મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9215-9234

કસ્માત્ સંલ્કિશ્યતે વિદ્વાન્ વ્યર્થયાર્થેહયાસકૃત્ ।
કસ્યચિન્ માયયા નૂનં લોકોઽયં સુવિમોહિતઃ ॥

કસ્માત્ સત્યવતીસુતેન મુનિના નોક્તં ભવિષ્યત્કથા- મધ્યે રૂપમનાદિમધ્યનિધનસ્યેહં હરેર્માનુષમ્ ।
ઇત્થં વ્યુત્થિતવિશ્વકણ્ટકચમૂનિર્મૂલનવ્યાપૃતં સંગ્રામામ્બરસૂર્યમમ્બરચરાસ્ત્વાં વીક્ષ્ય સંશેરતે ॥

કસ્માદદ્ય ન ભૂષિતં વપુરિદં સદ્ભૂષણૈઃ કાઞ્ચનૈઃ કસ્માદચ્છતરાણિ નાદ્ય વસનાન્યઙ્ગીકૃતાનિ ત્વયા ।
ઉક્તા સેતિ મયા મનોજ્ઞ વિજને બાલા વિશાલાક્ષ મા ક્ષિપ્રં રોદનમેકમેવ વિદધે પ્રત્યુત્તરં નો દદૌ ॥

કસ્માદિદં નયનમસ્તમિતાઞ્જનશ્રિ વિશ્રાન્તપત્રરચનૌ ચ કુતઃ કપોલૌ ।
શૃઙ્ગારવારિરુહકાનનરાજહંસિ કસ્માત્ કૃશાસિ વિરસાસિ મલીમસાસિ ॥

કસ્માદિન્દુરસૌ ધિનોતિ જગતીં પીયૂષગર્ભૈઃ કરૈઃ કસ્માદ્ વા જલધારયૈવ ધરણિં ધારાધરઃ સિઞ્ચતિ ।
ભ્રામં ભ્રામમયં ચ નન્દયતિ વા કસ્માત્ ત્રિલોકીં રવિઃ સાધૂનાં હિ પરોપકારકરણે નોપાધ્યપેક્ષં મનઃ ॥

કસ્માદ્ દૂતિ શ્વસિષિ નિભૃતં, સત્વરાવર્તનેન ભ્રષ્ટો રાગઃ કિમધરદલે, પ્રાર્થનાભિસ્ત્વદર્થમ્ ।
સ્રસ્તા ચેયં કિમલકતતિસ્, તત્પદાલુણ્ઠનેન વાસસ્ તસ્ય ત્વયિ વદ કથં, પ્રત્યયાર્થં તવૈવ ॥

કસ્માદ્ ભગ્નાઃ સુમુખિ વલયા, માર્ગપાતાન્નિશાયાં કિં તે વક્ત્રં વિગતરચનં, ક્ષાલિતં ધૂલિપૂર્ણમ્ ।
ઓષ્ઠે રાગઃ કિમપિ ગલિત, સ્ત્વદ્વ્યથોચ્છ્વાસવાતૈસ્ તદ્વાસઃ કિં, હૃતમિતિ મયા વસ્ત્રલોભાત્ કિલેતિ ॥

કસ્માદ્ ભયમિહ મરણાદ્ અન્ધાદપિ કો વિશિષ્યતે રાગી ।
કઃ શૂરો યો લલના- લોચનબાણૈર્ન વિવ્યથિતઃ ॥

કસ્મિઞ્છેતે મુરારિઃ ક્વ ન ખલુ વસતિર્વાયસી કો નિષેધઃ સ્ત્રીણાં રાગસ્ તુ કસ્મિન્ ક્વ નુ ખલુ સિતિમા શૈરિસંબોધનં કિમ્ ।
સંબુદ્ધિઃ કાઽહિમાંશોર્વિધિહરવયસાં ચાપિ સંબુદ્ધયઃ કા બ્રૂતે લુબ્ધઃ કથં વા કુરુકુલહનનં કેન તત્ કેશવેન ॥

કસ્માન્ મ્લાયસિ માલતીવ મૃદિતેત્યાલીજને પૃચ્છતિ વ્યક્તં નોદિતમાર્તયાપિ વિરહે શાલીનયા બાલયા ।
અક્ષ્ણોર્બાષ્પચયં નિગૃહ્ય કથમપ્યાલોકિતઃ કેવલં કિંચિત્કુડ્મલકોટિભિન્નશિખરશ્ચૂતદ્રુમઃ પ્રાઙ્ગણે ॥

