મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6609-6628

ઉત્પલસ્ય હિ રક્તિમા સાધોઃ પરોપકારિતા ।
અસાધોઃ કરુણાભાવઃ સ્વભાવાસ્ત્રિવિધા યથા ॥

ઉત્પલ્લવ ઇવ કિરણૈઃ કુસુમિત ઇવ તારકાભિરયમિન્દુઃ ।
ઉદયત્યુદયતટાન્તે સુરતરુરિવ શીતલચ્છાયઃ ॥

ઉત્પશ્યામિ દ્રુતમપિ સખે મત્પ્રિયાર્થં યિયાસોઃ કાલક્ષેપં કકુભસુરભૌ પર્વતે પર્વતે તે ।
શુક્લાપાન્ગૈઃ સજલનયનૈઃ સ્વાગતીકૃત્ય કેકાઃ પ્રત્યુદ્યાતઃ કથમપિ ભવાન્ ગન્તુમાશુ વ્યવસ્યેત્ ॥

ઉત્પાતકં તદિહ દેવ વિચારણીયં નારાયણો યદિ પતેદથવા સુભદ્રા ।
કાદમ્બરીમદવિઘૂર્ણિતલોચનસ્ય યુક્તં હિ લા ગલધૃતઃ પતનં પૃથિવ્યામ્ ॥

ઉત્પાતકેતુરિવ મન્મથનાયકસ્ય વજ્રપ્રહાર ઇવ કેલિલતાવનસ્ય ।
સંહારકાલ ઇવ પાન્થવધૂજનસ્ય ગ્રીષ્મસ્ય ભાતિ દિવસઃ સખિ દૂરિતાશઃ ॥

ઉત્પાતજં છિદ્રમસૌ વિવસ્વાન્ વ્યાદાય વક્ત્રાકૃતિ લોકભીષ્યમ્ ।
અત્તું જનાન્ ધૂસરરશ્મિરાશિઃ સિંહો યથા કીર્ણસટોઽભ્યુદેતિ ॥

ઉત્પાતાય ચ કાવ્યે દુરુપશ્રુતિરભિનયે ચ નાટ્યાનામ્ ।
સ્વસ્થાનામપિ યદ્વદ્ ધ્વસ્તા ધારા ધરિત્રીતિ ॥

ઉત્પાદકબ્રહ્મદાત્રોર્ ગરીયાન્ બ્રહ્મદઃ પિતા ।
બ્રહ્મજન્મ હિ વિપ્રસ્ય પ્રેત્ય ચેહ ચ શાશ્વતમ્ ॥

ઉત્પાદનમપત્યસ્ય જાતસ્ય પરિપાલનમ્ ।
પ્રત્યર્થં લોકયાત્રાયાઃ પ્રત્યક્ષં સ્ત્રીનિબન્ધનમ્ ॥

ઉત્પાદયતિ લોકસ્ય પ્રીતિં મલયમારુતઃ ।
નનુ દાક્ષિણ્યસંપન્નઃ સર્વસ્ય ભવતિ પ્રિયઃ ॥

ઉત્પાદયત્યલમિદં મનસો વિષાદં સીદત્સરોરુહનિભં વદનં ત્વદીયમ્ ।
જ્ઞાત્વા નિદાનમહમત્ર સમાનદુઃખા પ્રાણૈરપિ પ્રિયતમે ભવિતું સમીહે ॥

ઉત્પાદયન્તો સુરતસ્ય વિઘ્નં પરસ્પરાલાપસુખં હરન્તી ।
સંરાગિણઃ કામિજનસ્ય ગાઢમ્ અક્ષ્ણોર્લલમ્બે સહસૈવ નિદ્રા ॥

ઉત્પાદિતા સ્વયમિયં યદિ તત્ તનૂજા તાતેન વા યદિ તદા ભગિની ખલુ શ્રીઃ ।
યદ્યન્યસંગમવતી ચ તદા પરસ્ત્રી તત્ત્યાગબદ્ધમનસઃ સુધિયો ભવન્તિ ॥

ઉત્પાદ્ય કૃત્રિમાન્ દોષાન્ ધની સર્વત્ર બાધ્યતે ।
કૃતદોષસહસ્રોઽપિ નિર્ધનઃ પરમેશ્વરઃ ॥

ઉત્પાદ્ય પુત્રાનનૃણાંશ્ચ કૃત્વા વૃત્તિં ચ તેભ્યોઽનુવિધાય કાંચિત્ ।
સ્થાને કુમારીઃ પ્રતિપાદ્ય સર્વા અરણ્યસંસ્થો મુનિવદ્ બુભૂષેત્ ॥

ઉત્પાદ્ય યત્ સ્વયમપિ પ્રબલાનુરાગ- ભાજસ્ તથાનુસરતોઽપિ દિવાકરસ્ય ।
છાયા પ્રસર્પતિ સુદૂરમનેન મન્યે ક્લૃપ્તં તયા સદૃશમેવ કુલીનતાયાઃ ॥

ઉત્પુચ્છઃ પ્રમદોચ્છ્વસદ્ વપુરધોવિસ્રંસિપક્ષદ્વયઃ સ્વૈરોત્ફાલગતિક્રમેણ પરિતો ભ્રાન્ત્વા સલીલં મુહુઃ ।
ઉત્કણ્ઠાલસકૂજિતઃ કલરુતાં ભૂયો રિરંસારસ- ન્યગ્ભૂતાં ચટકઃ પ્રિયામભિસરત્યુદ્વેપમાનઃ ક્ષણમ્ ॥

ઉત્પુચ્છાનતધૂતપક્ષતતયો ઝાત્કારિણો વિભ્રમૈર્ ઉદ્વાચ્યાસ્તતચઞ્ચવો લયવશાદુત્ક્ષિપ્તપાદા મુહુઃ ।
પશ્યન્તો નિજકણ્ઠકાણ્ડમલિનાં કાદમ્બિનીમુન્નત- ગ્રીવાભ્યર્ણમિલત્કલાપવિટપા નૃત્યન્તિ કેકાભૃતઃ ॥

ઉત્પ્રવાલાન્યરણ્યાનિ વાપ્યઃ સંફુલ્લપ કજાઃ ।
ચન્દ્રઃ પૂર્ણશ્ચ કામેન પાન્થદૃષ્ટેર્વિષં કૃતમ્ ॥

ઉત્પ્લુત્ય દૂરં પરિધૂય પક્ષા- વધો નિરીક્ષ્ય ક્ષણબદ્ધલક્ષ્યઃ ।
મધ્યેજલં બુડ્ડતિ દત્તઝમ્પઃ સમત્સ્યમુત્સર્પતિ મત્સ્યર કઃ ॥