મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9155-9174

કિમેવમવિશઙ્કિતઃ શિશુકુરઙ્ગ લોલક્રમં પરિક્રમિતુમીહસે વિરમ નૈવ શૂન્યં વનમ્ ।
સ્થિતોઽત્ર ગજયૂથનાથમથનોચ્છલચ્છોણિતચ્- છટાપટલભાસુરોત્કટસટાભરઃ કેસરી ॥
કષાયકલુષો જીવો રાગરઞ્જિતમાનસઃ ।
ચતુર્ગતિભવામ્ભોધૌ ભિન્નનૌરિવ સીદતિ ॥
કષાયપશુભિર્દુષ્ટૈર્ધર્મકામાર્થનાશ કૈઃ ।
શમમન્ત્રહતૈર્યજ્ઞં વિધેહિ વિહિતં બુધૈઃ ॥

કષાયમુક્તં કથિતં ચરિત્રં કષાયવૃદ્ધાવુપઘાતમેતિ ।
યદા કષાયઃ શમમેતિ પુંસસ્ તદા ચરિત્રં પુનરેતિ પૂતમ્ ॥
કષાયરાગવચનં વીતરાગોઽધરસ્તવ ।
વિહારઃ કણ્ઠદેશશ્ચ દૂતિ પ્રવ્રજિતાસિ કિમ્ ॥
કષાયવિજયે સૌખ્યમ્ ઇન્દ્રિયાણાં ચ નિગ્રહે ।
જાયતે પરમોત્કૃષ્ટમ્ આત્મનો ભવભેદિ યત્ ॥
કષાયવિષયાર્તાનાં દેહિનાં નાસ્તિ નિર્વૂતિઃ ।
તેષાં ચ વિરમે સૌખ્યં જાયતે પરમાદ્ભુતમ્ ॥
કષાયવિષયાહારત્યાગો યત્ર વિધીયતે ।
ઉપવાસઃ સ વિજ્ઞેયઃ શેષં લઙ્ઘનકં વિદુઃ ॥

કષાયસઙ્ગૌ સહતે ન વૃત્તં સમાર્દ્રચક્ષુર્ન દિનં ચ રેણુમ્ ।
કષાયસઙ્ગૌ વિધુનન્તિ તેન ચારિત્રવન્તો મુનયઃ સદાપિ ॥
કષાયાન્ શત્રુવત્ પશ્યેદ્ વિષયાન્ વિષવત્ તથા ।
મોહં ચ પરમં વ્યાધિમ્ એવમૂચુર્વિચક્ષણાઃ ॥
કષાયા વિષયા યોગાઃ પ્રમાદાવિરતી તથા ।
મિથ્યાત્વમાર્તરૌદ્રે ચેત્ય્ અશુભં પ્રતિ હેતવઃ ॥
કષાયાસ્તન્નિહન્તવ્યાસ્ તથા તત્સહચારિણઃ ।
નોકષાયાઃ શિવદ્ધારા ગલીભૂતા મુમુક્ષુભિઃ ॥

કષાયૈરુપવાસૈશ્ચ કૃતામુલ્લાઘતાં નૃણામ્ ।
નિજૌષધકૃતાં વૈદ્યો નિવેદ્ય હરતે ધનમ્ ॥

કષ્ટં કર્મેતિ દુર્મેધાઃ કર્તવ્યાદ્ વિનિવર્તતે ।
ન સાહસમનારભ્ય શ્રેયઃ સમુપલભ્યતે ॥

કષ્ટં ખલુ મૂર્ખત્વં કષ્ટં ખલુ યૌવને ચ દારિદ્ર્યમ્ ।
કષ્ટાદપિ કષ્ટતરં પરગૃહવાસઃ પ્રવાસશ્ચ ॥

કષ્ટં ચ ખલુ મૂર્ખત્વં કષ્ટં ચ ખલુ યૌવનમ્ ।
કષ્ટાત્ કષ્ટતરં ચૈવ પરગેહનિવાસનમ્ ॥

કષ્ટં જીવતિ ગણકો ગણિકા કથકશ્ચ સેવકો વૈદ્યઃ ।
દિવસે દિવસે મરણં પરજનમનરઞ્જની વૃત્તિઃ ॥

