મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8396-8415

કણ્ઠસ્ય તસ્યાઃ સ્તનબન્ધુરસ્ય મુક્તાકલાપસ્ય ચ નિસ્તલસ્ય ।
અન્યોન્યશોભાજનનાદ્ બભૂવ સાધારણો ભૂષણભૂષ્યભાવઃ ॥

કણ્ઠસ્ય વિદધે કાન્તિં મુક્તાભરણતા યથા ।
તસ્યાઃ સ્વભાવરમ્યસ્ય મુક્તાભરણતા તથા ॥

કણ્ઠાદૂર્ધ્વં વિનિર્યાતિ પ્રાણા યાઞ્ચાક્ષરૈઃ સહ ।
દદામીત્યક્ષરૈર્દાતુઃ પુનઃ શ્રોત્રાદ્ વિશન્તિ તે ॥

કણ્ઠાદ્રક્તં પિબતિ ગુણિનાં મદ્યમાંસં ન ભુઙ્ક્તે વિષ્ણુદ્રવ્યં હરતિ કુરુતે દ્વાદશીષૂપવાસમ્ ।
સાંખ્યં શ્રુત્વાપહરતિ ગવાં બ્રાહ્મણાનાં ચ વૃત્તિં પાપો દમ્ભઃ કલિયુગસખઃ કસ્ય મિત્રં નિયોગી ॥

કણ્ઠાન્તઃ ક્વણિતં દિવાકરકરક્લાન્ત્યા રજોવિપ્લવૈસ્ તન્નેત્રાઞ્ચલકુઞ્ચનં શિતકુશપ્રાન્તક્ષતૈઃ સીત્કૃતિઃ ।
શ્વાસોર્મિપ્રભવો વનેચરભિયા ત્વદ્વૈરિવામભ્રુવામ્ એવં દેવ મરોસ્તટેઽપિ સુરતક્રીડાનુરૂપઃ ક્રમઃ ॥

કણ્ઠાલંકારઘણ્ટાઘણઘણરણિતાધ્માતરોદઃકટાહઃ કણ્ઠેકાલાધિરોહોચિતઘનસુભગં ભાવુકસ્નિન્ધપૃષ્ઠઃ ।
સાક્ષાદ્ ધર્મો વપુષ્માન્ ધવલકકુદનિર્ધૂતકૈલાસકૂટઃ કૂટસ્થો વઃ કકુદ્માન્ નિબિડતરતમઃસ્તોમતૃણ્યાં વિતૃણ્યાત્ ॥

કણ્ઠાલિઙ્ગનમઙ્ગલં ઘનકુચાભોગોપભોગોત્સવં શ્રોણીસંગમસૌભગં ચ સતતં મત્પ્રેયસીનાં પુરઃ ।
પ્રાપ્તું કોઽયમિતીર્ષ્યયેવ યમુનાકૂલે બલાદ્યઃ સ્વયં ગોપીનામહરદ્ દુકૂલનિચયં કૃષ્ણઃ સ પુષ્ણાતુ નઃ ॥

કણ્ઠાવસક્તમૃદુબાહુલતાસ્ તુરઙ્ગાદ્ રાજાવરોધનવધૂરવતારયન્તઃ ।
આલિઙ્ગનાન્યધિકૃતાઃ સ્ફુટમાપુરેવ ગણ્ડસ્થલીઃ શુચિતયા ન ચુચુમ્બુરાસામ્ ॥

કણ્ઠાશ્લેષિણમુન્નતસ્તનભરશ્રોણીતટગ્રાહિણં સંસક્તોરુયુગં ગૃહીતજઘનપ્રાકારમપ્યન્તતઃ ।
દ્રાગેવ શ્લથબન્ધમિન્દુવદના ગાઢાવમર્દાસહં વિજ્ઞાયાત્યજદાશુ કાઞ્ચનપટં વ્રીડાકુલાપિ ક્ષણમ્ ॥

