મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7714-7733

એકોદરાઃ પૃથગ્ગ્રીવા અન્યાન્યફલભક્ષિણઃ ।
અસંહતા વિનશ્યન્તિ ભારુણ્ડા ઇવ પક્ષિણઃ ॥

એકો દાશરથિઃ કામં યાતુધાનાઃ સહસ્રશઃ ।
તે તુ યાવન્ત એવાજૌ તાવાંશ્ચ દદૃશે સ તૈઃ ॥

એકો દેવઃ કેશવો વા શિવો વા એકં મિત્રં ભૂપતિર્વા યતિર્વા ।
એકો વાસઃ પત્તને વા વને વા એકા ભાર્યા સુન્દરી વા દરી વા ॥

એકો ધર્મઃ પરં શ્રેયઃ ક્ષમૈકા શાન્તિરુત્તમા ।
વિદ્યૈકા પરમા દૃષ્ટિર્ અહિંસૈકા સુખાવહા ॥

એકો ન રોપિતો યાવદ્ ઉત્પન્નોઽયં વ્રણોઽપરઃ ।
સત્યઃ પ્રવાદો યચ્છિદ્રેષ્વ્ અનર્થા યાન્તિ ભૂરિતામ્ ॥

એકોના વિંશતિઃ સ્ત્રીણાં સ્નાનાર્થં સરયૂં ગતા ।
વિંશતિઃ પુનરાયાતા એકો વ્યાઘ્રેણ ભક્ષિતઃ ॥

એકોના વિંશતિર્નાર્યઃ ક્રીડાં કર્તું વને ગતાઃ ।
વિંશતિર્ગૃહમાયાતાઃ શેષો વ્યાઘ્રેણ ભક્ષિતઃ ॥

એકો નેતા ક્ષત્રિયો વા દ્વિજો વા ચૈકા વિદ્યાન્વીક્ષિકી વા ત્રયી વા ।
એકા ભાર્યા વંશજા વા પ્રિયા વાપ્ય્ એકં મિત્રં ભૂપતિર્વા યતિર્વા ॥

એકોઽન્તે દ્વિસમસ્ત્રિલોચન ઇતિ ખ્યાતશ્ચતુર્ભિઃ સ્તુતો વેદૈઃ પઞ્ચમુખઃ ષડાનનપિતા સપ્તર્ષિભિર્વન્દિતઃ ।
અષ્ટાઙ્ગો નવતુલ્ય આમરગણે વાસો દશાશા દધત્ સ્વશ્ચૈકાદશ સોઽવતાન્ન વિજિતો યો દ્વાદશાત્માંશુભિઃ ॥

એકોઽપિ કૃષ્ણસ્ય કૃતઃ પ્રણામો દશાશ્વમેધાવભૃથેન તુલ્યઃ ।
દશાશ્વમેધી પુનરેતિ જન્મ કૃષ્ણપ્રણામી ન પુનર્ભવાય ॥

એકોઽપિ કોઽપિ સેવ્યો યઃ ક્ષીણં ક્ષીણં પુનર્નવમ્ ।
અનુદ્વિગ્નં કરોત્યેવ સૂર્યશ્ચન્દ્રમસં યથા ॥

એકોઽપિ ગુણવાન્ પુત્રો નિર્ગુણેન શતેન કિમ્ ।
એકશ્ચન્દ્રસ્ તમો હન્તિ ન ચ તારાઃ સહસ્રશઃ ॥

એકોઽપિ ગુણવાન્ પુત્રો નિર્ગુણૈઃ કિં શતૈરપિ ।
એકશ્ચન્દ્રો જગન્નેત્રં નક્ષત્રૈઃ કિં પ્રયોજનમ્ ॥

એકોઽપિ ગુણવાન્ પુત્રો મા નિર્ગુણશતં ભવેત્ ।
એકશ્ચન્દ્રસ્ તમો હન્તિ ન ચ તારાઃ સહસ્રશઃ ॥

એકોઽપિ જીયતે હન્ત કાલિદાસો ન કેનચિત્ ।
શૃઙ્ગારે લલિતોદ્ગારે કાલિદાસત્રયી કિમુ ॥

એકોઽપિ ત્રય ઇવ ભાતિ કન્દુકોઽયં કાન્તાયાઃ કરતલરાગરક્તરક્તઃ ।
ભૂમૌ તચ્ચરણનખાંશુગૌરગૌરઃ સ્વઃસ્થઃ સન્ નયનમરીચિનીલનીલઃ ॥

એકોઽપિ યઃ સકલકાર્યવિધૌ સમર્થઃ સત્ત્વાધિકો ભવતુ કિં બહુભિઃ પ્રસૂતૈઃ ।
ચન્દ્રઃ પ્રકાશયતિ દિઙ્મુખમણ્ડલાનિ તારાગણઃ સમુદિતોઽપ્યસમર્થ એવ ॥

એકોઽપિ યત્ર નગરે પ્રસિદ્ધઃ સ્યાદ્ ધનુર્ઘરઃ ।
તતો યાન્ત્યરયો દૂરં મૃગાઃ સિંહગૃહાદિવ ॥

એકોઽપિ વારણપતિર્દ્વિષતામનીકં યુક્તં નિહન્તિ મદસત્ત્વગુણોપપન્નઃ ।
નાગેષુ હિ ક્ષિતિભૃતાં વિજયો નિબદ્ધસ્ તસ્માદ્ ગજાધિકબલો નૃપતિઃ સદા સ્યાત્ ॥

એકોઽપિ સિંહઃ સાહસ્રં યૂથં મથ્નાતિ દન્તિનામ્ ।
તસ્માત્ સિંહમિવોદારમ્ આત્માનં વીક્ષ્ય સંપતેત્ ॥