મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9095-9114

કવયો વદ કુત્ર કીદૃશાઃ કઠિનં કિં વિદિતં સમન્તતઃ ।
અધુના તવ વૈરિયોષિતાં હૃદિ તાપઃ પ્રબલો વિહાય કાઃ ॥
કવલયસિ ચન્દ્રદીધિતી- ર્નવિરલમશ્નાસિ નૂનમઙ્ગારાન્ ।
અધિકતરમુષ્ણમનયોઃ કિમિહ ચકોરાવધારયસિ ॥

કવલિતમિહ નાલં કન્દલં ચેહ દૃષ્ટમ્ ઇહ હિ કુમુદકોશે પીતમમ્ભઃ સુશીતમ્ ।
ઇતિ વિરટતિ રાત્રૌ પર્યટન્તી તટાન્તે સહચરપરિમુક્તા ચક્રવાકી વરાકી ॥

કવિઃ કરોતિ કાવ્યાનિ પણ્ડિતો વેત્તિ તદ્રસમ્ ।
કામિનીકુચકાઠિન્યં પતિર્જાનાતિ નો પિતા ॥

કવિઃ કરોતિ કાવ્યાનિ સ્વાદુ જાનાતિ પણ્ડિતઃ ।
સુન્દર્યા અપિ લાવણ્યં પતિર્જાનાતિ નો પિતા ॥

કવિઃ કરોતિ પદ્યાનિ લાલયત્યુત્તમો જનઃ ।
તરુઃ પ્રસૂતે પુષ્પાણિ મરુદ્ વહતિ સૌરભમ્ ॥

કવિઃ પિતા પોષયતિ પાલકો રસિકઃ પતિઃ ।
કવિતાયુવતેર્નૂનં સોદરાસ્ તુ વિવેકિનઃ ॥

કવિઃ સૂયતિ કાવ્યાનિ હૃદા દધતિ સજ્જનાઃ ।
સૂતે મુક્તાઃ પયોરાશિર્ વહન્તિ તરુણીસ્તનાઃ ॥

કવિતાકલનેન કિં નૃપાણાં યદિ કવયો ન લભન્તિ પૂર્ણકામાઃ ।
નયનેન કિમેણલોચનાનાં યદિ વક્રં ન વિલોકિતા યુવાનઃ ॥

કવિતાકુન્દવિકાસન- કૃતિને વિજિતજનતાનિદાઘાય ।
દલિતોદ્દામાઘાય પ્રણતિં કલયામિ માઘાય ॥

કવિતા વનિતા કસ્ય ન મોદાય સચેતસઃ ।
રસ એવ સદા તસ્યા નરીનર્તીવ સર્વતઃ ॥

કવિત્વં ન શૃણોત્યેવ કૃપણઃ કીર્તિવર્જિતઃ ।
નપુંસકઃ કિં કુરુતે પુરઃસ્થિતમૃગીદૃશા ॥

કવિત્વગાનપ્રિયવાદસત્યા- ન્યસ્યા વિધાતા વ્યધિતાધિકણ્ઠમ્ ।
રેખાત્રયન્યાસમિષાદમીષાં વાસાય સોઽયં વિબભાજ સીમાઃ ॥

કવિત્વપ્રોદ્ગુમ્ફશ્રવણકૃતઝમ્પવ્યતિકરં ચિરં યેષાં સ્વાન્તં સમજનિ નિતાન્તં રસવશમ્ ।
અમીષાં પીયૂષાપચિતસુરયોષાધરપુટો- લ્લસન્માધુર્યે વા સમુદયતિ કિં વા રતિરપિ ॥

કવિત્વમારોગ્યમતીવ મેધા સ્ત્રીણાં પ્રિયત્વં કનકસ્ય લાભઃ ।
સર્વેષુ તથ્યં સ્વજનેષુ પૂજા સ્વર્ગસ્થિતાનાં કિલ ચિહ્નમેતત્ ॥
કવિત્વશક્તિર્હિ દિવોઽવતીર્ણા ભૂમૌ સુધાસાર ઇવાર્યપુણ્યાત્ ।
પુનર્ગ્રહીતું નિજવસ્તુ દેવાઃ સમાગતાસ્તત્ કવયઃ સમુત્કાઃ ॥

કવિત્વે વાદિત્વં કનકકુસુમે સૌરભગુણો ધનિત્વે દાતૃત્વં વિષમતરુફલે સ્વાદુરસતા ।
કુલીને સૌજન્યં મૃગમદરસે રાગરચના પ્રભુત્વે વિદ્વત્ત્વં પરભૃતમુખે માનુષવચઃ ॥
કવિભાવકૃતં ચિહ્નમ્ અન્યત્રાપિ ન દુષ્યતિ ।
મુખમિષ્ટાર્થસંસિદ્ધં કિં હિ ન સ્યાત્ કૃતાત્મનામ્ ॥

કવિભિર્નૂપસેવાસુ ચિત્રાલંકારહારિણી ।
વાણી વેશ્યેવ લોભેન પરોપકરણીકૃતા ॥

કવિમતિરિવ બહુલોહા સુઘટિતચક્રા પ્રભાતવેલેવ ।
હરમૂર્તિરિવ હસન્તી ભાતિ વિધૂમાનલોપેતા ॥

કવિરનુહરતિ ચ્છાયાં પદમેકં પાદમેકમર્ધં વા ।
સકલપ્રબન્ધહર્ત્રે સાહસકર્ત્રે નમસ્ તસ્મૈ ॥

કવિરમરઃ કવિરચલઃ કવિરભિનન્દશ્ચ કાલિદાસશ્ચ ।
અન્યે કવયઃ કપયશ્ ચાપલમાત્રં પદં દધતિ ॥

કવિરવિમહોત્કર્ષાન્ હર્ષન્ પ્રપઞ્ચય પઞ્ચષાન્ સ્ખલસિ રસને કિં વા સર્વાન્ પ્રવક્તુમનીશ્વરે ।
ગણયતિ યદપ્યેતાન્ ધાતા દિનાવલિમાલયા તદપિ ભગવાનેષામન્તં કદાપિ ન વિન્દતિ ॥