ્ત્રીષુ સ્મરધૂમકેતુરુદિતેઓ દૃષ્ટા યુવાનઃ ક્વ તે ।
ગન્તા ક્વ ક્વ ચ પઞ્ચમઃ ક્વ ણસકૃત્ ક્વાત્સંકુરો નિદ્ગતઃ ક્વાનન્દૈકરસોદયઃ ક્વ નુ સતી કૈવાધ્વગસ્ તત્કથા ॥

કસ્માત્ ત્વં, તાતગેહાદ્, અપરમભિનવા બ્રૂહિ કા તત્ર વાર્તા, દેવ્યા દેવો જિતઃ, કિં વૃષડમરુચિતાભસ્મભોગીન્દ્રચન્દ્રાન્ ।
ઇત્યેવં બર્હિનાથે કથયતિ સહસા ભર્તૂભિક્ષાવિભૂષા- વૈગુણ્યોદ્વેગજન્મા જગદવતુ ચિરં હારવો ભૃઙ્ગરીટેઃ ॥

કસ્માત્ ત્વં દુર્બલાસીતિ સખ્યસ્ તાં પરિપૃચ્છતિ ।
ત્વયિ સંનિહિતે તાસુ દદ્યાત્ કથય સોત્તરમ્ ॥

કસ્માત્ ત્વં, ભવદાલયાદ્, વદ સખે ક્ષેમં, તવાનુગ્રહાદ્, દૃષ્ટા મે સુભગા, ન તેઽસ્તિ સુભગા દૃષ્ટા ભવદ્ગેહિની ।
સ્વર્ભાનું વિષમેક્ષણં વિષધરં કાકં વરાકી ગૃહે ચન્દ્રાનઙ્ગસમીરકોકિલભયાદ્ વ્યગ્રા લિખન્તી મુહુઃ ॥

કસ્માત્ ત્વં હિ વિખિદ્યસે કતિપયૈરેવ પ્રિયે વાસરૈર્ આયાતા વયમેહિ ધેહિ પુરતઃ પ્રાસ્થાનિકં મઙ્ગલમ્ ।
એવં વાદિનિ વલ્લભે દયિતયા નિઃશ્વસ્ય પાણૌ કૃતી મઙ્ગલ્યઃ કલશો વિલોચનપયોધારાભિરાપૂરિતઃ ॥

કસ્માત્ પાર્વતિ નિષ્ઠુરાસિ, સહજઃ શૈલોદ્ભવાનામયં નિઃસ્નેહાસિ કથં, ન ભસ્મપુરુષઃ સ્નેહં વિભર્તિ ક્વચિત્ ।
કોપસ્ તે મયિ નિષ્ફલઃ પ્રિયતમે, સ્થાણૌ ફલં કિં ભવેદ્ ઇત્થં નિર્વચનીકૃતો ગિરિજયા શંભુશ્ચિરં પાતુ વઃ ॥