મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8376-8395

કણ્ટકેનાપિ યે સ્પૃષ્ટા યાન્તિ કામપિ વિક્રિયામ્ ।
તેઽપિ શસ્ત્રનિકૃન્તસ્ય પશોર્માંસાનિ ભુઞ્જતે ॥

કણ્ટકેનાપિ વિદ્ધસ્ય મહતી વેદના ભવેત્ ।
ચક્રભીષણખડ્ગાદ્યૈર્ માર્યમાણસ્ય કિં પુનઃ ॥

કણ્ટકૈરિવ વિદારિતપાદઃ પદ્મિનીપરિચિતૈરપરાદ્રેઃ ।
આરુરોહ સરસીરુહબન્ધુઃ સ્કન્ધમમ્બુધિતટીગમનાય ॥
કણ્ટકો દારુખણ્ડં ચ વિતનોતિ ગલવ્યથામ્ ।
વ્યઞ્જનાન્તર્નિપતિતસ્ તાલુ વિધ્યતિ વૃશ્ચિકઃ ॥

કણ્ટક્યકણ્ટકાનાં વ્યત્યાસેઽમ્ભસ્ત્રિભિઃ કરૈઃ પશ્ચાત્ ।
ખાત્વા પુરુષત્રિતયં ત્રિભાગયુક્તં ધનં વા સ્યાત્ ॥

કણ્ટારિકાયા અન્યોક્તિઃ સણાન્યોક્તિરુદાહૃતા ।
ધત્તૂરપાદપાન્યોક્તિર્ અવધેયા તૃણોક્તયઃ ॥

કણ્ઠકોણવિનિવિષ્ટમીશ તે કાલકૂટમપિ મે મહામૃતમ્ ।
અપ્યુપાત્તમમૃતં ભવદ્વપુર્- ભેદવૃત્તિ યદિ મે ન રોચતે ॥

કણ્ઠગતૈરપ્યસુભિઃ કસ્યાત્મા નોપસર્પતે જાતુ ।
મૂર્ખસ્ય વિષાદસ્ય ચ ગર્વસ્ય તથા કૃતઘ્નસ્ય ॥

કણ્ઠગ્રહં ન વાત્યેવ ભર્તુઃ ક્રુદ્ધાપિ યત્નતઃ ।
કઙ્કણશ્રેણિકેવાસૌ દોષમેવાવલમ્બતે ॥

ઉન્મત્તેવ પ્રમત્તેવ પ્રહૃષ્ટેવાતુરેવ ચ ।
ન શક્યોપાસિતું રામા પ્રૌઢં યૌવનમાશ્રિતા ॥

સુખદુઃખપ્રદાયિન્યસ્ તૃતીયે યૌવને સ્થિતાઃ ।
જાયન્તે ગહના રામાઃ સંસારસ્યેવ રીતયઃ ॥

કણ્ઠગ્રહે શિથિલતાં ગમિતે કથંચિદ્ યો મન્યતે મરણમેવ સુખાભ્યુપાયમ્ ।
ગચ્છન્ સ એષ ન બલાદ્ વિધૃતો યુવાભ્યામ્ ઇત્યુજ્ઝિતે ભુજલતે વલયૈરિવાસ્યાઃ ॥

કણ્ઠચ્છાયમિષેણ કલ્પરજનીમુત્તંસમન્દાકિની- રૂપેણ પ્રલયાબ્ધિમૂર્ધ્વનયનવ્યાજેન કલ્પાનલમ્ ।
ભૂષાપન્નગકેલિપાનકપટાદેકોનપઞ્ચાશ તં વાતાનપ્યુપસંહરન્નવતુ વઃ કલ્પાન્તશાન્તૌ શિવઃ ॥

કણ્ઠચ્છેદવિશીર્યમાણરુધિરપ્રાગ્ભારભગ્ન્ અદ્યુતેર્ યેન સ્મેરમુખેન હોમશિખિનઃ સંધુક્ષણાકાઙ્ક્ષિણા ।
ભ્રૂભઙ્ગઃ શિતિકણ્ઠકણ્ઠફણિને ફૂત્કારહેતોઃ કૃતઃ શૌટીર્યવ્રતતુષ્ટધૂર્જટિરસૌ કિં વર્ણ્યતે રાવણઃ ॥

કણ્ઠચ્છેદે સુવર્ણં ચેત્ ક્ષુરં યદ્વદ્ધિતં ન હિ ।
બન્ધુરપ્યપકારી ચેત્ સર્વૈસ્ત્યાજ્યસ્ તથૈવ સઃ ॥

કણ્ઠમાકુઞ્ચ્ય હૃદયે સ્થાપયેદ્ દૃઢમિચ્છયા ।
જાલંધરો બન્ધ એષ સુધાવ્યયનિવારણઃ ॥

કણ્ઠશ્રિયં કુવલયસ્તબકાભિરામ- દામાનુકારિવિકટચ્છવિકાલકૂટામ્ ।
બિભ્રત્ સુખાનિ દિશતાદુપહારપીત- ધૂપોત્થધૂમમલિનામિવ ધૂર્જટિર્વઃ ॥

કણ્ઠશ્લેષં સમાસાદ્ય તસ્યાઃ પ્રભ્રષ્ટયાનયા ।
તુલ્યાવસ્થા સખીવેયં તનુરાશ્વાસ્યતે મમ ॥

કણ્ઠસક્તમૃદુબાહુબન્ધનં ન્યસ્તપાદતલમગ્રપાદયોઃ ।
પ્રાર્થયન્ત શયનોત્થિતં પ્રિયાસ્ તં નિશાત્યયવિસર્ગચુમ્બનમ્ ॥

કણ્ઠસ્ તસ્યાઃ કુવલય્દૃશઃ કાઞ્ચનઃ કોઽપિ કમ્બુર્ લાવણ્યામ્બુસ્મરનરપતેરર્ઘ્યમાવિઃ કરોતિ ।
તિસ્રો રેખાસ્ત્રિભુવનજયવ્યઞ્જિકાસ્ તત્ર તત્ કિં ન સ્યાન્મધ્યે ત્રિવલિરચના પૌનરુક્ત્યાય ધાતુઃ ॥

કણ્ઠસ્થા યા ભવેદ્ વિદ્યા સા પ્રકાશ્યા સદા બુધૈઃ ।
યા ગુરૌ પુસ્તકે વિદ્યા તયા મૂઢઃ પ્રતાર્યતે ॥