Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 9155-9174
kimevamaviśaṅkitaḥ śiśukuraṅga lolakramaṃ parikramitumīhase virama naiva śūnyaṃ vanam /
sthito'tra gajayūthanāthamathanocchalacchoṇitac- chaṭāpaṭalabhāsurotkaṭasaṭābharaḥ kesarī //
kaṣāyakaluṣo jīvo rāgarañjitamānasaḥ /
caturgatibhavāmbhodhau bhinnanauriva sīdati //
kaṣāyapaśubhirduṣṭairdharmakāmārthanāśa kaiḥ /
śamamantrahatairyajñaṃ vidhehi vihitaṃ budhaiḥ //
kaṣāyamuktaṃ kathitaṃ caritraṃ kaṣāyavṛddhāvupaghātameti /
yadā kaṣāyaḥ śamameti puṃsas tadā caritraṃ punareti pūtam //
kaṣāyarāgavacanaṃ vītarāgo'dharastava /
vihāraḥ kaṇṭhadeśaśca dūti pravrajitāsi kim //
kaṣāyavijaye saukhyam indriyāṇāṃ ca nigrahe /
jāyate paramotkṛṣṭam ātmano bhavabhedi yat //
kaṣāyaviṣayārtānāṃ dehināṃ nāsti nirvūtiḥ /
teṣāṃ ca virame saukhyaṃ jāyate paramādbhutam //
kaṣāyaviṣayāhāratyāgo yatra vidhīyate /
upavāsaḥ sa vijñeyaḥ śeṣaṃ laṅghanakaṃ viduḥ //
kaṣāyasaṅgau sahate na vṛttaṃ samārdracakṣurna dinaṃ ca reṇum /
kaṣāyasaṅgau vidhunanti tena cāritravanto munayaḥ sadāpi //
kaṣāyān śatruvat paśyed viṣayān viṣavat tathā /
mohaṃ ca paramaṃ vyādhim evamūcurvicakṣaṇāḥ //
kaṣāyā viṣayā yogāḥ pramādāviratī tathā /
mithyātvamārtaraudre cety aśubhaṃ prati hetavaḥ //
kaṣāyāstannihantavyās tathā tatsahacāriṇaḥ /
nokaṣāyāḥ śivaddhārā galībhūtā mumukṣubhiḥ //
kaṣāyairupavāsaiśca kṛtāmullāghatāṃ nṛṇām /
nijauṣadhakṛtāṃ vaidyo nivedya harate dhanam //
kaṣṭaṃ karmeti durmedhāḥ kartavyād vinivartate /
na sāhasamanārabhya śreyaḥ samupalabhyate //
kaṣṭaṃ khalu mūrkhatvaṃ kaṣṭaṃ khalu yauvane ca dāridryam /
kaṣṭādapi kaṣṭataraṃ paragṛhavāsaḥ pravāsaśca //
kaṣṭaṃ ca khalu mūrkhatvaṃ kaṣṭaṃ ca khalu yauvanam /
kaṣṭāt kaṣṭataraṃ caiva paragehanivāsanam //
kaṣṭaṃ jīvati gaṇako gaṇikā kathakaśca sevako vaidyaḥ /
divase divase maraṇaṃ parajanamanarañjanī vṛttiḥ //
kaṣṭaṃ naiva paristhite samudiyāt kāryeṣu no jātucit saṃjāyeta na cāpi tadvyatikarād bāhyādakiṃcitkarāt /
kasmāccit khalu bhāvato'ntarabhavāt tvasmākamutpadyate prāṇasyaiva viśeṣato'ntaraśayād bhāvāt samujjṛmbhate //
kaṣṭaṃ vane nivasato'tra sadā narasya no kevalaṃ nijatanuprabhavaṃ bhavec ca /
daivaṃ ca pitryamakhilaṃ na vibhāti kṛtyaṃ tasmād gṛhe nivasatātmahitaṃ pracintyam //
kaṣṭaṃ sāhasakāriṇi tava nayanārdhena so'dhvani spṛṣṭaḥ /
upavītādapi vidito na dvijadehas tapasvī te //
kaṣṭaṃ hṛdi jvalati śokamayo mamāgnis te cakṣuṣī ca virahajvarajāgaruke /
etanmano bhramati viṣvagasūṃs tathāpi tvaṃ paśyatohara iva smara hartukāmaḥ //
kaṣṭā vṛttiḥ parādhīnā kaṣṭo vāso nirāśrayaḥ /
nirdhano vyavasāyaśca sarvakaṣṭā daridratā //
kaṣṭā vedhavyathā kaṣṭo nityaṃ ca vahanaklamaḥ /
śravaṇānāmalaṃkāraḥ kapolasya tu kuṇḍalam //
kaṣṭe nopārjitaṃ vittaṃ helayā kvāpi nirgatam /
kiṃ karomi kva gacchāmi nirbhāgyo'haṃ bhuvastale //
kaṣṭo janaḥ kuladhanairanurañjanīyas tanno yaduktamaśivaṃ na hi tat kṣamaṃ te /
naisargikī surabhiṇaḥ kusumasya siddhā mūrdhni sthitirna caraṇairavatāḍanāni //
kaṣṭopārjitamatra vittamkhilaṃ dyūte mayā yojitaṃ vidyā kaṣṭataraṃ guroradhigatā vyāpāritā kustutau /
pāramparyasamāgatā ca vinayo vāmekṣaṇāyāṃ kṛtaḥ satpātre kimahaṃ karomi vivaśaḥ kāle'dya nedīyasi //
kastasya jīvitārthaḥ sati vibhave kaśca tasya puruṣārthaḥ /
yo'rthinamabhimukhamāgatam anabhimukhaḥ san visarjayati //
kastāṃ nindati lumpati kaḥ smaraphalakasya barṇakaṃ mugdhaḥ /
ko bhavati ratnakaṇṭakam amṛte kasyārucirudeti //
kastāvad balikarṇabhārgavamahādānapramāṇastavaḥ kaścāsau kurupāṇḍapāṇḍurayaśaḥ prastāvanāvistaraḥ /
yāvad varṣati vīrasiṃhatanayo vṛṣṭīrimāḥ kāñcanīr dhārāḥ prāvṛṣi tāvadañjanarucirdhārā na dhārādharaḥ //
kastūrikāṃ tṛṇabhujāmaṭavīmṛgāṇāṃ nikṣipya nābhiṣu cakāra ca tān vadhārhān /
mūḍho vidhiḥ sakaladurjanalolajihvā- mūle sma nikṣipati cet sakalopakāraḥ //
Original text: Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0