મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8836-8855

કર્ણે તત્ કથયન્તિ દુન્દુભિરવૈ રાષ્ટ્રે યદુદ્ઘોષિતં તન્નમ્રાઙ્ગતયા વદન્તિ કરુણં યસ્માત્ ત્રપાવાન્ ભવેત્ ।
શ્લાઘન્તે તદુદીર્યતે યદરિણાપ્યુગ્રં ન મર્માન્તકૃદ્ યે કેચિન્ નનુ શાઠ્યમૌગ્ધ્યનિધયસ્ તે ભૂભૃતાં રઞ્જકાઃ ॥

કર્ણે તાટઙ્કલક્ષ્મીમુરસિ મકરિકાપત્રમૂરૌ દુકૂલં સવ્યેઽર્ધે દક્ષિણે ચ દ્વિરસનભસિતવ્યાલકૃત્તીર્દધાનઃ ।
કણ્ઠે નિઃસીમશીર્ષસ્રજમથ વિદધદ્વીક્ષિતઃ શૈલપુત્ર્યા સભ્રૂવિક્ષેપમન્તઃસ્મિતલલિતમુખો ભૂતભર્તાવતાદ્ વઃ ॥

કર્ણે તાલદલં તનૌ મલયજં કર્પૂરવાસોંઽશુકે ચૂલે ગુમ્ફિતકેતકીદલભરઃ કણ્ઠે નવૈકાવલી ।
વાસઃ શ્રીવનવાસસીમનિ વચશ્રીઃ સત્કવેરુક્તયો વક્ત્રે નાગરખણ્ડમસ્તુ પુરતઃ પ્રેમાકુલાઃ કુન્તલાઃ ॥

કર્ણેન ઘાતયિત્વા ઘટોત્કચં શક્રશક્તિનિર્મોક્ષાત્ ।
જીવિતમરક્ષિ પાર્થૈઃ સ્વાત્માનં સર્વતો રક્ષેત્ ॥

કર્ણેન નિર્જિતોઽસ્મીતિ ચિન્તાં ચિન્તામણે ત્યજ ।
જિતા દેવદ્રુમાઃ પઞ્ચ ન દુઃખં પઞ્ચભિઃ સહ ॥

કર્ણે બદ્ધા રવૌ શ્વેતતુરંગરિપુમૂલિકા ।
સર્વજ્વરહરા શ્વેતમન્દારસ્ય ચ મૂલિકા ॥

કર્ણે યન્ન કૃતં સખીજનવચો યન્નાદૃતા બન્ધુવાક્ યત્ પાદે નિપતન્નપિ પ્રિયતમઃ કર્ણોત્પલેનાહતઃ ।
તેનેન્દુર્દહનાયતે મલયજાલેપઃ સ્ફુલિઙ્ગાયતે રાત્રિઃ કલ્પશતાયતે બિસલતાહારોઽપિ ભારાયતે ॥

કર્ણેઽવતંસયિતુમર્પયિતું શિખાસુ માષ્ટું રતિશ્રમજલં ચષકે નિધાતુમ્ ।
કણ્ઠે ગુણં રચયિતું વલયાન્ ર્વિધાતું સ્ત્રીણાં મનોઽતિલુલુભે શશિનઃ કરેષુ ॥

કર્ણોત્તંસઃ શિશુશુકવધૂપિચ્છલીલં શિરીષં સાન્તઃસૂત્રાઃ પરિમલમુચો મલ્લિકાનાં ચ હારાઃ ।
મુક્તાગૌરૈર્વલયરચનાકન્દલાગ્રૈર્બિસાનાં ગ્રીષ્મારમ્ભે રમયતિ નવં મણ્ડનં કામિનીનામ્ ॥

કર્ણોત્તાલિતકુન્તલાન્તનિપતત્તોયક્ષણાસઙ્ગિના હારેણેવ વૃતસ્તની પુલકિતા શીતેન સીત્કારિણી ।
નિર્ધૌતાઞ્જનશોણકોણનયના સ્નાનાવસાનેઽઙ્ગના પ્રસ્યન્દત્કબરીભરા ન કુરુતે કસ્ય સ્પૃહાર્દ્રં મનઃ ॥
કર્ણોત્પલં કટાક્ષાઃ કાન્તિસ્તે કનકકઞ્ચુકવિશેષઃ ।
હસિતાનિ સિન્ધુકન્યે હારાસ્સ્તનશૈલનિર્ઝંરવિહારાઃ ॥

