મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7152-7171

ઉપહિતં શિશિરાપગમશ્રિયા મુકુલજાલમશોભત કિંશુકે ।
પ્રણયિનીવ નખક્ષતમણ્ડનં પ્રમદયા મદયાપિતલજ્જયા ॥

ઉપંશુક્રીડિતોઽમાત્યઃ સ્વયં રાજાયતે યતઃ ।
અવજ્ઞા ક્રિયતે તેન સદા પરિચયાદ્ ધ્રુવમ્ ॥
ઉપાકૃતાયા નવયૌવનેન યાન્ત્યા ગલત્સાઞ્જનબાષ્પપૂરમ્ ।
બાલ્યશ્રિયઃ કિં પદવી વિરેજે રોમાવલી ખઞ્જનલોચનાયાઃ ॥

ઉપાદદે તસ્ય સહસ્રરશ્મિસ્ ત્વષ્ટ્રા નવં નિર્મિતમાતપત્રમ્ ।
સ તદ્દુકૂલાદ્ અવિદૂરમૌલિર્ બભૌ પતદ્ગઙ્ગ ઇવોત્તમાઙ્ગે ॥

ઉપાદાતા યાવન્ન ભવતિ ભવાદૃગ્ગુણવતામ્ અસત્કલ્પાસ્તાવત્ ત્રિભુવનમહાર્હા અપિ ગુણાઃ ।
અપિ પ્રાગ્દૈત્યારેર્હૃદયવસતેઃ કૌસ્તુભમણિઃ સ કિં નાસીદબ્ધૌ શ્રુતિરપિ કિમસ્ય ક્વચિદભૂત્ ॥

ઉપાધિભિઃ સતતસંગતોઽપિ નહિ સ્વભાવં વિજહાતિ ભાવઃ ।
આજન્મ યો મજ્જતિ દુગ્ધસિન્ધૌ તથાપિ કાકઃ કિલ કૃષ્ણ એવ ॥

ઉપાધ્યાયં પિતરં માતરં ચ યેઽભિદ્રુહ્યન્તિ મનસા કર્મણા વા ।
તેષાં પાપં ભ્રૂણહત્યાવિશિષ્ટં તસ્માન્નાન્યઃ પાપકૃદસ્તિ લોકે ॥

ઉપાધ્યાયશ્ચ વૈદ્યશ્ચ પ્રતિભૂર્ભુક્તનાયિકા ।
સૂતિકા દૂતિકાશ્ચૈવ સિદ્ધે કાર્યે તૃણોપમાઃ ॥

ઉપાધ્યાયાન્ દશાચાર્ય આચાર્યાણાં શતં પિતા ।
સહસ્રં તુ પિત્ ન્ માતા ગૌરવેણાતિરિચ્યતે ॥

ઉપાધ્વં તત્ પાન્થાઃ પુનરપિ સરો માર્ગતિલકં યદાસાદ્ય સ્વચ્છં વિલસથ વિનીતક્લમભરાઃ ।
ઇતસ્તુ ક્ષારાબ્ધેર્જરઠમકરક્ષુણ્ણપયસો નિવૃત્તિઃ કલ્યાણી ન પુનરવતારઃ કથમપિ ॥

ઉપાનહૌ ચ યો દદ્યાત્ પાત્રભૂતે દ્વિજોત્તમે ।
સોઽપિ લોકાનવાપ્નોતિ દૈવતૈરભિપૂજિતાન્ ॥

ઉપાનીતં દૂરાત્ પરિમલમુપાઘ્રાય મરુતા સમાયાસીદસ્મિન્ મધુરમધુલોભાન્મધુકરઃ ।
પરો દૂરે લાભઃ કુપિતફણિનશ્ ચન્દનતરોઃ પુનર્જીવન્ યાયાદ્ યદિ તદિહ લાભોઽયમતુલઃ ॥

ઉપાન્તપ્રોન્મીલદ્વિટપિજટિલાં કૌતુકવતી કદાચિદ્ ગન્તાસિ પ્રિયસખિ ન શિપ્રાતટભુવમ્ ।
યદસ્યાં મુક્તાસ્રગ્વિહિતસિતભોગિભ્રમતયા વયોરૂઢઃ કેકી લિખતિ નખરેણ સ્તનતટમ્ ॥

ઉપાયં ચિન્તયેત્ પ્રાજ્ઞો હ્યપાયમપિ ચિન્તયેત્ ।
પશ્યતો બકમૂર્ખસ્ય નકુલૈર્ભક્ષિતાઃ સુતાઃ ॥

ઉપાયં યં પુરસ્કૃત્ય સેવતે સેવકઃ પ્રભુમ્ ।
અનન્તરજ્ઞસ્ તત્રૈવ યોગ્યં તં કિલ મન્યતે ॥

ઉપાયકુશલં વૈદ્યં ભૃત્યસંદૂષણે રતમ્ ।
શૂરમૈશ્વર્યકામં ચ યો ન હન્તિ સ વધ્યતે ॥

ઉપાયજ્ઞશ્ચ યોગજ્ઞસ્ તત્ત્વજ્ઞઃ પ્રતિભાનવાન્ ।
સ્વધર્મનિરતો નિત્યં પરસ્ત્રીષુ પરાઙ્મુખઃ ।
વક્તોહવાંશ્ચિત્રકથઃ સ્યાદકુણ્ઠિતવાક્ સદા ॥

ઉપાયનીકૃતં યત્ તુ સુહૃત્સમ્બન્ધિબન્ધુષુ ।
વિવાહાદિષુ ચાચારદત્તં હ્રીદત્તમેવ તત્ ॥

ઉપાયપૂર્વં લિપ્સેત કાલં વીક્ષ્ય સમુત્પતેત્ ।
પશ્ચાત્તાપાય ભવતિ વિક્રમૈકરસજ્ઞતા ॥

ઉપાયમાસ્થિતસ્યાપિ નશ્યન્ત્યર્થાઃ પ્રમાદ્યતઃ ।
હન્તિ નોપશયસ્થોઽપિ શયાલુર્મૃગયુર્મૃગાન્ ॥

ઉપાયાનાં ચ સર્વેષામ્ ઉપાયઃ પણ્યસંભવઃ ।
ધનાર્થં શસ્યતે હ્યેકસ્ તદન્યઃ સંશયાત્મકઃ ॥