મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9115-9134

કવિરહિતાઃ કવિલાપા જાયન્તે કણ્ઠશોષણાયૈવ ।
સંમુખગતઃ કવિશ્ચેત્ ભવતિ કુલપિતાપિ કવિકુલપિતૈવ ॥

કવિરેવ કવેર્વેત્તિ કાવ્યકર્મણિ કૌશલમ્ ।
શેષાહિરેવ જાનાતિ ભુવો ભારસ્ય નિશ્ચયમ્ ॥
કવિર્ભારદ્વાજો જગદવધિજાગ્રન્નિજયશા રસશ્રેણીમર્મવ્યવહરણહેવાકરસિકઃ ।
યદીયાનાં વાચાં રસિકહૃદયોલ્લાસનવિધા- વમન્દાનન્દાત્મા પરિણયતિ સન્દર્ભમહિમા ॥

કવિવાક્યામૃતતીર્થ- સ્નાનૈઃ પૂતા ભૃશં યશોદેહાઃ ।
યેષાં ત એવ ભૂપા જીવન્તિ મૃતા વૃથૈવાન્યે ॥

કવિવિદ્યાદુરાધર્ષો યો રાક્ષસ ઇવાપરઃ ।
દક્ષિણસ્થો લબ્ધવર્ણો વિખ્યાતઃ કવિરાક્ષસઃ ॥

કવિષુ દધતમુત્કર્ષં વિસ્ફુરદનવદ્યહૃદ્યવાગ્વર્ષમ્ ।
ઇહ ખલુ ખલપ્રધર્ષં શ્રીહર્ષં નૌમિ હર્ષસંઘર્ષમ્ ॥

કવિહૃદયેષ્વનસૂયા કસ્તૂરીકર્દમેષ્વમાલિન્યમ્ ।
અક્ષારતા પયોધા- વવનીપાલેષુ પાણ્ડિત્યમ્ ॥

કવીનાં ચ બુધાનાં ચ વદાન્યાનાં ચ યો ગુરુઃ ।
નાનાશાસ્ત્રચણપ્રજ્ઞઃ શિવનાથઃ સ નમ્યતે ॥

કવીનાં મહતાં સૂક્તૈર્ ગૂઢાર્થાન્તરસૂચિભિઃ ।
વિધ્યમાનશ્રુતેર્માભૂદ્ દુર્જનસ્ય કથં વ્યથા ॥

કવીનાં માનસં નૌમિ તરન્તિ પ્રતિભામ્ભસિ ।
યત્ર હંસવયાંસીવ ભુવનાનિ ચતુર્દશ ॥

કવીનાં સંતાપો ભ્રમણમભિતો દુર્ગતિરિતિ ત્રયાણાંપઞ્ચત્વં રચયસિ ન તચ્ ચિત્રમધિકમ્ ।
ચતુર્ણાં વેદાનાં વ્યરચિ નવતા વીર ભવતા દ્વિષત્સેનાલીનાભયુતમપિ લક્ષં ત્વમકૃથાઃ ॥

કવીનામગલદ્ દર્પો નૂનં વાસવદત્તયા ।
શક્ત્યેવ પાણ્ડુપુત્રાણાં ગતયા કર્ણગોચરમ્ ॥

કવીન્દું નૌમિ વાલ્મીકિં યસ્ય રામાયણીં કથામ્ ।
ચન્દ્રિકામિવ ચિન્વન્તિ ચકોરા ઇવ સાધવઃ ॥

કવીન્દ્રાણામાસન્ પ્રથમતરમેવાઙ્ગણભુવશ્ ચલદ્ભૃઙ્ગાસઙ્ગાકુલકરિમદામોદમધુરાઃ ।
અમી પશ્ચાત્ તેષામુપરિ પતિતા રુદ્રનૃપતેઃ કટાક્ષાઃ ક્ષીરોદપ્રસરદુરુવીચીસહચરાઃ ॥

કવીશ્વરાણાં વચસાં વિનોદૈર્ નન્દન્તિ વિદ્યાનિધયો ન ચાન્યે ।
ચન્દ્રોપલા એવ કરૈઃ સુધાંશોર્ દ્રવન્તિ નાન્યા દૃષદઃ કદાચિત્ ॥

કવેરભિપ્રાયમશબ્દગોચરં સ્ફુરન્તમાર્દ્રેષુ પદેષુ કેવલમ્ ।
વદદ્ભિરઙ્ગૈઃ કૃતરોમવિક્રિયૈર્ જનસ્ય તૂષ્ણીં ભવતોઽયમઞ્જલિઃ ॥

કશાભિરિવ હૈમીભિર્ વિદ્યુદ્ભિરભિતાડિતમ્ ।
અન્તઃસ્તનિતનિર્ઘોષં સવેદનમિવામ્બરમ્ ॥

કશ્ચ પ્રત્યક્ષમુત્સૃજ્ય સંશયસ્થમલક્ષણમ્ ।
આયતિસ્થં ચરેદ્ ધર્મ ક્ષત્રબન્ધુરનિશ્ચિતમ્ ॥

કશ્ચિચ્ છસ્ત્રાપાતમૂઢોઽપવોઢુર્ લબ્ધ્વા ભૂયશ્ચેતનામાહવાય ।
વ્યાવર્તિષ્ટ ક્રોશતઃ સખ્યુરુચ્ચૈસ્ ત્યક્તશ્ચાત્મા કા ચ લોકાનુવૃત્તિઃ ॥

કશ્ચિત્ કરાભ્યામુપગૂઢનાલમ્ આલોલપત્રાભિહતદ્વિરેફમ્ ।
રજોભિરન્તઃપરિવેષબન્ધિ લીલારવિન્દં ભ્રમયાંચકાર ॥

કશ્ચિત્ કષ્ટં કિરતિ કરકાજાલમેકોઽતિમાત્રં ગર્જત્યેવ ક્ષિપતિ વિષયં વૈદ્યુતં વહ્નિમન્યઃ ।
સૂતે વાતં જવનમપરસ્તેન જાનીહિ તાવત્ કિં વ્યાદત્સે વિહગ વદનં તત્ર તત્રામ્બુવાહે ॥