કર્ણોત્પલાન્નયનમપિ ગતિચ્યુતાત્તે તન્મીલને મુખમયં ન જહાતિ ભૃઙ્ગઃ ।
યેનૈવમદ્ય વિનિવારયસિ પ્રમત્તે તસ્મિન્ કરેઽપિ ન કિમમ્બુજસામ્યદોષઃ ॥

કર્ણોત્પલેનાપિ મુખં સનાથં લભેત નેત્રદ્યુતિનિર્જિતેન ।
યદ્યેતદીયેન તતઃ કૃતાર્થા સ્વચક્ષુષી કિં કુરુતે કુરઙ્ગી ॥

કર્ણોત્સઙ્ગવિસર્પિણી નયનયોઃ કાન્તિર્વતંસોત્પલં લાક્ષાસંભ્રમનિર્વ્યપેક્ષમધરં લાવણ્યમેવાઞ્ચતિ ।
હારોઽસ્યાઃ સ્મિતચન્દ્રિકૈવ કુચયોરઙ્ગપ્રભા કઞ્ચુકી તન્વ્યાઃ કેવલમઙ્ગભારમધુના મન્યે પરં ભૂષણમ્ ॥

કર્ણૌ તાવત્ કુવલયદૃશાં લોચનામ્ભોરુહાભ્યામ્ અભ્યાક્રાન્તૌ કનકરુચિરો ભાલદેશોઽપિ નેયઃ ।
ઇત્યાશઙ્કાકુલિતમનસા વેધસા કજ્જલૌઘૈઃ સીમારેખા વ્યરચિ નિબિડભ્રૂલતાકૈતવેન ॥

કર્ણૌ સપત્ન્યઃ પ્રવિશાલયેયુર્ વિશાલયેયુર્ન કદાપિ નેત્રે ।
વિદ્યા સદભ્યાસવશેન લભ્યા સૌજન્યમભ્યાસવશાદલભ્યમ્ ॥
કર્તવ્યં જિનવન્દનં વિધિપરૈર્હર્ષોલ્લસન્માનસૈઃ સચ્ચારિત્રવિભૂષિતાઃ પ્રતિદિનં સેવ્યાઃ સદા સાધવઃ ।
શ્રોતવ્યં ચ દિને દિને જિનવચો મિથ્યાત્વનિર્નાશનં દાનાદૌ વ્રતપાલને ચ સતતં કાર્યા રતિઃ શ્રાવકૈઃ ॥

કર્તવ્યં ત્વેવ કર્મેતિ મનોરેષ વિનિશ્ચયઃ ।
એકાન્તેન હ્યનીહોઽયં પરાભવતિ પૂરુષઃ ॥

કર્તવ્યં ન કરોતિ બન્ધુભિરપિ સ્નેહાત્મભિર્બોધિતઃ કામિત્વાદવમન્યતે હિતમતં ધીરોઽપ્યભીષ્ટં નરઃ ।
નિષ્કામસ્ય ન વિક્રિયા તનુભૃતો લોકે ક્વચિદ્ દૃશ્યતે યત્તસ્માદિદમેવ મૂલમખિલાનર્થસ્ય નિર્ધારિતમ્ ॥

કર્તવ્યં ભૂમિપાલેન શરણાગતરક્ષણમ્ ।
કપોતરક્ષણં શ્યેનાત્ કૃત્વા કીર્તિં શિબિર્ગતઃ ॥

કર્તવ્યં વચનં સર્વૈઃ સમૂહહિતવાદિનામ્ ।
... ... ... ... ... ... ॥

કર્તવ્યઃ પ્રતિદિવસં પ્રસન્નચિત્તૈઃ સ્વલ્પોઽપિ વ્રતનિયમોપવાસધર્મઃ ।
પ્રાણેષુ પ્રહરતિ નિત્યમેવ મૃત્યુર્ ભૂતાનાં મહતિ કૃતેઽપિ હિ પ્રયત્ને ॥