મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7774-7793

એણીદૃશો વિજયતે વેણી પૃષ્ઠાવલમ્બિની ।
કશેવ પઞ્ચબાણસ્ય યુવતર્જનહેતવે ॥

એણી યાતિ વિલોક્ય બાલશલભાન્ શષ્પાઙ્કુરાદિત્સયા છત્રીકુડ્મલકાનિ રક્ષતિ ચિરાદણ્ડભ્રમાદ્ કુક્કુટી ।
ધૂત્વા ધાવતિ કૃષ્ણકીટપટલશ્રેણીં શિખણ્ડી શિરો દૂરાદેવ વનાન્તરે વિષધરગ્રાસાભિલાષાતુરઃ ॥

એણીશાબવિલોચનાભિરલસશ્રોણીભરપ્રૌઢિ ભિર્ વેણીભૂતરસક્રમાભિરભિતઃ શ્રેણીકૃતાભિર્વૃતઃ ।
પાણી નામ વિનોદયન્ રતિપતેસ્તૂણીશયૈઃ સાયકૈર્ વાણીનામપદં પરં વ્રજજનક્ષોણીપતિઃ પાતુ નઃ ॥

એણો ગજઃ પતઙ્ગશ્ચ ભૃઙ્ગો મીનસ્ તુ પઞ્ચમઃ ।
શબ્દસ્પર્શરૂપગન્ધરસૈરેતે હતાઃ ખલુ ॥

એતચ્ચ તપસો મૂલં તપસો મૂલમેવ ચ ।
સર્વદા કામવિજયઃ સંકલ્પવિજયસ્ તથા ॥

એતચ્ ચતુર્ગુણં તૈલં તસ્માચ્ ચાપિ ચતુર્ગુણમ્ ।
કાંજિકં પ્રક્ષિપેદ્ ધીમાંસ્ તતસ્ તૈલં વિપાચયેત્ ॥

એતચ્છાન્તવિચિત્રચત્વરપથં વિશ્રાન્તવૈતાલિક- શ્લાઘાશ્લોકમગુઞ્જિમઞ્જુમુરજં વિધ્વસ્તગીતધ્વનિ ।
વ્યાવૃત્તાધ્યયનં નિવૃત્તસુકવિક્રીડાસમસ્યં નમદ્- વિદ્વદ્વાદપથં કથં પુરમિદં મૌનવ્રતે વર્તતે ॥

એતચ્છાસ્ત્રાર્થતત્ત્વં તુ મયાખ્યાતં તવાનઘ ।
અવિશ્વાસો નરેન્દ્રાણામ્ અપરં ગુહ્યમુચ્યતે ॥

એતજ્ જડાજડવિવેચનમેતદેવ ક્ષિત્યાદિતત્ત્વપરિશોધનકૌશલં ચ ।
જ્ઞાનં ચ શૈવમિદમાગમકોટિલભ્યં માતુર્યદઙ્ઘ્રિયુગલે નિહિતો મયાત્મા ॥

એતત્કરાલકરવાલનિકૃત્તકણ્ઠ- નાલોચ્ચલદ્બહુલફેનિલબુદ્બુદૌઘૈઃ ।
સાર્ધં ડમડ્ડમરુડાંકૃતિહૂતભૂત- વર્ગેણ ભર્ગગૃહિણીં રુધિરૈર્ધિનોમિ ॥

એતત્ કવીન્દ્રમુખચન્દ્રમસઃ કદાચિત્ કાવ્યાભિધાનમમૃતં યદિ નાગલિષ્યત્ ।
સંસારિણાં વિવિધદુઃખસહસ્રભાજાં ચેતોવિનોદસદનં કિમિહાભવિષ્યત્ ॥

એતત્ કાન્તમિદં કાન્તમ્ ઇત્યાવસથતૃષ્ણયા ।
તસ્યા ભ્રમતિ સર્વાઙ્ગં મન્યે મૂઢ ઇવ સ્મરઃ ॥

એતત્ કામફલં લોકે યદ્ દ્વયોરેકચિત્તતા ।
અન્યચિત્તકૃતે કામે શવયોરિવ સંગમઃ ॥

એતત્ કાર્યમમરાઃ સંશ્રુતં મે ધૃતિઃ શમઃ સત્યધર્માનુવૃત્તિઃ ।
ગ્રન્થિં વિનીય હૃદયસ્ય સર્વં પ્રિયાપ્રિયે ચાત્મવશં નયીત ॥
એતત્ કિં નનુ કર્ણભૂષણમયં હારઃ સુકાઞ્ચી નવા બદ્ધા કાચિદિયં ત્વયાદ્ય તિલકઃ શ્લાઘ્યઃ પ્રિયે કલ્પિતઃ ।
પ્રત્યઙ્ગં સ્પૃશતેતિ તત્ક્ષણભવદ્રોમાઞ્ચમાલાઞ્ચિતા તન્વી માનમુપેક્ષયૈવ શનકૈર્ધૂર્તેન સંમોચિતા ॥

એતત્ કિં પ્રણયિન્યપિ પ્રણયિની યન્ માનિની જાયતે મન્યે માનવિધૌ ભવિષ્યતિ સુખં કિંચિદ્ વિશિષ્ટં રસાત્ ।
વાઞ્છા તસ્ય સુખસ્ય મેઽપિ હૃદયે જાગર્તિ નિત્યં પરં સ્વપ્નેઽપ્યેષ ન મેઽપરાધ્યતિ પતિઃ કુપ્યામિ તસ્મૈ કથમ્ ॥

એતત્ કિં શ્રુતસદૃશં ત્વદ્વ્રતયોગ્યં કુલાનુરૂપં વા ।
કૃતવાનસિ યત્ સુમતે પરિભૂતગુણોદયં કર્મ ॥

એતત્કીર્તિવિવર્તધૌતનિખિલત્રૈલોક્યનિર્વાસિતૈર્ વિશ્રાન્તિઃ કલિતા કથાસુ જગતાં શ્યામૈઃ સમગ્રૈરપિ ।
જજ્ઞે કીર્તિમયાદહો ભયભરૈરસ્માદકીર્તેઃ પુનઃ સા યન્નાસ્ય કથાપથેઽપિ મલિનચ્છાયા બબન્ધ સ્થિતિમ્ ॥

એતત્કુચસ્પર્ધિતયા ધટસ્ય ખ્યાતસ્ય શાસ્ત્રેષુ નિદર્શનત્વમ્ ।
તસ્માચ્ચ શિલ્પાન્ મણિકાદિકારી પ્રસિદ્ધનામાજનિ કુમ્ભકારઃ ॥

એતત્ કૃત્વા પ્રિયમનુચિતપ્રાર્થનાવર્ત્મનો મે સૌહાર્દાદ્ વા વિધુર ઇતિ વા મય્યનુક્રોશબુદ્ધ્યા ।
ઇષ્ટાન્ દેશાન્ વિચર જલદ પ્રાવૃષા સંભૃતશ્રીર્ મા ભૂદેવં ક્ષણમપિ ચ તે વિદ્યુતા વિપ્રયોગઃ ॥

એતત્ કોકકુટુમ્બિનીજનમનઃશલ્યં ચકોરાઙ્ગના- ચઞ્ચૂકોટિકપાટયોર્ઘટિતયોરુદ્ઘાટિની કુઞ્ચિકા ।
દગ્ધસ્યાપિ નવાઙ્કુરઃ સ્મરતરોરાર્દ્રાગસાં પ્રેયસી- માનોદ્દામગજાઙ્કુશો વિજયતે મુગ્ધં સુધાંશોર્વપુઃ ॥