મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7835-7854

એતદ્ભીતારિનારી ગિરિબિલવિગલદ્વાસરા નિઃસરન્તી સ્વક્રીડાહંસમોહગ્રહિલશિશુભૃશપ્રાર્થિ તોન્નિદ્રચન્દ્રા ।
આક્રન્દદ્ ભૂરિ યત્તન્નયનજલમિલચ્ચન્દ્રહંસાનુબિમ્બ- પ્રત્યાસત્તિપ્રહૃષ્યત્તનયવિહસિતૈરાશ્વસીન્ ન્યશ્વસીચ્ચ ॥

એતદ્ ભીમપરાક્રમેણ રચિતં સંસારસારં સરઃ પાથોનાથકથાપહસ્તનકલાવૈચક્ષણે દીક્ષિતમ્ ।
યન્માહાત્મ્યવિલોકનાદ્ભુતરસાદ્ધૂતામ્બરશ્રી શિરઃ- સ્રસ્તં કુણ્ડલમમ્બુબિમ્બિતરવિવ્યાજેન વિદ્યોતતે ॥

એતદ્ભૂષણકૌશલં તવ તનૌ પશ્યેત્ તદા માધવો રાધે તત્સવિધે હિ ચેતસિચલે ચેદ્ ધૈર્યમાધાસ્યતિ ।
ઇત્થં જલ્પતિ શિલ્પકારિણિ જને તસ્યાઃ સ્મરન્ત્યા હરિં સદ્યઃ સ્વેદસરિદ્ વ્યલમ્પદમલં પત્રાવલીમણ્ડલમ્ ॥

એતદ્યશઃક્ષીરધિપૂરગાહિ પતત્યગાધે વચનં કવીનામ્ ।
એતદ્ગુણાનાં ગણનાઙ્કપાતઃ પ્રત્યર્થિકીર્તીઃ ખટિકાઃ ક્ષિણોતિ ॥

એતદ્ રહસ્યં પરમમ્ એતચ્ચ પરમં પદમ્ ।
એષા ગતિર્વિરક્તાનામ્ એષોઽસૌ પરમઃ શિવઃ ॥

એતદ્ વિદન્તો વિદ્વાંસો બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવાદિનઃ ।
ન રાજ્ઞઃ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ પ્રેત્ય શ્રેયોઽભિકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

એતદ્ વિદ્વાન્ મદુદિતં જ્ઞાનવિજ્ઞાનનૈપુણમ્ ।
ન નિન્દતિ ન ચ સ્તૌતિ લોકે ચરતિ સૂર્યવત્ ॥

એતદ્ વિધાનમાતિષ્ઠેદ્ અરોગઃ પૃથિવીપતિઃ ।
અસ્વસ્થઃ સર્વમેતત્ તુ ભૃત્યેષુ વિનિયોજયેત્ ॥

એતદ્ વિભાતિ ચરમાચલચૂડચુમ્બિ- હિણ્ડીરપિણ્ડરુચિશીતમરીચિબિમ્બમ્ ।
ઉજ્જ્વાલિતસ્ય રજનીં મદનાનલસ્ય ધૂમં દધત્ પ્રકટલાઞ્છનકૈતવેન ॥

એતદ્ વ્યોમવનીવરાહવલયં વિશ્વૈકવીરસ્મર- સ્કન્ધાવારમદાન્ધસિન્ધુરકુલં શ્યામાવધૂકૈશિકમ્ ।
ચક્ષુષ્યાઞ્જનવસ્તુ ઘૂકસદસાં વિશ્લિષ્ટચક્રાહ્વય- સ્તોમાન્તર્ગતધૂમકેતનમહાધૂમ્યા તમસ્ તાર્યતે ॥

એતન્નરેન્દ્રવૃષભ ક્ષપયા વ્રજન્ત્યા સંરોપણાર્થમિવ ગોપિતમમ્બુજેષુ ।
ઉદ્ઘાટયત્યયમશીતકરઃ કરૌઘૈઃ પદ્માકરાત્ તિમિરબીજમિવાલિવૃન્દમ્ ॥

