મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6911-6931

ઉદ્યોગેન વિના નૈવ કાર્યં કિમપિ સિધ્યતિ ।
નહિ સુપ્તસ્ય સિંહસ્ય પ્રવિશન્તિ મુખે મૃગાઃ ॥

ઉદ્વર્તયન્ત્યા હૃદયે નિપત્ય નૃપસ્ય દૃષ્ટિર્ન્યવૃતદ્ દ્રુતૈવ ।
વિયોગિવૈરાત્ કુચયોર્નખા કૈર્ અર્ધેન્દુલીલૈર્ગલહસ્તિતેવ ॥

ઉદ્વર્તિતમપિ બહુધા- નુલિપ્તમપિ ચન્દનાગુરુરસાદ્યૈઃ ।
ભજતિ તથાપિ શરીરં દૌર્ગન્ધ્યં તત્ર કો હેતુઃ ॥

ઉદ્વાસયિતું વેશ્મનિ સરઘાઃ કુર્વન્તિ યન્મધુચ્છત્ત્રમ્ ।
દુર્ગા કરોતિ નીડં કુર્યુર્ વલ્મીકમુપદીકાઃ ॥

ઉદ્વાહારોપિતાર્દ્રક્ષતનિજપદયોઃ સંગતામિન્દુમૌલા- વાનમ્રે યાં સુધાંશોર્વ્યધિત કિલ કલાં તૂર્ણમેવાન્નપૂર્ણામ્ ।
સક્તાનામક્ષતાનામમૃતદૃગનલોપાધિતઃ પક્વભાવાન્ નાનાર્થૈરન્નપૂર્ણા પ્રણતજનતતેઃ પૂર્ણતામાતનોતુ ॥

ઉદ્વિજન્તે યથા સર્પાન્ નરાદનૃતવાદિનઃ ।
ધર્મઃ સત્યં પરો લોકે મૂલં સ્વર્ગસ્ય ચોચ્યતે ॥

ઉદ્વીક્ષ્ય પ્રિયકરકુડ્મલાપવિદ્ધૈર્ વક્ષોજદ્વયમભિષિક્તમન્યનાર્યાઃ ।
અમ્ભોભિર્મુહુરસિચદ્વધૂરમર્ષાદ્ આત્મીયં પૃથુતરનેત્રયુગ્મમુક્તૈઃ ॥

ઉદ્વૃત્તદૈત્યપૃતનાપતિકણ્ઠપીઠ- ચ્છેદોચ્છલદ્બહલશોણિતશોણધારમ્ ।
ચક્રં ક્રિયાદભિમતાનિ હરેરુદાર- દિગ્દાહદારુણનભઃ શ્રિયમુદ્વહદ્ વઃ ॥

ઉદ્વૃત્તસ્તનભાર એષ તરલે નેત્રે ચલે ભ્રૂલતે રાગાધિક્યતમોષ્ઠપલ્લવદલં કુર્વન્તુ નામ વ્યથામ્ ।
સૌભાગ્યાક્ષરપ ક્તિકેવ લિખિતા પુષ્પાયુધેન સ્વયં મધ્યસ્થા હિ કરોતિ તાપમધિકં રોમાવલી કેન સા ॥

ઉદ્વૃત્તસ્તનભારભ ગુરમુરો નોત્કઞ્ચુકં કારિતા સંયોગસ્તુ યથા તથેતિ સકલા નીવી ન વિસ્રંસિતા ।
ભૂયઃ સંગમ આવયોઃ ક્વ નુ ભવેદેવં ચ નોલ્લાપિતા સંભ્રાન્તત્વરિતેન ભીતસુરતેનૈવં વયં વઞ્ચિતાઃ ॥

ઉદ્વેગં જનયન્તિ સંચિતવૃષવ્યાપ્તાજિરોપાન્તકાઃ પ્રાતઃ શીર્ણકુટીરપુઞ્જતલતાશિમ્બીતુષારાવિ લાઃ ।
ગ્રામા ગોમયધૂમસંતતિપરિક્લિષ્ટારુણશ્મશ્રુભિર્ વૃદ્ધૈઃ કુડ્યનિવાતલીનનિભૃતૈરભ્યર્થ્યમાનાતપાઃ ॥
ઉદ્વેગસ્ય નિવારણાય દુરિતચ્છેદાય પુણ્યાપ્તયે પાનાય શ્રવણામૃતસ્ય ધૃતયે કસ્મૈચિદાર્તિચ્છિદે ।
ઉચ્છ્વાસં પુરુષોત્તમાચ્યુત હરે ગોવિન્દ નારાયણ શ્રીવત્સા ક મુકુન્દ કૃષ્ણ કમલાકાન્તેતિ વાચ્યં મુહુઃ ॥

ઉદ્વેજનીયો ભૂતાનાં નૃશંસઃ પાપકર્મકૃત્ ।
ત્રયાણામપિ લોકાનામ્ ઈશ્વરોઽપિ ન તિષ્ઠતિ ॥

ઉદ્વેજયતિ તીક્ષ્ણેન મૃદુના પરિભૂયતે ।
તસ્માદ્ યથાર્હતો દણ્ડં નયેત્ પક્ષમનાશ્રિતઃ ॥

ઉદ્વેજયતિ તીક્ષ્ણેન મૃદુના પરિભૂયતે ।
દણ્ડેન નૃપતિસ્ તસ્માદ્ યુક્તદણ્ડઃ પ્રશસ્યતે ॥

ઉદ્વેજયતિ દરિદ્રં પરમુદ્રાયા ઝણત્કારઃ ।
ગૃહપતિરતિમિલિતાયાઃ ક કણરાવો યથા જારમ્ ॥

ઉદ્વેજયતિ ભૂતાનિ દણ્ડપારુષ્યવાન્ નૃપઃ ।
ભૂતાન્યુદ્વેજ્યમાનાનિ દ્વિષતાં યાન્તિ સંશ્રયમ્ ॥

ઉદ્વેજયતિ ભૂતાનિ યસ્ય રાજ્ઞઃ કુશાસનમ્ ।
સિંહાસનવિયુક્તસ્ય તસ્ય ક્ષિપ્રં કુશાસનમ્ ॥

ઉદ્વેજયત્ય ગુલિપાર્ષ્ણિભાગાન્ માર્ગે શિલીભૂતહિમેઽપિ યત્ર ।
ન દુર્વહશ્રોણિપયોધરાર્તા ભિન્દન્તિ મન્દાં ગતિમશ્વમુખ્યઃ ॥

ઉદ્વેષ્ટ્ય સ્વયમેવ લેખમુદિતપ્રસ્વેદકમ્પા ગુલિસ્ તસ્મિન્ સેકવિલુપ્તશેષશિથિલં દૃષ્ટ્વા લિપિપ્રક્રમમ્ ।
એતત્ કિન્નુ હતાસ્મિ સંપ્રતિ દશા તસ્યૈવમાસીદયં બાષ્પો હન્ત કરસ્ય કમ્પિતમિદં હન્તેતિ સા રોદિતિ ॥

ઉદ્વોઢું કનકવિભૂષણાન્યશક્તઃ સધ્રીચા વલયિતપદ્મનાલસૂત્રઃ ।
આરૂઢપ્રતિવનિતાકટાક્ષભારઃ સાધીયો ગુરુરભવદ્ ભુજસ્તરુણ્યાઃ ॥