મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6870-6889

ઉદ્યદ્વિવેકતપનપ્રફુલ્લે હૃદયામ્બુજ ।
વિશતે ભગવદ્ભક્તિર્ અરવિન્દ ઇવેન્દિરા ॥

ઉદ્યન્તુ નામ સુબહૂનિ મહામહાંસિ ચન્દ્રોઽપ્યલં ભુવનમણ્ડલમણ્ડનાય ।
સૂર્યાદૃતે ન તદુદેતિ ન ચાસ્તમેતિ યેનોદિતેન દિનમસ્તમિતેન રાત્રિઃ ॥

ઉદ્યન્તુ શતમાદિત્યા ઉદ્યન્તુ શતમિન્દવઃ ।
ન વિના વિદુષાં વાક્યૈર્ નશ્યત્યાભ્યન્તરં તમઃ ॥

ઉદ્યન્નાદં ધન્વિભિર્નિષ્ઠુરાણિ સ્થૂલાન્યુચ્ચૈર્મણ્ડલત્વં દધન્તિ ।
આસ્ફાલ્યન્તે કાર્મુકાણિ સ્મ કામં હસ્ત્યારોહૈઃ કુઞ્જરાણાં શિરાંસિ ॥

ઉદ્યન્નિત્યં ત્વરિતસ્ તમોઽપગમયતિ કરૈઃ સમાકૃષ્ય ।
મહિતસ્ તદસિ સ્થાને મિત્ર પુમાંસ્ત્વં પરે ક્લીબાઃ ॥

ઉદ્યન્નેવ જગદ્વિસૃત્વરઘનધ્વાન્તૌઘમધ્વંસયઃ પાદન્યાસમશેષભૂધરશિરઃ પીઠીતટેષુ ન્યધાઃ ।
ધિક્કૃત્યેન્દુમપિ શ્રિયં વ્યતનુથાઃ પદ્માપ્તપદ્મોત્કરે જીવેદ્ વાસરમેવ વા ત્વમિવ યસ્તજ્જીવનં જીવનમ્ ॥

ઉદ્યન્મહાનિલવશોત્થવિચિત્રવીચિ- વિક્ષિપ્તનક્રમકરાદિનિતાન્તભીતિમ્ ।
અમ્ભોધિમધ્યમુપયાતિ વિવૃદ્ધવેલં લોભાકુલો મરણદોષમમન્યમાનઃ ॥

ઉદ્યન્મહીપાલમરીચિમાલી- શિલીમુખશ્રેણિકરાવલીભિઃ ।
ઉદારભૂદારઘનાન્ધકાર- સંભારમુચ્છિન્નતરં ચકાર ॥

ઉદ્યમં કુરુતે જન્તુર્ દૈવં સર્વત્ર કારણમ્ ।
સમુદ્રમન્થનાલ્લેભે હરિર્લક્ષ્મીં હરો વિષમ્ ॥

ઉદ્યમં કુર્વતાં પુંસાં ફલં ભાગ્યાનુસારતઃ ।
સમુદ્રમન્થનાલ્લેભે હરિર્લક્ષ્મીં હરો વિષમ્ ॥

ઉદ્યમં કુર્વતાં પુંસાં ફલં માર્જારકર્મવત્ ।
જન્મપ્રભૃતિ ગૌર્નાસ્તિ પયઃ પિબતિ નિત્યશઃ ॥

ઉદ્યમઃ કલહઃ કણ્ડૂર્ દ્યૂતમદ્યપરસ્ત્રિયઃ ।
નિદ્રા મૈથુનમાલસ્યં સેવનાત્ તુ વિવર્ધતે ॥

ઉદ્યમઃ સાહસં ધૈર્યં બલં બુધિઃ પરાક્રમઃ ।
ષડેતે યસ્ય તિષ્ઠન્તિ તસ્ય દેવોઽપિ શ કિતઃ ॥

ઉદ્યમસ્ય પ્રસાદેન દૃશ્યન્તે વિવિધાઃ કલાઃ ।
કાતરા એવ જલ્પન્તિ યદ્ ભાવ્યં તદ્ ભવિષ્યતિ ॥

ઉદ્યમાખ્યાનમપરં પ્રકીર્ણાખ્યાનકં તથા ।
સમસ્યાખ્યાનમપરં પ્રહેલ્યાદિપ્રશંસનમ્ ॥

ઉદ્યમી લભતે સિદ્ધિમ્ અયોગ્યોઽપિ સુનિશ્ચિતમ્ ।
અનૂરુર્ગગનસ્યાન્તં પ્રયાત્યેવ દિને દિને ॥
ઉદ્યમી સિદ્ધિમાપ્નોતિ સહાય્યવિકલોઽપિ ચેત્ ।
એકચક્રરથોઽનૂરુસૂતોઽર્કો વ્યોમ ગાહતે ॥

ઉદ્યમેન વિના રાજન્ ન સિધ્યન્તિ મનોરથાઃ ।
કાતરા ઇતિ જલ્પન્તિ યદ્ ભાવ્યં તદ્ ભવિષ્યતિ ॥

ઉદ્યમેન વિના રાજન્ ન સિધ્યન્તિ મનોરથાઃ ।
નહિ સુપ્તસ્ય સિંહસ્ય પ્રવિશન્તિ મુખે મૃગાઃ ॥

ઉદ્યમેન હિ સિધ્યન્તિ કાર્યાણિ ન મનોરથૈઃ ।
નહિ સુપ્તસ્ય સિંહસ્ય પ્રવિશન્તિ મુખે મૃગાઃ ॥

ઉદ્યમે નાસ્તિ દારિદ્ર્યં જપ્યતો નાસ્તિ પાતકમ્ ।
મૌનેન કલહો નાસ્તિ નાસ્તિ જાગરતો ભયમ્ ॥