મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7734-7753

એકોઽપ્યમાત્યો મેધાવી શૂરો દક્ષો વિચક્ષણઃ ।
રાજાનં રાજમાત્રં વા પ્રાપયેન્ મહતીં શ્રિયમ્ ॥

એકો બટુર્દર્ભકુશાગ્રપાણિર્ વને વનૈઃ સિઞ્ચતિ બાલચૂતાન્ ।
આમ્રાશ્ચ સિક્તાઃ પિતરશ્ચ તૃપ્તા એકા ક્રિયા દ્વ્યર્થકરી પ્રસિદ્ધા ॥

એકો બહૂનાં મૂર્ખાણાં મધ્યે નિપતિતો બુધઃ ।
પદ્મઃ પાથસ્તરઙ્ગાણાં ઇવ વિપ્લવતે ધ્રુવમ્ ॥

એકો બાણઃ સ્ફુરતિ વલિતાલોકનં કામિનીનાં કામસ્યાન્યો મલયપવનઃ કામિનાં મર્મભેદી ।
વીણાવેણુક્વણિતમપરશ્ચૂતપુષ્પં તુરીયઃ સર્વોત્કણ્ઠપ્રથમસચિવઃ પઞ્ચમઃ પઞ્ચમોઽપિ ॥

એકો ભવાન્ મમ સમં દશ વા નમન્તિ જ્યાઘોષપૂરિતવિયન્તિ શરાસનાનિ ।
તલ્લોકપાલસહિતઃ સહ લક્ષ્મણેન ચાપં ગૃહાણ સદૃશં ક્ષણમસ્તુ યુદ્ધમ્ ॥

એકો ભાવઃ સદા શસ્તો યતીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
શ્રીલુબ્ધાનાં ન લોકાનાં વિશેષેણ મહીભુજામ્ ॥

એકોઽભૂત્ પુલિનાત્ તતસ્તુ નલિનાચ્ચાન્યોઽપિ નાકોરભૂત્ પ્રાચ્યાસ્તે ત્રય એવ દિવ્યકવયો દીવ્યન્તુ દેવ્યા ગિરા ।
અર્વાઞ્ચો યદિ ગદ્યપદ્યરચનાચાતુર્યવાગુદ્ધતાસ્ તાન્ સર્વાનતિશય્ય ખેલતિતરાં શાકલ્લમલ્લઃ કવિઃ ॥

એકોઽભૂન્નલિનાત્ તતશ્ચ પુલિનાદ્ વલ્મીકતશ્ચાપરસ્ તે સર્વે કવયો ભવન્તિ ગુરવસ્ તેભ્યો નમસ્કુર્મહે ।
અર્વાઞ્ચો યદિ ગદ્યપદ્યરચનૈશ્ ચેતશ્ ચમત્કુર્વતે તેષાં મૂર્ધ્નિ દદામિ વામચરણં કર્ણાટરાજપ્રિયા ॥

એકો ભેકઃ પરમમુદિતઃ પ્રાપ્ય ગોષ્પાદનીરં કો મે કો મે રટતિ સતતં સ્પર્દ્ધયા વાક્યમુચ્ચૈઃ ।
ગઙ્ગાદીનાં સકલસરિતાં પ્રાપ્ય તોયં સમુદ્રઃ કિંચિદ્ ગર્વં ન વહતિ મહાન્ પ્રાયશો ભૂરિ રત્નૈઃ ॥

એકો મે શાશ્વતાત્મા સુખમસુખભુજો જ્ઞાનદૃષ્ટિસ્વભાવો નાન્યત્ કિંચિન્નિજં મે તનુધનકરણભ્રાતૃભાર્યાસુખાદિ ।
કર્મોદ્ભૂતં સમસ્તં ચપલમસુખદં તત્ર મોહો મુધા મે પર્યાલોચ્યેતિ જીવ સ્વહિતમવિતથં મુક્તિમાર્ગં શ્રય ત્વમ્ ॥

એકોઽમ્બુધિર્જગતિ જીવતિ યેન તાનિ તાવન્તિ હન્ત સલિલાનિ સમુચ્ચિતાનિ ।
યેભ્યઃ કથંચિદપિ કિંચિદમી પયોદાઃ પીત્વા ચિરાય ધરણીમપિ તર્પયન્તિ ॥

એકો રવિરતિતેજા અતિશૂરઃ કેસરી વને વાસી ।
અતિવિપુલં ખં શૂન્યં હ્યતિગમ્ભીરોઽમ્બુધિઃ ક્ષારઃ ॥

એકો રસઃ કરુણ એવ નિમિત્ત ભેદાદ્ ભિન્નઃ પૃથક્ પૃથગિવાશ્રયતે વિવર્તાન્ ।
આવર્તબુદ્બુદતરઙ્ગમયાન્ વિકારાન્ અમ્ભો યથા સલિલમેવ હિ તત્ સમસ્તમ્ ॥

એકો રાગિષુ રાજતે પ્રિયતમાદેહાર્ધહારી હરો નીરાગેષુ જિનો વિમુક્તલલનાસઙ્ગો ન યસ્માત્ પરઃ ।
દુર્વારસ્મરબાણપન્નગવિષવ્યાસઙ્ગમુગ્ધો જનઃ શેષઃ કામવિડમ્બિતો હિ વિષયાન્ ભોક્તું ન મોક્તું ક્ષમઃ ॥

એકોઽર્થં વિમૃશેદેકો ધર્મે પ્રકુરુતે મનઃ ।
એકઃ કાર્યાણિ કુરુતે તમાહુર્ મધ્યમં નરમ્ ॥

એકો લલાટે દ્વૌ મૂર્ધ્નિ દ્વૌ દ્વૌ પાર્શ્વોપપાર્શ્વયોઃ ।
દ્વૌ ચ વક્ષસિ વિજ્ઞેયૌ પ્રયાણે ચૈક એવ તુ ॥

એકો લોભો મહાગ્રાહો લોભાત્ પાપં પ્રવર્તતે ।
તતઃ પાપાદધર્માપ્તિસ્ તતો દુઃખં પ્રવર્તતે ॥

એકો વિત્તવતઃ સૂનુઃ પિતૃહીનઃ સુયૌવને ।
મુગ્ધે ભૂભુજિ કાયસ્થઃ કામિસ્પર્ધી વણિક્સુતઃ ॥

નિત્યાતુરામાત્યવૈદ્યપ્રસિદ્ધસ્ય ગુરોઃ સુતઃ ।
... ... પ્રચ્છન્નકામો જટાધરઃ ॥

નપુંસકપ્રવાદસ્ય પ્રશમાર્થી ફલાશનઃ ।
મત્તો ધૂર્તસહાયશ્ચ રાજસૂનુર્નિરઙ્કુશઃ ॥