મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7754-7773

ગ્રામ્યો ધાતૃદ્વિજસુતઃ પ્રાપ્તલાભશ્ચ ગાયનઃ ।
સદ્યઃ સાર્થપતિઃ પ્રાપ્તઃ શ્રીમાન્ દૈવપરાયણઃ ॥

ગતાનુગતિકો મૂર્ખઃ શાસ્ત્રોન્માદશ્ચ પણ્ડિતઃ ।
નિત્યક્ષીબશ્ચ વેશ્યાનાં જઙ્ગમાઃ કલ્પપાદપાઃ ॥

એકો વિશ્વસતાં હરામ્યપઘૃણઃ પ્રાણાનહં પ્રાણિનામ્ ઇત્યેવં પરિચિન્ત્ય માત્મમનસિ વ્યાધાનુતાપં કૃથાઃ ।
ભૂપાનાં ભવનેષુ કિં ચ વિમલક્ષેત્રેષુ ગૂઢાશયાઃ સાધૂનામરયો વસન્તિ કતિ ન ત્વત્તુલ્યકક્ષા નરાઃ ॥

એકો વૈશ્યશ્ચ દ્વૌ શૂદ્રૌ બ્રાહ્મણાસ્ત્રય એવ ચ ।
વિદ્યોપજીવિનઃ પઞ્ચ ન ગચ્છેયુઃ સમં સ્વયમ્ ॥
એકો વૈશ્યો દ્વૌ ચ શૂદ્રૌ ક્ષત્રિયાઃ સપ્ત પઞ્ચ વા ।
નવ નાર્યો ન ગચ્છેયુઃ ન ગચ્છેદ્ બ્રાહ્મણત્રયમ્ ॥

એકોઽહમસહાયોઽહં કૃશોઽહમપરિચ્છદઃ ।
સ્વપ્નેઽપ્યેવંવિધા ચિન્તા મૃગેન્દ્રસ્ય ન જાયતે ॥

એકોઽહમસ્મીતિ ચ મન્યસે ત્વં ન હૃચ્છયં વેત્સિ મુનિં પુરાણમ્ ।
યો વેદિતા કર્મણઃ પાપકસ્ય યસ્યાન્તિકે ત્વં વૃજિનં કરોષિ ॥

એકોઽહમસ્મીત્યાત્માનં યત્ ત્વં કલ્યાણ મન્યસે ।
નિત્યં સ્થિતસ્ તે હૃદ્યેષ પુણ્યપાપેક્ષિતા મુનિઃ ॥

એકો હરઃ પ્રિયાધર- ગુણવેદી દિવિષદોઽપરે મૂઢાઃ ।
વિષમમૃતં વા સમમિતિ યઃ પશ્યન્ ગરલમેવ પપૌ ॥

એકો હિ કુરુતે પાપં કાલપાશવશં ગતઃ ।
નીચેનાત્માપચારેણ કુલં તેન વિનશ્યતિ ॥

એકો હિ ખઞ્જનવરો નલિનીદલસ્થો દૃષ્ટઃ કરોતિ ચતુરઙ્ગબલાધિપત્યમ્ ।
કિં મે કરિષ્યતિ ભવદ્વદનારવિન્દે જાનામિ નો નયનખઞ્જનયુગ્મમેતત્ ॥

એકો હિ દોષો ગુણસંનિપાતે નિમજ્જતીત્યેતદયુક્તમુક્તમ્ ।
રૂપાદિકાન્ સર્વગુણાન્ નિહન્તિ કિં મૌર્ખ્યમેકં ન શરીરભાજામ્ ॥

એકો હિ દોષો ગુણસંનિપાતે નિમજ્જતીન્દોઃ કિરણેષ્વિવાઙ્કઃ ।
કેનાપિ નૂનં કવિના ચ દૃષ્ટં દારિદ્ર્યમેકં ગુણરાશિનાશિ ॥

એકો હ્યમાત્યો મેધાવી શૂરો દાન્તો વિચક્ષણઃ ।
રાજાનં રાજપુત્રં વા પ્રાપયેન્ મહતીં શ્રિયમ્ ॥

એણઃ ક્રીડતિ શૂકરશ્ચ ખનતિ દ્વીપી ચ ગર્વાયતે ક્રોષ્ટા ક્રન્દતિ વલ્ગતે ચ શશકો વેગાદ્ રુરુર્ધાવતિ ।
નિઃશઙ્કઃ કરિપોતકસ્તરુલતામુન્મોટતે લીલયા હંહો સિંહ વિના ત્વયાદ્ય વિપિને કીદૃગ્દશા વર્તતે ॥

એણશ્રેણિઃ શશકનિકરઃ શલ્લકીનાં કદમ્બં કોલવ્યૂહઃ સ્પૃશતિ સુખિતાં યત્ર તત્રાપિ કુઞ્જે ।
કો નામાસ્મિન્ બત હતવને પાદપસ્તાદૃગુચ્ચૈર્ યસ્ય ચ્છાયામયમધિવસત્યુષ્ણરુગ્ણો ગજેન્દ્રઃ ॥

એણાક્ષીસ્પૃહયાલુતા ન કથમપ્યાસ્તે વિવેકોદયાન્ નિત્યં પ્રચ્યુતિશઙ્કયા ક્ષણમપિ સ્વર્ગે ન મોદામહે ।
અપ્યન્યેષુ વિનાશિવસ્તુવિષયાભોગેષુ તૃષ્ણા ન મે સ્વર્ણદ્યાઃ પુલિને પરં હરિપદધ્યાનં સમીહામહે ॥

એણાદ્યાઃ પશવઃ કિરાતપરિષન્નૈષા ગુણગ્રાહિણી સંચારોઽપિ ન નાગરસ્ય વિષયોચ્છિન્નં મુનીનાં મનઃ ।
ધૂમેનૈવ સુગન્ધિના પ્રતિપદં દિક્ચક્રમામોદયન્ આમૂલં પરિદહ્યતેઽગુરુતરુઃ કસ્મૈ કિમાચક્ષ્મહે ॥

એણીગણેષુ ગુરુગર્વનિમીલિતાક્ષઃ કિં કૃષ્ણસાર ખલુ ખેલસિ કાનનેઽસ્મિન્ ।
સીમામિમાં કલય ભિન્નકરીન્દ્રકુમ્ભ- મુક્તામયીં હરિવિહારવસુન્ધરાયાઃ ॥

એણીદૃશઃ પાણિપુટે નિરુદ્ધા વેણી વિરેજે શયનોત્થિતાયાઃ ।
સરોજકોશાદિવ નિષ્પતન્તી શ્રેણી ઘનીભૂય મધુવ્રતાનામ્ ॥

એણીદૃશઃ શ્રવણસીમ્નિ યદાનયન્તિ તેનૈવ તસ્ય મહિમા નવચમ્પકસ્ય ।
ત્વં તત્ર નો વિહરસે યદિ ભૃઙ્ગ તેન નૈતસ્ય કિંચિદપિ તત્ તુ તવૈવ હાનિઃ ॥