એતન્મન્દવિપક્વતિન્દુકફલશ્યામોદરાપાણ્ડર- પ્રાન્તં હન્ત પુલિન્દસુન્દરકરસ્પર્શક્ષમં લભ્યતે ।
તત્ પલ્લીપતિપુત્રિ કુઞ્જરકુલં કુમ્ભાભયાભ્યર્થના- દીનં ત્વામનુનાથતે કુચયુગં પત્રાવૃતં મા કૃથાઃ ॥

એતન્મયમિવ જાતં નિપતિતમસ્યાં મનો નૂનમ્ ।
નાયાત્યપિ યદુપાયાત્ કથમપિ કાયાત્ કુરઙ્ગનયનાયાઃ ॥

એતન્માનિનિ માનસં સુરસરો નિર્લૂનહેમામ્બુજં પાર્વત્યા પ્રિયપૂજનાર્થમમુતો ગઙ્ગાસરિન્નિર્ગતા ।
અસ્માચ્ ચિત્રશિખણ્ડિભિશ્ચ પરમે પર્વણ્યુપાદીયતે સ્નાનોત્તીર્ણવૃષાઙ્કભસ્મરજસાં સઙ્ગાત્ પવિત્રં પયઃ ॥

એતન્માલવમણ્ડલં વિજયતે સૌજન્યરત્નાઙ્કુરૈઃ સંપદ્વિભ્રમધામભિઃ કિમપરં શૃઙ્ગારસારૈર્જનૈઃ ।
યત્રારુહ્ય વિચિત્રચિત્રવલભીર્લીલાશિલાસદ્મનાં નીયન્તે જલદોદયેષુ દિવસાઃ કાન્તાસખૈઃ કામિભિઃ ॥

એતન્મુખં પ્રિયાયાઃ શશિનં જિત્વા કપોલયોઃ કાન્ત્યા ।
તાપાનુરક્તમધુના કમલં ધ્રુવમીહતે જેતુમ્ ॥

એતલ્લોચનમુત્પલભ્રમવશાત્ પદ્મભ્રમાદાનનં ભ્રાન્ત્યા બિમ્બફલસ્ય ચાજનિ દધદ્વામાધરો વેધસા ।
તસ્યાઃ સત્યમનઙ્ગવિભ્રમભુવઃ પ્રત્યઙ્ગમાસઙ્ગિની ભ્રાન્તિર્વિશ્વસૃજોઽપિ યત્ર કિયતી તત્રાસ્મદાદેર્મતિઃ ॥

એતસ્માજ્ જલધેર્જલસ્ય કણિકાઃ કાશ્ચિદ્ ગૃહીત્વા તતઃ પાથોદાઃ પરિપૂરયન્તિ જગતીં રુદ્ધામ્બરા વારિભિઃ ।
અસ્માન્ મન્દરકૂટકોટિઘટનાભીતિભ્રમત્તારકાં પ્રાપ્યૈકાં જલમાનુષીં ત્રિભુવને શ્રીમાનભૂદચ્યુતઃ ॥

એતસ્માત્ કથમિન્દ્રજાલમપરં સ્ત્રીગર્ભવાસોઽસ્થિરં રેતઃ શ્ચ્યોતતિ મસ્તમસ્તકપદાવિર્ભૂતનાનાઙ્કુરમ્ ।
પર્યાયેણ શિશુત્વયૌવનજરાવેષૈરશેષૈર્વૃતં પશ્યત્યત્તિ શૃણોતિ જિઘ્રતિ મુહુર્નિદ્રાતિ જાગર્તિ ચ ॥

એતસ્માત્ પરમાનન્દાચ્ શુદ્ધચિન્માત્રરૂપિણઃ ।
જીવઃ સંજાયતે પૂર્વં તસ્માચ્ ચિત્તં તતો જગત્ ॥