કસ્મિન્ કર્મણિ સામર્થ્યમ્ અસ્ય નોત્તપતેતરામ્ ।
અયં સાધુચરસ્ તસ્માદ્ અઞ્જલિર્બધ્યતામિહ ॥

કસ્મિન્નપિ મતે સત્યે હતાઃ સર્વમતત્યજઃ ।
તદ્દૃષ્ટ્યા વ્યર્થતામાત્રમ્ અનર્થસ્તુ ન ધર્મજઃ ॥

કસ્મિન્ વસન્તિ વદ મીનગણા વિકલ્પં કિં વાપદં વદતિ કિં કુરુતે વિવસ્વાન્ ।
વિદ્યુલ્લતાવલયવાન્ પથિકાઙ્ગનાનામ્ ઉદ્વેજકો ભવતિ કઃ ખલુ વારિવાહઃ ॥

કસ્મિન્ સ્વપિતિ કંસારિઃ કાવૃત્તિરધમા નૃણામ્ ।
કિં બ્રૂતે પિતરં બાલઃ કિં દૃષ્ટ્વા રમતે મનઃ ॥

કસ્મૈ કિં કથનીયં કસ્ય મનઃપ્રત્યયો ભવતિ ।
રમયતિ ગોપવધૂટી કુઞ્જકુટીરે પરં બ્રહ્મ ॥

કસ્મૈચિત્ કપટાય કૈટભરિપૂરઃપીઠદીર્ઘાલયાં દેવિ ત્વામભિવાદ્ય કુપ્યસિ ન ચેત્ તત્ કિંચિદાચક્ષ્મહે ।
યત્ તે મન્દિરમમ્બુજન્મ કિમિદં વિદ્યાગૃહં યચ્ ચ તે નીચાન્નીચતરોપસર્પણમપામેતત્ કિમાચાર્યકમ્ ॥
કસ્મૈચિત્ પ્રતિપાદ્ય વિક્રમજિતાં વિપ્રાય વિશ્વંભરામ્ અબ્ધૌ વૈભવલબ્ધવાસરસિકઃ ક્ષેમાય રામોઽસ્તુ વઃ ।
શ્લાઘન્તે રણસીમ્નિ યસ્ય ચરિતં કાલાગ્નિકૂલંકષ- જ્વાલોદ્ગારિકુઠારકુક્ષિનિહિતક્ષ્માપાલચક્રા ન્ જનાન્ ॥

કસ્મૈચિદ્ દ્વિજબન્ધવે કિયદપિ ક્ષીરં પુરા નાથતે દત્તો યેન દયારસૈકવપુષા દુગ્ધોદ એવાર્ણવઃ ।
શ્રીશ્રીવલ્લભકલ્પપાદપસુધાચિન્તામણીબ્ હિઃ સમં સ સ્વામી મમ દૈવતં તદિતરો નામ્નાપિ નામ્નાયતે ॥

કસ્મૈ નમઃ સુરૈરપિ સુતરાં ક્રિયતે દયાપ્રધાનાય ।
કસ્માદુદ્વિજિતવ્યં સંસારારણ્યતઃ સુધિયા ॥

કસ્મૈ યચ્છતિ સજ્જનો બહુધનં સૃષ્ટં ક્ષગત્ કેન વા શમ્ભોર્ભાનિ ચ કો ગલે યુવતિભિર્વેણ્યાં ચ કા ધાર્યતે ।
ગૌરીશઃ કમતાડયચ્ચરણતઃ કા રક્ષિતા રાક્ષસૈર્ આરોહાદવરોહતઃ કલયતામેકં દ્વયોરુત્તરમ્ ॥

કસ્મૈ હન્ત ફલાય સજ્જન ગુણગ્રામાર્જને સજ્જસિ સ્વાત્મોપસ્કરણાય ચેન્ મમ વચઃ પથ્યં સમાકર્ણય ।
યે ભાવા હૃદયં હરન્તિ નિતરાં શોભાભરૈઃ સંભૃતાસ્ તૈરેવાસ્ય કલેઃ કલેવરપુષો દૈનંદિનં વર્તનમ્ ॥