કષ્ટં નૈવ પરિસ્થિતે સમુદિયાત્ કાર્યેષુ નો જાતુચિત્ સંજાયેત ન ચાપિ તદ્વ્યતિકરાદ્ બાહ્યાદકિંચિત્કરાત્ ।
કસ્માચ્ચિત્ ખલુ ભાવતોઽન્તરભવાત્ ત્વસ્માકમુત્પદ્યતે પ્રાણસ્યૈવ વિશેષતોઽન્તરશયાદ્ ભાવાત્ સમુજ્જૃમ્ભતે ॥

કષ્ટં વને નિવસતોઽત્ર સદા નરસ્ય નો કેવલં નિજતનુપ્રભવં ભવેચ્ ચ ।
દૈવં ચ પિત્ર્યમખિલં ન વિભાતિ કૃત્યં તસ્માદ્ ગૃહે નિવસતાત્મહિતં પ્રચિન્ત્યમ્ ॥

કષ્ટં સાહસકારિણિ તવ નયનાર્ધેન સોઽધ્વનિ સ્પૃષ્ટઃ ।
ઉપવીતાદપિ વિદિતો ન દ્વિજદેહસ્ તપસ્વી તે ॥

કષ્ટં હૃદિ જ્વલતિ શોકમયો મમાગ્નિસ્ તે ચક્ષુષી ચ વિરહજ્વરજાગરુકે ।
એતન્મનો ભ્રમતિ વિષ્વગસૂંસ્ તથાપિ ત્વં પશ્યતોહર ઇવ સ્મર હર્તુકામઃ ॥

કષ્ટા વૃત્તિઃ પરાધીના કષ્ટો વાસો નિરાશ્રયઃ ।
નિર્ધનો વ્યવસાયશ્ચ સર્વકષ્ટા દરિદ્રતા ॥

કષ્ટા વેધવ્યથા કષ્ટો નિત્યં ચ વહનક્લમઃ ।
શ્રવણાનામલંકારઃ કપોલસ્ય તુ કુણ્ડલમ્ ॥

કષ્ટે નોપાર્જિતં વિત્તં હેલયા ક્વાપિ નિર્ગતમ્ ।
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ નિર્ભાગ્યોઽહં ભુવસ્તલે ॥

કષ્ટો જનઃ કુલધનૈરનુરઞ્જનીયસ્ તન્નો યદુક્તમશિવં ન હિ તત્ ક્ષમં તે ।
નૈસર્ગિકી સુરભિણઃ કુસુમસ્ય સિદ્ધા મૂર્ધ્નિ સ્થિતિર્ન ચરણૈરવતાડનાનિ ॥
કષ્ટોપાર્જિતમત્ર વિત્તમ્ખિલં દ્યૂતે મયા યોજિતં વિદ્યા કષ્ટતરં ગુરોરધિગતા વ્યાપારિતા કુસ્તુતૌ ।
પારમ્પર્યસમાગતા ચ વિનયો વામેક્ષણાયાં કૃતઃ સત્પાત્રે કિમહં કરોમિ વિવશઃ કાલેઽદ્ય નેદીયસિ ॥

કસ્તસ્ય જીવિતાર્થઃ સતિ વિભવે કશ્ચ તસ્ય પુરુષાર્થઃ ।
યોઽર્થિનમભિમુખમાગતમ્ અનભિમુખઃ સન્ વિસર્જયતિ ॥

કસ્તાં નિન્દતિ લુમ્પતિ કઃ સ્મરફલકસ્ય બર્ણકં મુગ્ધઃ ।
કો ભવતિ રત્નકણ્ટકમ્ અમૃતે કસ્યારુચિરુદેતિ ॥

કસ્તાવદ્ બલિકર્ણભાર્ગવમહાદાનપ્રમાણસ્તવઃ કશ્ચાસૌ કુરુપાણ્ડપાણ્ડુરયશઃ પ્રસ્તાવનાવિસ્તરઃ ।
યાવદ્ વર્ષતિ વીરસિંહતનયો વૃષ્ટીરિમાઃ કાઞ્ચનીર્ ધારાઃ પ્રાવૃષિ તાવદઞ્જનરુચિર્ધારા ન ધારાધરઃ ॥

કસ્તૂરિકાં તૃણભુજામટવીમૃગાણાં નિક્ષિપ્ય નાભિષુ ચકાર ચ તાન્ વધાર્હાન્ ।
મૂઢો વિધિઃ સકલદુર્જનલોલજિહ્વા- મૂલે સ્મ નિક્ષિપતિ ચેત્ સકલોપકારઃ ॥