મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8436-8455

કતિષુ ન કૃતા સેવા કે વા ન વાગ્વિભવૈઃ સ્તુતાસ્ તૃણમપિ ગુણપ્રીતઃ પ્રાદાન્ન કોઽપિ વિપશ્ચિતામ્ ।
અયમિહ પરં દુઃખજ્વાલાકલાપમખણ્ડયત્ કનકપયસાં ધારાદણ્ડૈરકાણ્ડઘનાઘનઃ ॥

કતિ સન્તિ નોન્નતિભૃતસ્ તરવસ્ તદપિ ત્વમેવ ગુરુકીર્તિવરઃ ।
નિબિડાદરં નવમરન્દહરઃ સહકાર કારણમિહ ભ્રમરઃ ॥

કતિ સન્તિ લતા વિપિને કુસુમ- સ્તવકાનમિતાઃ ખલુ પલ્લવિતાઃ ।
પ્રતિચમ્પકચન્દનનીપવની- નવપઙ્કજિનીમધુસંવલિતાઃ ॥

સુચિરં કુસુમેષુ પરિભ્રમતા ન ચ માલતિ કાપિ તથા મિલિતા ।
મધુપેન પુનર્મધુપાનવિધૌ હૃદયે ન યથા ભવતી કલિતા ॥

કતિ સન્તિ લવઙ્ગલતા લલિતા નવકોરકિતા ધરણીસુતલે ।
કતિ બન્ધુરગન્ધભૃતસ્ તરવો ગુરવો નિવસન્તિ ગિરૌ મલયે ॥

કત્યક્ષીણિ કરોટયઃ કતિ કતિ દ્વીપિદ્વિપાનાં ત્વચઃ કાકોલાઃ કતિ પન્નગાઃ કતિ સુધાધામ્નશ્ચ ખણ્ડાઃ કતિ ।
કિં ચ ત્વં ચ કતિ ત્રિલોકજનનિ ત્વદ્વારિપૂરોદરે મજ્જજ્જન્તુકદમ્બકં સમુદયત્યેકૈકમાદાય યત્ ॥

કત્યશ્વાઃ કતિ ધેનવઃ કતિ ગજાઃ કત્યદ્ભુતાઃ પાદપાઃ સુન્દર્યઃ કતિ સુસ્રુવઃ કતિ મહારત્નાન્યનર્ધ્યાણ્યપિ ।
જાતૈકા કિલ કન્યકા જલનિધેર્દાતું પ્રસક્તા યદા સર્વં તદ્ વ્યયિતં તદા પરિણતૌ નામૈકમુચ્છેષિતમ્ ॥

કથંચિત્ કાલિદાસસ્ય કાલેન બહુના મયા ।
અવગાઢેવ ગમ્ભીરમસૃણૌધા સરસ્વતી ॥

કથંચિદહ્નિ હૃદયે કુશલૈર્વિનિવેશિતા ।
શિક્ષા ગૌરખરેણેવ રાજ્ઞા વિસ્માર્યતે નિશિ ॥

કથંચિન્ નૈદાઘે દિવસ ઇવ કોપે વિગલિતે પ્રસત્તૌ પ્રાપ્તાયાં તદનુ ચ નિશાયામિવ શનૈઃ ।
સ્મિતજ્યોત્સ્નારમ્ભક્ષપિતવિરહધ્વાન્તનિવહો મુખેન્દુર્માનિન્યાઃ સ્ફુરતિ કૃતપુણ્યસ્ય સુરતે ॥

કથં તે ત્યક્તસદ્વૃત્તાઃ સુખં રાત્રિષુ શેરતે ।
મરણાન્તરિતા યેષાં નરકેષૂપપત્તયઃ ॥

કથં ત્વદુપલમ્ભાશાવિહતાવિહ તાદૃશી ।
અવસ્થા નાલમારોઢુમ્ અઙ્ગનામઙ્ગનાશિની ॥
કથં ન રમતે ચિત્તં ધર્મેઽનેકસુખપ્રદે ।
જીવાનાં દુઃખભીરૂણાં પ્રાયો મિથ્યાદૃશો યતઃ ॥

કથં ન લજ્જિતસ્તાદૃક્ સવિતા તેજસાં નિધિઃ ।
બ્રહ્માણ્ડખણ્ડિકાં પ્રાપ્ય કુર્વન્ પાદપ્રસારિકામ્ ॥

કથં નામ ન સેવ્યન્તે યત્નતઃ પરમેશ્વરાઃ ।
અચિરેણૈવ યે તુષ્ટાઃ પૂરયન્તિ મનોરથાન્ ॥

કથં નુ તં બન્ધુરકોમલાઙ્ગુલિં કરં વિહાયાસિ નિમગ્નમમ્ભસિ ।
અચેતનં નામ ગુણં ન લક્ષયેન્ મયૈવ કસ્માદવધીરિતા પ્રિયા ॥

કથં નુ પુત્રાઃ પિતરં હન્યુઃ કસ્યાંચિદાપદિ ।
ભ્રાતા વા ભ્રાતરં હન્યાત્ સૌમિત્રે પ્રાણમાત્માનઃ ॥

કથં ન્યાય્યમનુષ્ઠાનં માદૃશઃ પ્રતિષેધતુ ।
કથં વાભ્યનુજાનાતુ સાહસૈકરસાં ક્રિયામ્ ॥

કથં ન્વિદં કમલવિશાલલોચને ગૃહં ઘનૈઃ પિહિતકરે નિશાકરે ।
અચિન્તયન્ત્યભિનવવર્ષવિદ્યુતસ્ ત્વમાગતા સુતનુ યથા પ્રભાવતી ॥

કથં ચૈષા તન્વી પ્રકૃતિસુકુમારાઙ્ગલતિકા પ્રગલ્ભવ્યાપારં રતિકલહખેદં વિષહતે ।
નલિન્યાસ્તિગ્મોઽપિ પ્રભવતિ સુખાયૈવ સવિતા પ્રકૃષ્ટે પ્રેમ્ણ્યેવં કિમિવ ન સહન્તે યુવતયઃ ॥

કથં પ્રિયાયા અનુકમ્પિતાયાઃ સઙ્ગં રહસ્યં રુચિરાંશ્ચ મન્ત્રાન્ ।
સુહૃત્સુ ચ સ્નેહસિતઃ શિશૂનાં કલાક્ષરાણામનુરક્તચિત્તઃ ॥