મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6589-6608

ઉત્પત્તિર્દેવયજનાદ્ બ્રહ્મવાદી નૃપઃ પિતા ।
સુપ્રસન્નોજ્જ્વલા મૂર્તિર્ અસ્યાં સ્નેહં કરોતિ મે ॥

ઉત્પત્તિર્મરુતાં પ્રભોર્યુગદિને પ્રખ્યાપ્ય વિશ્વોત્સવે પૂણ્યાહશ્રુતિષુ પ્રસિદ્ધિરધિકા પૂર્ણં વયઃ પૌરુષમ્ ।
કાકુત્સ્થેન સમં સપત્નકલહો દૈવજ્ઞતા તાદૃશી કાકસ્તેન ગુણેન કાઞ્ચનમયે વ્યાપારિતઃ પઞ્જરે ॥

ઉત્પત્તિર્મલયે સમુદ્રનિલયે પન્થા વૃતો રાક્ષસૈસ્ તત્રત્યાનપિ હન્ત ચન્દનતરૂંશ્છિન્દન્તિ સાંયાત્રિકાઃ ।
વર્તન્તે સવિધસ્થિતાશ્ચ સુખિનઃ શાખોટમુખ્યદ્રુમાસ્ તન્મન્યે કૃતિનસ્તુ તે તરુકુલે યે નોપયોગક્ષમાઃ ॥

ઉત્પત્ત્યુત્પન્નશિષ્ટા વિવિધગુણગણા યત્ર યાન્તિ પ્રટિષ્ઠાં બાધેન પ્રાક્તનાનાં ન ચ નિયમવિધિર્નાપિ સંખ્યાર્થદાને ।
ઊહઃ સર્વત્ર યસ્ય સ્ફુરતિ ચ સકલઃ સત્ય એવાર્થવાદો મીમાંસાભાવમઞ્ચત્યભિનવમધુના મૂર્તિરેષા ત્વદીયા ॥

ઉત્પત્રેવ દૃશોઽર્ચિષા કુસુમિતેવેન્દોઃ કરૈર્ભોગિભિઃ સારોહેવ જટાટવી ફલતુ વઃ શ્રેયો ભવાનીપતેઃ ।
યત્પર્યન્તવિવર્તિનઃ સુરસરિત્પૂરસ્ય ભૂરિસ્ફુરત્- ફેનોણ્ડૂકવિલાસમઞ્ચતિ વિધેર્જીર્ણા કપાલાવલી ॥

ઉત્પથા દુર્નદાઃ કેચિદ્ બહુભ ગભ્રમાવિલાઃ ।
તટસ્થાનપિ નિઘ્નન્તિ તરસા ભિન્નસેતવઃ ॥

ઉત્પથેન ક્વચિદ્ યાતિ ક્વચિન્ માર્ગેણ ગચ્છતિ ।
મુહુરુષ્ણો મુહુઃ શીતશ્ ચપલશ્ચપલાયતે ॥

ઉત્પદ્યન્તે વિપદ્યન્તે મદ્વિધાઃ ક્ષુદ્રજન્તવઃ ।
પરાર્થબદ્ધકક્ષ્યાણાં તાદૃશામુદ્ભવઃ કુતઃ ॥

ઉત્પન્નં સુધિયાં કુલે યદખિલૈસ્ત્યક્તં બુધૈર્ન ક્ષણં યન્ નો વિસ્મૃતમેકદાપિ સુજનૈર્યદ્યન્ન યુક્તં ખલૈઃ ।
દૌર્ગત્યસ્ય તથાવિધસ્ય મહતસ્તસ્યાપિ કેનાપિ નો યદ્ દાનામ્બુસરિત્પ્રવાહપતિતસ્યાકારિ હસ્તાર્પણમ્ ॥

ઉત્પન્નપરિતાપસ્ય બુદ્ધિર્ભવતિ યાદૃશી ।
તાદૃશી યદિ પૂર્વં સ્યાત્ કસ્ય ન સ્યાન્મહોદયઃ ॥

ઉત્પન્નપુત્રમાત્રસ્ય પુંસઃ સ્વર્ગો ભવેદ્ ધ્રૃવમ્ ।
ટિટ્ટિભોત્પાદનાદેવ મન્દપાલો દિવં યયૌ ॥

ઉત્પન્નમિહ લોકે વૈ જન્મપ્રભૃતિ માનવમ્ ।
વિવિધાન્યુપવર્તન્તે દુઃખાનિ ચ સુખાનિ ચ ॥

તયોરેકતરે માર્ગે યદ્યેનમભિસંનયેત્ ।
ન સુખં પ્રાપ્ય સંહૃષ્યેત્ ન દુઃખં પ્રાપ્ય સંજ્વરેત્ ॥

ઉત્પન્નસ્ય રુરોઃ શૃ ગં વર્ધમાનસ્ય વર્ધતે ।
પ્રાર્થના પુરુષસ્યેવ તસ્ય માત્રા ન વિદ્યતે ॥

ઉત્પન્નાઃ સરિતાં હ્રદેષુ સુચિરં તત્રૈવ પુષ્ટાસ્તતઃ પ્રાપ્તાઃ પ્રાવૃષિ સાગરં જલચરાસ્તાસાં મુખાદેવ યે ।
દ્વિત્રૈરેવ દિનૈસ્તિમિંગિલકુલસ્યાસાદ્ય કૂટસ્થતાં મૃષ્યન્ત્યદ્ય ન તે રહસ્યપિ કૃતાં નાદેયતાસંકથામ્ ॥

ઉત્પન્ના બહવસ્તલેષુ સરસામમ્ભોરુહાણાં ચયા યે યામિન્યધિપાનુકારિરમણીવક્ત્રોપમાનં ગતાઃ ।
નાભૌ ભૌમરિપોરજાયત મહાપદ્મઃ સ કોઽપ્યેકકો યસ્ત્રૈલોક્યસમુદ્ભવપ્રભવિતુર્જન્માવનિત્વં ગતઃ ॥

ઉત્પન્નામાપદં યસ્તુ સમાધત્તે સ બુદ્ધિમાન્ ।
વણિજો ભાર્યયા જારઃ પ્રત્યક્ષે નિહ્નુતો યથા ॥

ઉત્પન્નેષુ ચ કાર્યેષુ મતિર્યસ્ય ન હીયતે ।
સ નિસ્તરતિ દુર્ગાણિ ગોપી જારદ્વયં યથા ॥

ઉત્પન્નો ઘટ ચક્રવર્ત્યસિ પુનર્વહ્નિં પ્રવિશ્ય ત્વયા પ્રાતઃ સ્નાનપરિશ્રમેણ પયસાં પાનેન તપ્તં તપઃ ।
આક્રમ્યોન્નતજાનુ યન્ મૃગદૃશાં તિષ્ઠન્નિતમ્બસ્થલે કણ્ઠાલમ્બિતબાહુવલ્લિકુચયોઃ સીમાનમાસ્કન્દસિ ॥

ઉત્પલસ્ય ચ પદ્મસ્ય મત્સ્યસ્ય કુમુદસ્ય ચ ।
એકજાતિપ્રસૂતાનાં રૂપં ગન્ધઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