મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7172-7191

ઉપાયા યુક્તયો માયાઃ કાલયાપનમુચ્યતે ।
નિરપાયો જયસ્તૂર્ણમ્ એક એવ પરાક્રમઃ ॥

ઉપાયેન જયો યાદૃગ્ રિપોસ્ તાદૃઙ્ ન હેતિભિઃ ।
ઉપાયજ્ઞોઽલ્પકાયોઽપિ ન શૂરૈઃ પરિભૂયતે ॥

ઉપાયેન હિ યચ્છક્યં ન તચ્છક્યં પરાક્રમૈઃ ।
કાકી કનકસૂત્રેણ કૃષ્ણસર્પમઘાતયત્ ॥

ઉપાયેન હિ યચ્છક્યં ન તચ્છક્યં પરાક્રમૈઃ ।
શૃગાલેન હતો હસ્તી ગચ્છતા પઙ્કવર્ત્મના ॥

ઉપાયૈરપ્યશક્યાસ્તે જાને જેતું નરેશ્વરાઃ ।
ઉપેક્ષિતા ભવિષ્યન્તિ સંકલ્પેઽપ્યથ દુર્જયાઃ ॥

ઉપાયૈરિવ તૈઃ કાલે ચતુર્ભિઃ સુપ્રયોજિતૈઃ ।
મૈલુગિક્ષોણિપાલસ્ય રાજ્યં જાતં સદોન્નતમ્ ॥

ઉપાર્જિતાનામર્થાનાં ત્યાગ એવ હિ રક્ષણમ્ ।
તડાગોદરસંસ્થાનાં પરીવાહ ઇવામ્ભસામ્ ॥

ઉપાલભ્યો નાયં સકલભુવનાશ્ચર્યમહિમા હરેર્નાભીપદ્મઃ પ્રભવતિ હિ સર્વત્ર નિયતિઃ ।
યદત્રૈવ બ્રહ્મા પિબતિ નિજમાયુર્મધુ પુનર્ વિલુમ્પન્તિ સ્વેદાધિકમમૃતહૃદ્યં મધુલિહઃ ॥

ઉપાસતે યથા બાલા માતરં ક્ષુધયાર્દિતાઃ ।
શ્રેયસ્કામાસ્ તથા ગઙ્ગામ્ ઉપાસન્તીહ દેહિનઃ ॥

ઉપાસ્યમાનાવિવ શિક્ષિતું તતો મૃદુત્વમપ્રૌઢમૃણાલનાલયા ।
રરાજતુર્ માઙ્ગલિકેન સંગતૌ ભુજૌ સુદત્યા વલયેન કમ્બુનઃ ॥

ઉપેક્ષણીયૈવ પરસ્ય વૃદ્ધિઃ પ્રનષ્ટનીતેરજિતેન્દ્રિયસ્ય ।
મદાદિયુક્તસ્ય વિરાગહેતુઃ સમૂલઘાતં વિનિહન્તિ ચાન્તે ॥

ઉપેક્ષિતઃ ક્ષીણબલોઽપિ શત્રુઃ પ્રમાદદોષાત્ પુરુષૈર્મદાન્ધૈઃ ।
સાધ્યોઽપિ ભૂત્વા પ્રથમં તતોઽસાવ્ અસાધ્યતાં વ્યાધિરિવ પ્રયાતિ ॥

ઉપેક્ષિતાનાં મન્દાનાં ધીરસત્ત્વૈરવજ્ઞયા ।
અત્રાસિતાનાં ક્રોધાન્ધૈર્ ભવત્યેષા વિકત્થના ॥

ઉપેક્ષેત પ્રનષ્ટં યત્ પ્રાપ્તં યત્ તદુપાહરેત્ ।
ન બાલં ન સ્ત્રિયં ચાતિલાલયેત્ તાડયેન્ ન ચ ।
વિદ્યાભ્યાસે ગૃહ્યકૃત્યે તાવુભૌ યોજયેત્ ક્રમાત્ ॥

ઉપેક્ષેત સમર્થઃ સન્ ધર્મસ્ય પરિપન્થિનઃ ।
સ એવ સર્વનાશાય હેતુભૂતો ન સંશયઃ ॥

ઉપેક્ષ્યપક્ષે ભૂપાનાં માનઃ સ્વાર્થસ્ય સિદ્ધયે ।
સ તુ પ્રાણાનુપેક્ષ્યાપિ ગ્રાહ્યપક્ષે મનસ્વિનામ્ ॥
ઉપેક્ષ્ય લોષ્ટક્ષેપ્તારં લોષ્ટં દશતિ મણ્ડલઃ ।
સિંહસ્ તુ શરમપેક્ષ્ય શરક્ષેપ્તારમીક્ષતે ॥

ઉપેતઃ કોશદણ્ડાભ્યાં સામાત્યઃ સહ મન્ત્રિભિઃ ।
દુર્ગસ્થશ્ચિન્તયેત્ સાધુ મણ્ડલં મણ્ડલાધિપઃ ॥
ઉપેત્ય તાં દૃઢપરિરમ્ભલાલસશ્ ચિરાદભૂઃ પ્રમુષિતચારુચન્દનઃ ।
ધૃતાઞ્જનઃ સપદિ તદક્ષિચુમ્બનાદ્ ઇહૈવ તે પ્રિય વિદિતા કૃતાર્થતા ॥

ઉપૈતિ ક્ષારાબ્ધિં સહતિ બહુવાતવ્યતિકરં પુરો નાનાભઙ્ગાનનુભવતિ પશ્યૈષ જલદઃ ।
કથંચિલ્લબ્ધાનિ પ્રવિતરતિ તોયાનિ જગતે ગુણં વા દોષં વા ગણયતિ ન દાનવ્યસનિતા ॥

ઉપૈતિ સસ્યં પરિણામરમ્યતાં નદીરનૌદ્ધત્યમપઙ્કતાં મહી ।
નવૈર્ગુણૈઃ સંપ્રતિ સંસ્તવસ્થિરં તિરોહિતં પ્રેમ ઘનાગમશ્રિયઃ ॥

ઉપોઢરાગાપ્યબલા મદેન સા મદેનસા મન્યુરસેન યોજિતા ।
ન યોજિતાત્માનમનઙ્ગતાપિતાં ગતાપિ તાપાય મમાદ્ય નેયતે ॥