મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8456-8475

પુત્રાન્ સ્મરંસ્તા દુહિત્ ર્હૃદસ્યા ભ્રાત્ ન્ સ્વસ્ ર્વા પિતરૌ ચ દીનૌ ।
ગૃહાન્ મનોજ્ઞોરુપરિચ્છદાંશ્ચ વૃત્તીશ્ચ કુલ્યાઃ પશુભૃત્યવર્ગાન્ ॥

કથં ભાર્યામૃતે ધર્મમ્ અર્થં વા પુરુષઃ પ્રભો ।
પ્રાપ્નોતિ કામમથ વા તસ્યાં ત્રિતયમાહિતમ્ ॥

તથૈવ ભર્તારમૃતે ભાર્યા ધર્માદિસાધને ।
ન સમર્થા ત્રિવર્ગોઽયં દામ્પત્યં સમુપાશ્રિતઃ ॥

કથં મમોરસિ કૃતપક્ષનિઃસ્વનઃ શિલીમુખોઽપહિતદિતિ (?) જલ્પતિ પ્રિયે ।
નિવૃત્ય કિં કિમિતિ બ્રુવાણયાનયા સસાધ્વસં કુપિતમમોચિ કાન્તયા ॥

કથં મુગ્ધે કથં વક્રે કાન્તાયાસ્ તે વિલોચને ।
કથં જનાનુરાગાય કથં જનવિપત્તયે ॥

કથં યતેત મનુજૌ ભિન્નૈવ પ્રકૃતિર્યતઃ ।
એકસ્થાનસમુત્પન્ન સુધાક્ષ્વેડભિદા સ્મૃતા ॥

કથં રાજા સ્થિતો ધર્મે પરદારાન્ પરામૃશેત્ ।
રક્ષણીયા વિશેષેણ રાજદારા મહાબલ ॥

કથં વિલોકેયમમું યુવાનં કુમુદ્વતીબન્ધુમિવોજ્જિહાનમ્ ।
ભર્તુઃ સ્વસા ભાદ્રચતુર્થિકેવ કલઙ્કયત્યર્ધવિલોકનેઽપિ ॥

કથં વીથીમસ્માનુપદિશસિ ધર્મપ્રણયિનીં પ્રસીદ સ્વાં શિષ્યામતિખલમુખીં શાધિ મુરલીમ્ ।
હરન્તી મર્યાદાં શિવ શિવ પરે પુંસિ હૃદયં નયન્તી ધૃષ્ટેયં યદુવર યથા નાહ્વયતિ નઃ ॥

કથં સંબોધ્યતે રાજા સુગ્રીવસ્ય ચ કા પ્રિયા ।
નિર્ધનાઃ કિં ચ વાઞ્છન્તિ કિં કુર્વન્તિ મનીષિણઃ ॥

કથં સ દન્તરહિતઃ સૂર્યઃ સૂરિભિરુચ્યતે ।
યો મીનરાશિં મુક્તૈવ મેષં ભોક્તું સમુદ્યતઃ ॥

કથનેન વિનાપ્યાશાં પૂરયન્તિ હિ સાધવઃ ।
પ્રતિગેહં ભાસતે હિ વિવસ્વાન્ કથનં વિના ॥

કથમગણિતપૂર્વં દ્રક્ષ્યતે તં નરેન્દ્રઃ કથમપુરુષવાક્યં શ્રોષ્યતે સિદ્ધવાક્યઃ ।
કથમવિષયવન્ઘ્યં ધારયિષ્યત્યમર્ષં પ્રણિપતતિ નિરુદ્ધઃ સત્કૃતો ધર્ષિતો વા ॥

કથમદ્ય કથં ચ શ્વ ઇતિ જીવનચિન્તયા ।
યા કૃથા હા વૃથા દૈન્યમ્ આયુરન્તં પ્રયચ્છતિ ॥

કથમપિ કૃતપ્રત્યાપત્તૌ પ્રિયે સ્ખલિતોત્તરે વિરહકૃશયા કૃત્વા વ્યાજં પ્રકલ્પિતમશ્રુતમ્ ।
અસહનસખીશ્રોત્રપ્રાપ્તિં વિશઙ્ક્ય સસંભ્રમં વિવલિતદૃશા શૂન્યે ગેહે સમુચ્છ્વસિતં પુનઃ ॥

કથમપિ તવ વૃન્દારણ્યમાહાત્મ્યવૃન્દં ન હિ કથયિતુમુચ્ચૈરીશ્વરોઽપ્યીશ્વરઃ સ્યાત્ ।
અપિ ચ તૃણફલાનાં યસ્ય લુબ્ધો રસાય પ્રભુરમૃતભુજામપ્યાશ્રયદ્ વત્સભાવમ્ ॥

કથમપિ ન નિષિદ્ધો દુઃખિના ભીરુણા વા દ્રુપદતનયપાણિસ્ તેન પિત્રા મમાદ્ય ।
તવ ભુજબલદર્પાધ્યાયમાનસ્ય વામઃ શિરસિ ચરણ એષ ન્યસ્યતે વારયૈનમ્ ॥

કથમપિ પરિચિતમુદ્રા ભુજભુદ્રાસઙ્ગતં સ્વપ્ને ।
ઉષસિ નિમીલતનયના શયનાન્તઃ કાન્તમામૃષતિ ॥

કથમપિ સખિ ક્રીડાકોપાદ્ વ્રજેતિ મયોદિતે કઠિનહૃદયસ્ત્યક્ત્વા શય્યાં બલાદ્ ગત એવ સઃ ।
ઇતિ સરભસધ્વસ્તપ્રેમ્ણિ વ્યપેતઘૃણે સ્પૃહાં પુનરપિ હતવ્રીડં ચેતઃ કરોતિ કરોમિ કિમ્ ॥

કથમપિ હિ ભવન્તિ ક્ષેત્રસદ્બીજયોગાજ્ જગદુપકૃતિહેતોર્નાત્મવૃત્ત્યૈ ફલન્તિ ।
દધતિ ફલસમૃદ્ધ્યા દૂરમાનમ્રભાવં નનુ જગતિ સુશૂકાઃ સાધવઃ શાલયશ્ચ ॥