મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7814-7834

એતદર્થં હિ રાજ્યાનિ પ્રશાસતિ નરેશ્વરાઃ ।
યદેષાં સર્વકૃત્યેષુ મનો ન પ્રતિહન્યતે ॥

એતદર્થે કુલીનાનાં નૃપાઃ કુર્વન્તિ સંગ્રહમ્ ।
આદિમધ્યાવસાનેષુ ન તે ગચ્છન્તિ વિક્રિયામ્ ॥

એતદુચ્છ્વસિતપીતમૈન્દવં સોઢુમક્ષમમિવ પ્રભારસમ્ ।
મુક્તષટ્પદવિરાવમઞ્જસા ભિદ્યતે કુમુદમા નિબન્ધનાત્ ॥

એતદેવ કુલીનત્વમ્ એતદેવ ગુણાર્જનમ્ ।
યત્ સદૈવ સતાં સત્સુ વિનયાવનતં શિરઃ ॥

એતદેવ તુ વિજ્ઞેયં સ્વાર્થધર્મવિઘાતજે ।
વિષયધ્વંસજે શત્રોર્ વિષયપ્રતિપીડનમ્ ॥

એતદેવ પરં શૌર્યં યત્ પરપ્રાણરક્ષણમ્ ।
નહિ પ્રાણહરઃ શૂરઃ શૂરઃ પ્રાણપ્રદોઽર્થિનામ્ ॥
એતદેવ મમ પુણ્યમગણ્યં યત્ કૃશોદરિ દૃશોરતિથિસ્ ત્વમ્ ।
દૂરમસ્તુ મદઘૂર્ણિતતારં શારદેન્દુમુખિ વીક્ષણમક્ષ્ણોઃ ॥

એતદેવ મહચ્ચિત્રં પ્રાક્તનસ્યેહ કર્મણઃ ।
યદનાત્મવતામાયુર્ યચ્ચાનતિમતાં શ્રિયઃ ॥

એતદેવ હિ પાણ્ડિત્યમ્ ઇયમેવ બહુજ્ઞતા ।
અયમેવ પરો લાભો યત્ સ્વલ્પાદ્ ભૂરિરક્ષણમ્ ॥

એતદેવ હિ પાણ્ડિત્યં એષા ચૈવ કુલીનતા ।
એષ એવ પરો ધર્મ આયાદૂનતરો વ્યયઃ ॥

એતદેવાયુષઃ સારં નિસર્ગક્ષણભઙ્ગિનઃ ।
સ્નિગ્ધર્મુગ્ધૈર્વિદગ્ધૈશ્ચ યદયન્ત્રિતમાસ્યતે ॥
એતદેવાર્થસામર્થ્યં પ્રત્યક્ષેણોપલક્ષ્યતે ।
પુત્રદારાદિસંબન્ધઃ પુંસાં ધનનિબન્ધનઃ ॥

એતદેવાર્થસામર્થ્યં પ્રત્યક્ષેણોપલક્ષ્યતે ।
યત્ સ્કન્ધબન્ધે જીવદ્ભિઃ શવઃ શિબિકયોહ્યતે ॥

એતદ્ગન્ધગજસ્ તૃષામ્ભસિ ભૃશં કણ્ઠાન્તમજ્જત્તનુઃ ફેનૈઃ પાણ્ડુરિતઃ સ્વદિક્કરિજયક્રીડાયશઃસ્પર્ધિભિઃ ।
દન્તદ્વન્દ્વજલાનુબિમ્બનચતુર્દન્તઃ કરામ્ભોવમિ- વ્યાજાદભ્રમુવલ્લભેન વિરહં નિર્વાપયત્યમ્બુધેઃ ॥

એતદ્દત્તાસિઘાતસ્રવદસૃગસુહૃદ્વંશસાર્દ્રેન્ધનૈત્ અદ્- દોરુદ્દામપ્રતાપજ્વલદનલમિલદ્ભૂમધૂમભ્રમાય ।
એતદ્દિગ્જૈત્રયાત્રાસમસમરભરં પશ્યતઃ કસ્ય નાસીદ્ એતન્નાસીરવાજિવ્રજખુરજરજોરાજિરાજિસ્થલીષુ ॥

એતદ્ દધાતિ નવયૌવનનર્તકસ્ય કશ્મીરજચ્છુરિતતાલકયુગ્મલક્ષ્મીમ્ ।
મધ્યે સમુચ્છ્વસિતવૃત્તિ મનાગુપાન્તે લબ્ધાત્મસીમ કુચકુડ્મલયુગ્મમસ્યાઃ ॥

એતદ્દન્તિબલૈર્વિલોક્ય નિખિલામાલિઙ્ગિતાઙ્ગીં ભુવં સંગ્રામાઙ્ગણસીમ્નિ જઙ્ગમગિરિસ્તોમભ્રમાધાયિભિઃ ।
પૃથ્વીન્દ્રઃ પૃથુરેતદુગ્રસમરપ્રેક્ષોપનમ્રામર- શ્રેણીમધ્યચરઃ પુનઃ ક્ષિતિધરક્ષેપાય ધત્તે ધિયમ્ ॥

એતદ્ દેવ યશસ્કરં નરપતેર્યત્ તસ્કરે નિગ્રહો દીર્ઘં જીવ યથાપરાધમધુરં દણ્ડં જગત્યાવહન્ ।
યેનાયં પરિપન્થિપાર્થિવવધૂસિન્દૂરચૌરસ્ ત્વયા બદ્ધશ્ચ પ્રતિદણ્ડભૈરવકરી ક્ષિપ્તશ્ચ કારાગૃહે ॥

એતદ્ ધનઞ્જયો વાચ્યો નિત્યોદ્યુક્તો વૃકોદરઃ ।
યદર્થં ક્ષત્રિયા સૂતે તસ્ય કાલોઽયમાગતઃ ॥

એતદ્ધિ પરમં નાર્યાઃ કાર્યં લોકે સનાતનમ્ ।
પ્રાણાનપિ પરિત્યજ્ય યદ્ ભર્તૃહિતમાચરેત્ ॥

એતદ્ બભ્રુકચાનુકારિકિરણં રાજદ્રુહોઽહ્નઃ શિરશ્- છેદાભં વિયતઃ પ્રતીચિ નિપતત્યબ્ધૌ રવેર્મણ્ડલમ્ ।
એષાપિ દ્યુરમા પ્રિયાનુગમનં પ્રોદ્દામકાષ્ઠોત્થિતે સંધ્યાગ્નૌ વિનિધાય તારકમિષાજ્જાતાસ્થિશેષસ્થિતિઃ ॥

એતદ્ બુદ્ધિમશેષાણાં સત્ત્વમાતન્ય યોગવિત્ ।
પરિત્યજતિ સમ્પ્રાપ્ય બુદ્ધિસૌક્ષ્મ્યમનુત્તમમ્ ॥