મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6890-6910

ઉદ્યમેનૈવ કાર્યાણિ સિધ્યન્તિ ન મનોરથૈઃ ।
નહિ સુપ્તસ્ય સિંહસ્ય વિશન્તિ વદને મૃગાઃ ॥

ઉદ્યયૌ દીર્ઘિકાગર્ભાન્ મુકુલં મેચકોત્પલમ્ ।
નારીલોચનચાતુર્યશ કાસંકુચિતં યથા ॥

ઉદ્યલ્લાવણ્યલક્ષ્મીવલયિતવપુષાં સ્વર્ગવારા ગનાનામ્ આશ્લેષે યઃ પ્રમોદઃ સ્ફુરતિ ચ ગરિમા યોઽમૃતે માધુરીણામ્ ।
સૌરભ્યં કુ કુમે યત્ પયસિ વિમલતા યાપ્યહો તત્સમસ્તં મિત્રૈકત્રેક્ષિતું ચેદભિલષસિ તદા પશ્ય કૃષ્ણસ્ય કાવ્યમ્ ॥

ઉદ્યાત્યેવ સુહૃત્કુલં પ્રતિબલં યાત્યેવ નીચૈસ્તરામ્ આયાન્ત્યેવ યશઃશ્રિયઃ પ્રતિદિશં યાન્ત્યેવ સત્કીર્તયઃ ।
યેનૈકેન મુખાગ્રપાટિતતનૂભૂતાર્દ્રકોટિશ્રિયા સર્વાશ્ચર્યમયઃ સ એવ જયતિ ત્વત્ખડ્ગધારાપથઃ ॥

ઉદ્યાનં કૌમુદી ગીતં કાન્તા કેલિઃ સુહૃત્ કથા ।
કૃતિનાં સુકૃતક્રીતઃ સ્વર્ગભોગો ભુવિ સ્થિતઃ ॥

ઉદ્યાનં વનભૂમયઃ કુસુમિતૈરુદ્ગન્ધયઃ પાદપૈઃ શૈલા નિર્ઝરહાસિનો જલધરશ્યામા ગિરિઃ કૃત્રિમઃ ।
નદ્યઃ સારસમૂર્ચ્છિતોર્મિવલયા ઘર્માભિષેકાસ્પદં શીતાઃ શીકરસંગમાત્સુરભયો મિત્રં સરોજાનિલાઃ ॥

ઉદ્યાનપાલ કલશામ્બુનિષેચનાનામ્ એતસ્ય ચમ્પકતરોરયમેવ કાલઃ ।
તસ્મિન્ નિદાઘનિહતે ઘનવારિણા વા સંવર્ધિતે તવ વૃથોભયથોપયોગઃ ॥

ઉદ્યાનમારુતોદ્ધૂતાશ્ ચૂતચમ્પકરેણવઃ ।
ઉદશ્રયન્તિ પાન્થાનામ્ અસ્પૃશન્તોઽપિ લોચને ॥

ઉદ્યાનસહકારાણામ્ અનુદ્ભિન્ના ન મઞ્જરી ।
દેયઃ પથિકનારીણાં સતિલઃ સલિલાઞ્જલિઃ ॥

ઉદ્યાનાનિ ન સર્વદા પરિભવત્રાસાદિવાધ્યાસતે ભૂમૌ નોપવિશન્તિ યે ખલુ રજઃસંપર્કતર્કાદિવ ।
તેષામપ્યતિપૂજનીયવપુષાં નૂનં પિકાનામિયં ધિક્ કષ્ટં પરપુષ્ટતેતિ કિમપિ પ્રાચાં ફલં કર્મણામ્ ॥

ઉદ્યાનેષુ વિચિત્રભ્હોજનવિધિસ્ તીવ્રાતિતીવ્રં તપઃ કૌપીનાવરણં સુવસ્ત્રમભિતં ભિક્ષાટનં મણ્ડનમ્ ।
આસન્નં મરણં ચ મ ગલસમં સત્યં સમુત્પદ્યતે તાં કાશીં પરિહૃત્ય હન્ત વિબુધૈરન્યત્ર કિં સ્થીયતે ॥

ઉદ્યાને સહકારકોરકરસપ્રત્યાશયા કોકિલઃ સ્થાતું વાઞ્છતિ ચિત્તજન્મનૃપતેર્મિત્રં ચ મન્ત્રી યતઃ ।
કિંતુ ધ્વા ક્ષવિજૃમ્ભિતેષુ ચ પિકપ્રારબ્ધગાનેષુ ચ ક્રેંકારેષુ ચ પઞ્ચમધ્વનિષુ ચ શ્રોતા ન વેત્ત્યન્તરમ્ ॥

ઉદ્યોગઃ ક્ષયમેતિ હન્ત સહસા જાડ્યં સમુજ્જૃમ્ભતે મિત્રસ્યાપિ ચ દર્શનં ભવતિ નો કિં વાન્યદાચક્ષ્મહે ।
યલ્લોકસ્પૃહણીયતાં ગતમભૂત્ તજ્જીવનં વ્યર્થતાં પ્રાપ્તં યેન દુનોતિ તન્ મમ મનો દુર્દૈવવદ્ દુર્દિનમ્ ॥

ઉદ્યોગઃ શત્રુવન્ મિત્રમ્ આલસ્યં મિત્રવદ્ વિષમ્ ।
વિષવચ્ ચામૃતં વિદ્યા સુધાવદ્ વિષમ ગના ॥

ઉદ્યોગઃ સાહસં ધૈર્યં બુદ્ધિઃ શક્તિઃ પરાક્રમઃ ।
ઉત્સાહઃ ષડ્વિધો યસ્ય તસ્ય દેવોઽપિ શ કતે ॥

ઉદ્યોગમેધાધૃતિસત્ત્વસત્ય- ત્યાગાનુરાગસ્થિતિગૌરવાણિ ।
જિતેન્દ્રિયત્વં પ્રસહિષ્ણુતા હ્રીઃ પ્રાગલ્ભ્યમિત્યાત્મગુણપ્રવેકઃ ॥

ઉદ્યોગાદનિવૃત્તસ્ય સુસહાયસ્ય ધીમતઃ ।
છાયેવાનુગતા તસ્ય નિત્યં શ્રીઃ સહચારિણી ॥
ઉદ્યોગાનુસારી લક્ષ્મીઃ કીર્તિસ્ ત્યાગાનુસારિણી ।
અભ્યાસાનુસારી વિદ્યા બુદ્ધિઃ કર્માનુસારિણી ॥

ઉદ્યોગિનં પુરુષસિંહમુપૈતિ લક્ષ્મીર્ દૈવેન દેયમિતિ કાપુરુષા વદન્તિ ।
દૈવં નિહત્ય કુરુ પૌરુષમાત્મશક્ત્યા યત્ને કૃતે યદિ ન સિધ્યતિ કોઽત્ર દોષઃ ॥

ઉદ્યોગિનઃ કરાલમ્બં કરોતિ કમલાલયા ।
અનુદ્યોગિકરાલમ્બં કરોતિ કમલાગ્રજા ॥

ઉદ્યોગેન કૃતે કાર્યે સિદ્ધિર્યસ્ય ન વિદ્યતે ।
દૈવં તસ્ય પ્રમાણં હિ કર્તવ્યં પૌરુષં સદા ॥