મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7794-7813

એતત્ તદ્ દુર્જયં લોકે પુત્રદારમયં વિષમ્ ।
જાયન્તે ચ મ્રિયન્તે ચ યત્ પીત્વા મોહિતાઃ પ્રજાઃ ॥

એતત્ તદ્ ધૃતરાષ્ટ્રવક્ત્રસદૃશં મેઘાન્ધકારં નભો હૃષ્ટો ગર્જતિ ચાતિદર્પિતબલો દુર્યોધનો વા શિખી ।
અક્ષદ્યૂતજિતો યુધિષ્ઠિર ઇવાધ્વાનં ગતઃ કોકિલો હંસાઃ સંપ્રતિ પાણ્ડવા ઇવ વનાદજ્ઞાતચર્યાં ગતાઃ ॥

એતત્ તદ્વક્ત્રમત્ર ક્વ તદધરમધુ ક્વાયતાસ્તે કટાક્ષાઃ ક્વાલાપાઃ કોમલાસ્તે ક્વ સ મદનધનુર્ભઙ્ગુરો ભ્રૂવિલાસઃ ।
ઇત્થં ખટ્વાઙ્ગકોટૌ પ્રકટિતદશનં મઞ્જુગુઞ્જત્સમીરમ્ રાગાન્ધાનામિવોચ્ચૈરુપહસિતમહો મોહજાલં કપાલમ્ ॥

એતત્ તર્કય ચક્રવાકસુદૃશામાશ્વાસનાદાયિનઃ પ્રૌઢધ્વાન્તપયોધિમગ્નજગતીદત્તાવલમ્બોત્સવાઃ ।
દીપ્તાંશોર્વિકસન્તિ દિઙ્મૃગદૃશાં કાશ્મીરપઙ્કોદક- વ્યાત્યુક્ષીચતુરાઃ સરોરુહવનશ્રીકેલિકારાઃ કરાઃ ॥

એતત્ તર્કય ચક્રવાકહૃદયાશ્વાસાય તારાગણ- ગ્રાસાય સ્ફુરદિન્દુમણ્ડલપરીહાસાય ભાસાં નિધિઃ ।
દિક્કાન્તાકુચકુમ્ભકુઙ્કુમરજોન્યાસાય પઙ્કેરુહો- લ્લાસાય સ્ફુટવૈરિકૈરવવનત્રાસાય વિદ્યોતતે ॥

એતત્ તસ્ય મુખાત્ કિયત્ કમલિનીપત્રે કણં વારિણો યન્ મુક્તામણિરિત્યમંસ્ત સ જડઃ શૃણ્વન્ યદસ્માદપિ ।
અઙ્ગુલ્યગ્રલઘુક્રિયાપ્રવિલયિન્યાદીયમાને શનૈસ્ કુત્રોડ્ડીય ગતો મમેત્યનુદિનં નિદ્રાતિ નાન્તઃશુચા ॥

એતત્ તુ માં દહતિ યદ્ ગૃહમસ્મદીયં ક્ષીણાર્થમિત્યતિથયઃ પરિવર્જયન્તિ ।
સંશુષ્કસાન્દ્રમદલેખમિવ ભ્રમન્તઃ કાલાત્યયે મધુકરાઃ કરિણઃ કપોલમ્ ॥

એતત્ તે ભ્રૂલતોદ્ભાસિ પાટલાધરપલ્લવમ્ ।
મુખં નન્દનમુદ્યાનમ્ અતોઽન્યત્ કેવલં વનમ્ ॥

એતત્ તે મુખમક્ષતેન્દુલડહચ્છાયં ભવલ્લોચનં નીલેન્દીવરનિર્વિશેષમધરસ્તે બન્ધુજીવારુણઃ ।
ભ્રૂવલ્લિસ્તવ કામકાર્મુકલતા લીલાસહાધ્યાયિની ન ધ્યાયન્તુ કથં નુ દેવ કથય ત્વામેકમેણીદૃશઃ ॥

એતત્ પયોધરયુગં પતિતં નિરીક્ષ્ય ખેદં વૃથા વહસિ કિં કમલાયતાક્ષિ ।
સ્તબ્ધો વિવેકરહિતો જનતાપકારી હ્યત્યુન્નતઃ પ્રપતતીતિ કિમત્ર ચિત્રમ્ ॥

એતત્ પુરઃ સ્ફુરતિ પદ્મદૃશાં સહસ્રમ્ અક્ષિદ્વયં કથય કુત્ર નિવેશયામિ ।
ઇત્યાકલય્ય નયનામ્બુરુહે નિમીલ્ય રોમાઞ્ચિતેન વપુષા સ્થિતમચ્યુતેન ॥

એતત્ પૂતનચક્રમક્રમકૃતગ્રાસાર્ધમુક્તૈર્વૃકાન્ ઉત્પુષ્ણત્પરિતો નૃમાંસવિઘસૈરાદર્દરં ક્રન્દતઃ ।
ખર્જૂરદ્રુમદઘ્નજઙ્ઘમસિતત્વઙ્નદ્ધવિષ્વક્તત- સ્નાયુગ્રન્થિઘનાસ્થિપઞ્જરજરત્કઙ્કાલમાલોક્યતે ॥

એતત્ પ્રચણ્ડિ સમુદેત્યકલઙ્કમૂર્તિ કલ્માષિતામ્બરતલં ગ્રહચક્રવાલમ્ ।
સૂર્યેન્દુસંપુટસમુદ્ગકવાટકોષ- વિશ્લેષકીર્ણનવરત્નકલાપકાન્તિ ॥

એતત્ સર્વં પરિજ્ઞાય વૃક્ષારોપં સમારભેત્ ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં દ્રુમેભ્યઃ સાધનં યતઃ ॥

એતત્ સર્વં શૃણુત વચનં સંગ્રહાદત્ર સખ્યઃ પ્રાણાનાં નઃ ફલમવિકલં નૂનમેષા સખી વઃ ।
વિશ્લેષેઽસ્મિન્ પ્રચલતિ ભૃશં દીપિકેવ પ્રવાતે સત્યામસ્યાં વયમતમસઃ સર્વથા રક્ષતૈનામ્ ॥

એતત્ સર્વમમાત્યાદિ રાજા નયપુરઃસરઃ ।
નયત્યુન્નતિમુદ્યુક્તો વ્યસની ક્ષયમેવ ચ ॥

એતદત્ર પથિકૈકજીવિતં પશ્ય શુષ્યતિતરાં મહત્સરઃ ।
રે મુધામ્બુધર રુદ્ધસદ્ગતિર્ વર્ધિતા કિમિતિ ઘટ્ટવાહિની ॥

એતદનૂપે વાચ્યં જાઙ્ગલભૂમૌ ચ પઞ્ચભિઃ પુરુષૈઃ ।
એતૈરેવ નિમિત્તૈર્ મરુભૂમાવષ્ટભિઃ કથયેત્ ॥

એતદર્થં શ્રુતે બુદ્ધિં કરોતિ દ્વેષદૂષિતઃ ।
યદ્ વિવાદૈઃ કરિષ્યામિ માનમ્લાનિં મનીષિણામ્ ॥

એતદર્થં હિ કુર્વન્તિ રાજાનો ધનસંચયમ્ ।
રક્ષયિત્વા તુ ચાત્માનં યદ્ધનં તદ્ દ્વિજાતયે ॥