કણ્ઠે ક એષ તવ વલ્લભ નૂપુરોઽયં તત્ પાદભૂષણમયં વલયસ્ તદાનીમ્ ।
ઇત્યાદિવાચ્યમવિભાવ્ય વચો મૃગાક્ષ્યા જ્ઞાનેઽપિ તદ્વિહૃતમુત્સુકતાં તનોતિ ॥
કણ્ઠે કૃત્તાવશેષં કનકમયમધઃ શૃઙ્ખલાદામ કર્ષન્ ક્રાન્ત્વા દ્વારાણિ હેલાચલચરણરણત્કિઙ્કણીચક્રવાલઃ ।
દત્તાતઙ્કોઽઙ્ગનાનામનુસૃતસરણિઃ સંભ્રમાદશ્વપાલૈઃ પ્રભ્રષ્ટોઽયં પ્લવઙ્ગઃ પ્રવિશતિ નૃપતેર્મન્દિરં મન્દુરાયાઃ ॥

કણ્ઠે ગદ્ગદતા સ્વેદો મુખે વૈવર્ણ્યવેપથૂ ।
મ્રિયમાણસ્ય ચિહ્નાનિ યાનિ તાન્યેવ યાચતઃ ॥

કણ્ઠે ચિન્તામણિર્જ્ઞેયશ્ ચિન્તિતાર્થપ્રદઃ સદા ।
આવર્તઃ પૃષ્ઠવંશે યઃ સ સૂર્યાખ્યઃ શુભઃ સ્મૃતઃ ॥

કણ્ઠે જીવિતમાનને તવ ગુણાઃ પાણૌ કપોલસ્તનૌ સંતાપસ્ત્વયિ માનસં નયનયોરચ્છિન્નધારં પયઃ ।
સર્વં નિષ્કરુણ ત્વદીયવિરહે સાલમ્બનં કિં પુનસ્ તસ્યાઃ સંપ્રતિ જીવિતે બત સખીવર્ગો નિરાલમ્બનઃ ॥

કણ્ઠે મદઃ કોદ્રવજો હૃદિ તામ્બૂલજો મદઃ ।
લક્ષ્મીમદસ્ તુ સર્વાઙ્ગે પુત્રદારમુખેષ્વપિ ॥

કણ્ઠે મૌક્તિકમાલિકાઃ સ્તનતટે કાર્પૂરમચ્છં રજઃ સાન્દ્રં ચન્દનમઙ્ગકે વલયિતાઃ પાણૌ મૃણાલીલતાઃ ।
તન્વી નક્તમિયં ચકાસ્તિ શુચિની ચીનાંશુકે બિભ્રતી શીતાંશોરધિદેવતેવ ગલિતા વ્યોમાગ્રમારોહતઃ ॥

કણ્ઠે રજ્જું બદ્ધ્વા મૃતસ્ય પુંસસ્ તુ રજ્જુમાદાય ।
તસ્યાઃ ખણ્ડં કણ્ઠે બદ્ધં ગણ્ડસ્રજં હરતિ ॥

કણ્ઠે વસન્તી ચતુરા યદસ્યાઃ સરસ્વતી વાદયતે વિપઞ્ચીમ્ ।
તદેવ વાગ્ભૂય મુખે મૃગાક્ષ્યાઃ શ્રોતુઃ શ્રુતૌ યાતિ સુધારસત્વમ્ ॥

કણ્ઠોચિતોઽપિ હુંકૃતિ- માત્રનિરસ્તઃ પદાન્તિકે પતિતઃ ।
યસ્યાશ્ ચન્દ્રશિખઃ સ્મર- ભલ્લનિભો જયતિ સા ચણ્ડી ॥

કણ્ડૂયતે દક્ષિણપાણિના ચેત્ સ સારમેયો વદનં તદાનીમ્ ।
ભક્તૈઃ પ્રભૂતૈઃ સહ ભૂમિપાલૈર્ ભોજ્યાનિ ભક્ષ્યાણિ ચિરં ભવન્તિ ॥

કણ્ડૂલદ્વિપગણ્ડપિણ્ડકષણાકમ્પ્ એન સમ્પાતિભિર્ ધર્મસ્રંસિતબન્ધનૈઃ સ્વકુસુમૈરર્ચન્તિ ગોદાવરીમ્ ।
છાયાપસ્કિરમાણવિષ્કિરમુખવ્યાકૃષ્ટકીટત્વચઃ કૂજત્ક્લાન્તકપીતકુક્કુટકુલાઃ કૂલે કુલાયદ્રુમાઃ ॥